Tegâbün Suresi
Gerçek kâr ve zararın ortaya çıkacağı toplanma gününü ve aile içi imtihanlarda affediciliği tavsiye eden sure.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۖ لَهُ ٱلْمُلْكُ وَلَهُ ٱلْحَمْدُ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ
yüsebbiḥu lillâhi mâ fi-ssemâvâti vemâ fi-l'arḍ. lehü-lmülkü velehü-lḥamd. vehüve `alâ külli şey'in ḳadîr.
Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ı tesbih eder. Mülk O’nundur, hamd O’na mahsustur. O, her şeye gücü yetendir.
Bütün evren yaratıcısının kusursuzluğunu ilan ederken, her türlü övgüye ve mutlak egemenliğe layık olan tek güç Allah’tır.
Ayet, varlığın düzenindeki ilahi egemenliği ve kudreti bildirir. Mâtürîdî’ye göre tüm mülkün sahibi olan Allah’a hamd etmek, kulun en temel yaratılış ve şükür borcudur.
هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُمْ فَمِنكُمْ كَافِرٌۭ وَمِنكُم مُّؤْمِنٌۭ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
hüve-lleẕî ḫaleḳaküm feminküm kâfiruv veminküm mü'min. vellâhü bimâ ta`melûne beṣîr.
Sizi yaratan O’dur. Buna rağmen kiminiz inkarcıdır, kiminiz de inanandır. Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir.
İnsan yaratılıştan sonra serbest iradesiyle imanı ya da inkarı seçer ve tercih ettiği yolun tüm sorumluluğunu taşır.
Taberî, insanların bir kısmının doğru yolu, bir kısmının inkârı seçtiğini belirtir. Allah her iki grubun da niyetlerini ve amellerini sürekli gözetlemekte olup karşılığını eksiksiz verecektir.
خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ ۖ وَإِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ
ḫaleḳa-ssemâvâti vel'arḍa bilḥaḳḳi veṣavveraküm feaḥsene ṣuveraküm. veileyhi-lmeṣîr.
Gökleri ve yeri hak ve adaletle yarattı, size şekil verdi ve şekillerinizi en güzel kıldı. Dönüş de ancak O’nadır.
İnsan, evrenin ölçülü düzeni içinde en mükemmel biçimde yaratılmış seçkin bir varlıktır ve sonunda O’na hesap verecektir.
İbn Kesîr, insanın hem fiziki hem de ruhi donanımındaki güzelliğin şükrü gerektirdiğini açıklar. Gayesiz yaratılmayan insanın nihai durağı ilahi huzurdur.
يَعْلَمُ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَيَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ
ya`lemü mâ fi-ssemâvâti vel'arḍi veya`lemü mâ tüsirrûne vemâ tü`linûn. vellâhü `alîmüm biẕâti-ṣṣudûr.
Göklerde ve yerde olanı bilir; gizlediklerinizi de açığa vurduklarınızı da bilir. Allah göğüslerin özünü dahi çok iyi bilmektedir.
İnsanın iç dünyasında sakladığı en gizli duygular ve niyetler bile Allah’ın sonsuz ilminden asla gizli kalamaz.
Râzî’ye göre kalpteki fısıltıları ve zihindeki planları bilen bir yaratıcıya karşı samimi olmak zorunludur. Dış görünüşü düzeltmek kadar iç dünyayı temiz tutmak da kulluğun esasıdır.
أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا۟ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَبْلُ فَذَاقُوا۟ وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
elem ye'tiküm nebeü-lleẕîne keferû min ḳabl. feẕâḳû vebâle emrihim velehüm `aẕâbün elîm.
Daha önce inkar edip de yaptıklarının cezasını tadanların haberi size gelmedi mi? Onlar için can yakıcı bir azap vardır.
Tarihte haktan sapan toplumların yaşadığı acı sonlar, bugünkü insanlar için ibret alınması gereken açık derslerdir.
Taberî, geçmiş inkarcı kavimlerin dünyada helak olduklarını ve ahirette de büyük cezaya uğrayacaklarını bildirir. Tarih, ilahi yasalara meydan okuyanların ağır yenilgileriyle doludur.
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُۥ كَانَت تَّأْتِيهِمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَقَالُوٓا۟ أَبَشَرٌۭ يَهْدُونَنَا فَكَفَرُوا۟ وَتَوَلَّوا۟ ۚ وَّٱسْتَغْنَى ٱللَّهُ ۚ وَٱللَّهُ غَنِىٌّ حَمِيدٌۭ
ẕâlike biennehû kânet te'tîhim rusülühüm bilbeyyinâti feḳâlû ebeşeruy yehdûnenâ. fekeferû vetevellev vestagne-llâh. vellâhü ganiyyün ḥamîd.
Bu, elçileri kendilerine apaçık delillerle geldiğinde: Bizi bir insan mı doğru yola iletecek? deyip inkar etmeleri ve yüz çevirmeleri yüzündendir. Allah da onlara muhtaç olmadığını gösterdi. Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, her türlü övgüye layıktır.
Kibirlerinden ötürü peygamberlerin insan oluşunu bahane edip vahyi reddedenler, yalnızca kendi kendilerine zarar verirler.
İbn Kesîr’e göre Allah’ın kulların ibadetine ihtiyacı yoktur. Peygamberleri küçümseyip hakikate sırt dönenler ilahi rahmetten yoksun kalarak kendi felaketlerini hazırlarlar.
زَعَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَن لَّن يُبْعَثُوا۟ ۚ قُلْ بَلَىٰ وَرَبِّى لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ ۚ وَذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٌۭ
za`ame-lleẕîne keferû el ley yüb`aŝû. ḳul belâ verabbî letüb`aŝünne ŝümme letünebbeünne bimâ `amiltüm. veẕâlike `ale-llâhi yesîr.
İnkarcılar, öldükten sonra asla diriltilmeyeceklerini iddia ettiler. De ki: Hayır! Rabbime andolsun ki mutlaka diriltileceksiniz, sonra da yaptıklarınız size bir bir haber verilecektir. Bu, Allah’a göre çok kolaydır.
Ölümden sonra diriliş kesin bir gerçektir ve yapılan her işin hesabının sorulacağı adalet divanı mutlaka kurulacaktır.
Râzî, dirilişi inkar etmenin anlamsızlığını vurgular; yoktan var eden kudret için yeniden diriltmek son derece basittir. İnsan yok olup gitmeyecek, hesap için diriltilecektir.
فَـَٔامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَٱلنُّورِ ٱلَّذِىٓ أَنزَلْنَا ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ
feâminû billâhi verasûlihî vennûri-lleẕî enzelnâ. vellâhü bimâ ta`melûne ḫabîr.
Şu halde Allah’a, O’nun elçisine ve indirdiğimiz nura inanın. Allah bütün yaptıklarınızdan haberdardır.
Hayatın karanlık yollarında doğruyu bulmanın tek yolu Allah’a, elçisine ve yol gösterici rehber olan Kur’an’a sarılmaktır.
Ayette Kur’an ‘nur’ olarak tanımlanmıştır. Mâtürîdî, vahyin aklı aydınlatan bir ışık olduğunu, ona tabi olanların cehalet ve şüphe karanlığından kurtulacağını belirtir.
يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ ٱلْجَمْعِ ۖ ذَٰلِكَ يَوْمُ ٱلتَّغَابُنِ ۗ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ وَيَعْمَلْ صَٰلِحًۭا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّـَٔاتِهِۦ وَيُدْخِلْهُ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًۭا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ
yevme yecme`uküm liyevmi-lcem`i ẕâlike yevmü-ttegâbün. vemey yü'mim billâhi veya`mel ṣâliḥay yükeffir `anhü seyyiâtihî veyüdḫilhü cennâtin tecrî min taḥtihe-l'enhâru ḫâlidîne fîhâ ebedâ. ẕâlike-lfevzü-l`ażîm.
Toplanma günü için sizi bir araya getireceği gün, işte o gün kimin aldandığının ortaya çıkacağı gündür. Kim Allah’a inanır ve iyi işler yaparsa, Allah onun kötülüklerini örter ve onu altından ırmaklar akan cennetlere koyar; orada ebedi kalırlar. İşte büyük kurtuluş budur.
Kıyamet günü, dünyadaki aldanışların ve gerçek kazançların gün yüzüne çıktığı en büyük hesaplaşma ve ayrışma günüdür.
Taberî, ‘teğâbün’ kavramının kar-zarar dengesini gösterdiğini söyler; dünyayı ahirete tercih edenler hüsrana uğrarken, inanç ve dürüstlükle yaşayanlar ebedi cenneti kazanır.
وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَآ أُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ
velleẕîne keferû vekeẕẕebû biâyâtinâ ülâike aṣḥâbü-nnâri ḫâlidîne fîhâ. vebi'se-lmeṣîr.
İnkar edip ayetlerimizi yalanlayanlara gelince, işte onlar cehennem ehlidirler; orada sürekli kalacaklardır. Gidilecek ne kötü bir yerdir orası!
Gerçeği bile bile yalanlayıp inkarda diretenlerin varacağı son durak, ebedi pişmanlık ve ızdırap yurdudur.
İbn Kesîr, ilahi uyarıları hiçe sayanların kendi elleriyle hazırladıkları cezadan kaçamayacaklarını belirtir. İlahi adaletin gereği olarak gerçeği çiğneyenler hak ettikleri karşılığı bulur.
مَآ أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُۥ ۚ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ
mâ eṣâbe mim müṣîbetin illâ biiẕni-llâh. vemey yü'mim billâhi yehdi ḳalbeh. vellâhü bikülli şey'in `alîm.
Allah’ın izni olmadıkça hiçbir sıkıntı ve felaket başa gelmez. Kim Allah’a yürekten inanırsa, O onun kalbini doğruya yöneltir. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.
Hayatta karşılaşılan zorluklar ilahi iradenin dışına çıkmaz; Allah’a teslim olan kalpler sarsılmaz bir iç huzuruna erer.
Râzî’ye göre sıkıntılara sabredip Allah’ın takdirine razı olan kulun kalbi doğru yol bilinci ve güvenle dolar. İman, felaketler karşısında insanı ayakta tutan en büyük dayanaktır.
وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُوا۟ ٱلرَّسُولَ ۚ فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّمَا عَلَىٰ رَسُولِنَا ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ
veeṭî`ü-llâhe veeṭî`ü-rrasûl. fein tevelleytüm feinnemâ `alâ rasûline-lbelâgu-lmübîn.
Allah’a itaat edin, elçiye de itaat edin. Eğer yüz çevirirseniz, bilin ki elçimizin görevi sadece gerçeği açıkça duyurmaktır.
İlahi emirlere ve peygamberin rehberliğine uymak kulun kendi yararınadır; sorumluluk daveti alıp almamakta düğümlenir.
Mâtürîdî, peygamberin kimseyi zorla inandıramayacağını, görevinin hakikati apaçık duyurmak olduğunu belirtir. Davete uymayanlar kendi tercihlerinin vebalini tek başlarına taşırlar.
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ
allâhü lâ ilâhe illâ hû. ve`ale-llâhi felyetevekkeli-lmü'minûn.
Allah O’dur ki, O’ndan başka ilah yoktur. İnananlar yalnızca Allah’a güvenip dayansınlar.
Tevhid inancının gereği, insanın tüm korku ve ümitlerinde sadece Allah’a sığınıp O’na tam bir güven duymasıdır.
Taberî, gerçek tevekkülün sahte güç odaklarından arınıp mutlak kudret sahibine teslim olmak olduğunu açıklar. Yalnızca Allah’a dayanan insan, dünyevi kaygıların esaretinden kurtulur.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ مِنْ أَزْوَٰجِكُمْ وَأَوْلَٰدِكُمْ عَدُوًّۭا لَّكُمْ فَٱحْذَرُوهُمْ ۚ وَإِن تَعْفُوا۟ وَتَصْفَحُوا۟ وَتَغْفِرُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ
yâ eyyühe-lleẕîne âmenû inne min ezvâciküm veevlâdiküm `adüvvel leküm faḥẕerûhüm. vein ta`fû vetaṣfeḥû vetagfirû feinne-llâhe gafûrur raḥîm.
Ey inananlar! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olanlar vardır; onlardan sakının. Yine de affeder, kusurlarını örter ve bağışlarsanız, bilin ki Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.
Aile bireylerinin aşırı dünyevi istekleri insanı harama sürükleyebilir; buna karşı uyanık olunmalı fakat merhamet ve af elden bırakılmamalıdır.
İbn Kesîr, ailevi bağların kulluk görevlerini aksatmaya yol açabileceğini ancak adaleti korurken affedici davranmanın esas olduğunu vurgular.
إِنَّمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَأَوْلَٰدُكُمْ فِتْنَةٌۭ ۚ وَٱللَّهُ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ
innemâ emvâlüküm veevlâdüküm fitnetün. vellâhü `indehû ecrun `ażîm.
Doğrusu mallarınız ve evlatlarınız sizin için bir imtihandır. Büyük ödül ve karşılık ise Allah’ın yanındadır.
Servet ve evlat birer amaç değil, insanın olgunlaşması ve fedakarlık sınırlarının sınandığı ilahi emanetlerdir.
Râzî’ye göre emanetlere aşırı bağlanıp ilahi rızayı unutanlar sınavı kaybeder. Gerçek ve kalıcı zenginlik, geçici bağları aşarak Allah’ın vaat ettiği sonsuz ödüle odaklanmaktır.
فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ مَا ٱسْتَطَعْتُمْ وَٱسْمَعُوا۟ وَأَطِيعُوا۟ وَأَنفِقُوا۟ خَيْرًۭا لِّأَنفُسِكُمْ ۗ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِۦ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
fetteḳu-llâhe me-steṭa`tüm vesme`û veeṭî`û veenfiḳû ḫayral lienfüsiküm. vemey yûḳa şüḥḥa nefsihî feülâike hümü-lmüfliḥûn.
O halde gücünüz yettiğince Allah’a saygılı olun; dinleyin, itaat edin ve kendi iyiliğiniz için harcayın. Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.
Kulluk insanın kapasitesini aşmaz; samimiyetle gayret göstermek, hakka uymak ve cimrilikten arınarak paylaşmak esastır.
Taberî, ayetin dini kolaylaştırdığını ve nefsin bencil tutkularından kurtulanların felaha ereceğini bildirir. Cömertlik, ruhu arındıran ve kurtuluşa ulaştıran en yüce erdemdir.
إِن تُقْرِضُوا۟ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًۭا يُضَٰعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۚ وَٱللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ
in tuḳriḍü-llâhe ḳarḍan ḥaseney yüḍâ`ifhü leküm veyagfir leküm. vellâhü şekûrun ḥalîm.
Eğer Allah’a güzel bir borç verirseniz, O bunu sizin için kat kat artırır ve sizi bağışlar. Allah karşılık verendir, cezada acele etmeyendir.
İhtiyaç sahiplerine gönülden yapılan her yardım Allah’a verilmiş bir borç sayılır ve katbekat bereketle karşılık bulur.
Mâtürîdî, ‘güzel borç’ kavramının içtenlikle yapılan yardımı simgelediğini açıklar. Allah, kulun yaptığı hiçbir iyiliği karşılıksız bırakmaz; günahlarını affedip sonsuz ikramlarla ödüllendirir.
عَٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
`âlimü-lgaybi veşşehâdeti-l`azîzü-lḥakîm.
Görülmeyeni de görüleni de bilendir; üstündür, her işi hikmetlidir.
Evrenin her zerresini ve zamanın her anını kuşatan mutlak ilim ve adalet sahibi Allah, her işi derin bir bilgelikle yönetir.
Râzî’ye göre insan gizli-açık her şeyi bilen bir yaratıcının huzurunda yaşadığının bilincinde olmalıdır. O’nun kudreti her şeye galiptir ve her hükmü kusursuz bir hikmet taşır.