İçeriğe geç
Yolcu
65. Sure · Medine · 12 Ayet

Talâk Suresi

Evlilik ve boşanma hukukunda takvayı, meşru sınırları ve zorlukların ardından gelecek kolaylığı müjdeleyen sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

65:1

يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا۟ ٱلْعِدَّةَ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ رَبَّكُمْ ۖ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنۢ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّآ أَن يَأْتِينَ بِفَٰحِشَةٍۢ مُّبَيِّنَةٍۢ ۚ وَتِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ ۚ وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ ٱللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُۥ ۚ لَا تَدْرِى لَعَلَّ ٱللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًۭا

yâ eyyühe-nnebiyyü iẕâ ṭallaḳtümü-nnisâe feṭalliḳûhünne li`iddetihinne veaḥṣü-l`iddeh. vetteḳu-llâhe rabbeküm. lâ tuḫricûhünne mim büyûtihinne velâ yaḫrucne illâ ey ye'tîne bifâḥişetim mübeyyineh. vetilke ḥudûdü-llâh. vemey yete`adde ḥudûde-llâhi feḳad żaleme nefseh. lâ tedrî le`alle-llâhe yuḥdiŝü ba`de ẕâlike emrâ.

Ey Peygamber! Kadınları boşayacağınız zaman onları bekleme sürelerini (iddetlerini) gözeterek boşayın ve bekleme süresini dikkatle sayın. Rabbiniz olan Allah'a karşı gelmekten sakının. Apaçık bir hayasızlık yapmadıkça onları evlerinden çıkarmayın, kendileri de çıkmasınlar. Bunlar Allah'ın belirlediği sınırlardır. Kim Allah'ın sınırlarını aşarsa şüphesiz kendine yazık etmiş olur. Bilemezsin, belki de Allah bundan sonra yeni bir durum ortaya çıkarır.

Ayrılık eşiğinde dahi adalet, saygı ve hakkaniyet ölçülerinden sapmamak gerekir.

Ayette geçen iddet ve sınır koyma ölçüsü, boşanma anında öfkeye yenik düşmemeyi emreder. Klasik müfessirler (Taberî, Mâtürîdî), boşanmanın temizlik döneminde ve dönüş kapısını kapatmadan gerçekleşmesini şart koşar. 'Yeni bir durum' ifadesi, tarafların pişman olup barışma veya yeni bir hayata huzurla başlama imkânını işaret eder.

65:2

فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍۢ وَأَشْهِدُوا۟ ذَوَىْ عَدْلٍۢ مِّنكُمْ وَأَقِيمُوا۟ ٱلشَّهَٰدَةَ لِلَّهِ ۚ ذَٰلِكُمْ يُوعَظُ بِهِۦ مَن كَانَ يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ ۚ وَمَن يَتَّقِ ٱللَّهَ يَجْعَل لَّهُۥ مَخْرَجًۭا

feiẕâ belagne ecelehünne feemsikûhünne bima`rûfin ev fâriḳûhünne bima`rûfiv veeşhidû ẕevey `adlim minküm veeḳîmü-şşehâdete lillâh. ẕâliküm yû`ażu bihî men kâne yü'minü billâhi velyevmi-l'âḫir. vemey yetteḳi-llâhe yec`al lehû maḫracâ.

Bekleme sürelerinin sonuna vardıklarında onları ya güzellikle tutun yahut onlardan güzellikle ayrılın. İçinizden adalet sahibi iki kişiyi de şahit tutun ve şahitliği Allah için dosdoğru yapın. İşte Allah'a ve ahiret gününe inanan kimseye bununla öğüt verilir. Kim Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle yaşarsa, Allah ona bir çıkış yolu açar.

Bitişlerde zarafeti koruyup ilahi ilkelere sarılan kimseye hayatın düğümleri mutlaka çözülür.

'Maruf' ile tutmak veya ayrılmak, haksızlık ve baskı olmaksızın onurlu davranışı ifade eder. İbn Kesîr ve Râzî, şahit tutmanın hakları koruma ve dedikoduyu önleme amacını vurgular. Sorumluluk sahibi bir kul, içinden çıkılmaz gibi görünen en çetin krizlerde bile Allah'ın açacağı ferah bir çıkış kapısına kavuşur.

65:3

وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ۚ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُۥٓ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بَٰلِغُ أَمْرِهِۦ ۚ قَدْ جَعَلَ ٱللَّهُ لِكُلِّ شَىْءٍۢ قَدْرًۭا

veyerzuḳhü min ḥayŝü lâ yaḥtesib. vemey yetevekkel `ale-llâhi fehüve ḥasbüh. inne-llâhe bâligu emrih. ḳad ce`ale-llâhü likülli şey'in ḳadrâ.

Ve onu hiç beklemediği, hesaba katmadığı bir yerden rızıklandırır. Kim Allah'a güvenip dayanırsa O, ona yeter. Şüphesiz Allah, emrini yerine getirendir. Allah her şey için bir ölçü ve bir vade koymuştur.

Hakkıyla güvenen gönül çaresiz kalmaz; her zorluğun bir ölçüsü ve belirlenmiş vakti vardır.

Tevekkül kavramı, meşru sebeplere sarıldıktan sonra kalbi endişelerden arındırıp Allah'a teslim olmayı anlatır. Mâtürîdî, rızkın yalnızca maddi kazanç değil, iç huzur ve doğru kararlar olduğunu belirtir. Allah'ın her işe bir ölçü ('kadr') takdir etmesi, çekilen sıkıntıların rastgele değil, ilahi bir hikmetle sürdüğünü öğretir.

65:4

وَٱلَّٰٓـِٔى يَئِسْنَ مِنَ ٱلْمَحِيضِ مِن نِّسَآئِكُمْ إِنِ ٱرْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَٰثَةُ أَشْهُرٍۢ وَٱلَّٰٓـِٔى لَمْ يَحِضْنَ ۚ وَأُو۟لَٰتُ ٱلْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ۚ وَمَن يَتَّقِ ٱللَّهَ يَجْعَل لَّهُۥ مِنْ أَمْرِهِۦ يُسْرًۭا

vellâî yeisne mine-lmeḥîḍi min nisâiküm ini-rtebtüm fe`iddetühünne ŝelâŝetü eşhüriv vellâî lem yeḥiḍn. veülâtü-l'aḥmâli ecelühünne ey yeḍa`ne ḥamlehünn. vemey yetteḳi-llâhe yec`al lehû min emrihî yüsrâ.

Kadınlarınızdan âdetten kesilmiş olanlar ile henüz âdet görmemiş olanların bekleme sürelerinde tereddüt ederseniz, onların bekleme süresi üç aydır. Hamile olanların bekleme süresi ise doğum yapmalarıyla sona erer. Kim Allah'a karşı gelmekten sakınırsa, Allah ona işinde kolaylık sağlar.

Hayatın farklı dönemlerindeki belirsizlikler, ilahi rehberlikle netliğe ve adalete kavuşur.

Ayet, farklı biyolojik ve hukuki durumlardaki kadınların haklarını korumak üzere net bekleme süreleri tayin eder. Taberî ve Râzî, nesebin karışmaması ve kadının mağdur olmaması gayesini öne çıkarır. Takva bilinciyle hareket eden bireye Allah, ailevi krizleri yönetmede iç ferahlığı ve pratik kolaylıklar sağlar.

65:5

ذَٰلِكَ أَمْرُ ٱللَّهِ أَنزَلَهُۥٓ إِلَيْكُمْ ۚ وَمَن يَتَّقِ ٱللَّهَ يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّـَٔاتِهِۦ وَيُعْظِمْ لَهُۥٓ أَجْرًا

ẕâlike emru-llâhi enzelehû ileyküm. vemey yetteḳi-llâhe yükeffir `anhü seyyiâtihî veyü`żim lehû ecrâ.

İşte bu, Allah'ın size indirdiği emridir. Kim Allah'tan korkup emirlerini yerine getirirse, Allah onun kötülüklerini örter ve onun ödülünü büyütür.

İlahi emirlere saygı gösterip sorumlu davranan kimse hem kusurlarından arınır hem de büyük ödül kazanır.

Aile hukukuna dair kurallar sıradan düzenlemeler değil, doğrudan ilahi bildirimdir. Klasik tefsirlerde kötülüklerin örtülmesi ve ödülün büyütülmesi, samimi itaat sonucunda günahların silinip derecenin yükseltilmesini anlatır. İlahi sınırlara özen göstermek kişinin hem dünyasını hem ahiretini güzelleştirir.

65:6

أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُم مِّن وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا۟ عَلَيْهِنَّ ۚ وَإِن كُنَّ أُو۟لَٰتِ حَمْلٍۢ فَأَنفِقُوا۟ عَلَيْهِنَّ حَتَّىٰ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ۚ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ۖ وَأْتَمِرُوا۟ بَيْنَكُم بِمَعْرُوفٍۢ ۖ وَإِن تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُۥٓ أُخْرَىٰ

eskinûhünne min ḥayŝü sekentüm miv vucdiküm velâ tüḍârrûhünne litüḍayyiḳû `aleyhinn. vein künne ülâti ḥamlin feenfiḳû `aleyhinne ḥattâ yeḍa`ne ḥamlehünn. fein erḍa`ne leküm feâtûhünne ücûrahünn. ve'temirû beyneküm bima`rûf. vein te`âsertüm fesetürḍi`u lehû uḫrâ.

Onları gücünüz ölçüsünde, oturduğunuz yerin bir bölümünde barındırın. Onları sıkıntıya sokup baskı yapmak amacıyla kendilerine zarar vermeye kalkışmayın. Eğer hamile iseler, doğum yapıncaya kadar nafakalarını sağlayın. Sizin hesabınıza çocuklarınızı emzirirlerse, ücretlerini verin ve aranızda güzellikle anlaşın. Eğer anlaşmakta zorlanırsanız, çocuğu babası adına başka bir kadın emzirecektir.

Ayrılık sürecinde eşe ve masum çocuğa ekonomik baskı kurmak kul hakkıdır, karşılıklı uzlaşı esastır.

Ayetteki 'maruf' üzere danışma prensibi, anne ve çocuğun haklarının teminatıdır. İbn Kesîr, erkeğin kendi imkânı nispetinde cömert davranmasını ve kadını taciz edici tutumlardan men edildiğini açıklar. Çocukların bakımı ve beslenmesi, yetişkinlerin kişisel çatışmalarına alet edilmemelidir.

65:7

لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍۢ مِّن سَعَتِهِۦ ۖ وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُۥ فَلْيُنفِقْ مِمَّآ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ۚ لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَآ ءَاتَىٰهَا ۚ سَيَجْعَلُ ٱللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍۢ يُسْرًۭا

liyünfiḳ ẕû se`atim min se`atih. vemen ḳudira `aleyhi rizḳuhû felyünfiḳ mimmâ âtâhü-llâh. lâ yükellifü-llâhü nefsen illâ mâ âtâhâ. seyec`alü-llâhü ba`de `usriy yüsrâ.

İmkânı geniş olan, bu genişliğine göre nafaka versin. Rızkı daralmış olan da Allah'ın kendisine verdiğinden versin. Allah hiç kimseyi, ona verdiğinden fazlasıyla yükümlü tutmaz. Allah bir güçlüğün ardından mutlaka bir kolaylık sağlayacaktır.

Sorumluluklar güç nispetindedir; sabırla sürdürülen dürüst çabaların ardından mutlaka ferahlık gelir.

Ayetteki denge, hiç kimseye gücünün üstünde yük yüklenmeyeceğini kurala bağlar. Râzî ve Mâtürîdî, varlıklının cömert, darda olanın ise elinden geleni yapması gerektiğini belirtir. Zorluk ile kolaylığın birbirini takip eden döngüsü, sıkıntı anında umutsuzluğa kapılmayı engelleyen muazzam bir tesellidir.

65:8

وَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِۦ فَحَاسَبْنَٰهَا حِسَابًۭا شَدِيدًۭا وَعَذَّبْنَٰهَا عَذَابًۭا نُّكْرًۭا

vekeeyyim min ḳaryetin `atet `an emri rabbihâ verusülihî feḥâsebnâhâ ḥisâben şedîdev ve`aẕẕebnâhâ `aẕâben nükrâ.

Nice kent ve toplum vardı ki Rablerinin ve O'nun elçilerinin emrine başkaldırdı; Biz de onları çetin bir hesaba çektik ve onları akıllara durgunluk veren bir azaba uğrattık.

Haktan sapan ve ahlaki sınırları hiçe sayan toplumlar eninde sonunda çöküşe mahkûmdur.

Ayette geçen başkaldırı ifadesi, sınır tanımaz küstahlık ve azgınlığı anlatır. Taberî, geçmiş kavimlerin servet ve güçlerine güvenerek ilahi uyarıları hiçe saydıklarını, bu yüzden ağır bedeller ödediklerini aktarır. Bireysel ve toplumsal adalet çiğnendiğinde çöküş hem bu dünyada hem ahirette kaçınılmaz olur.

65:9

فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَٰقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا

feẕâḳat vebâle emrihâ vekâne `âḳibetü emrihâ ḫusrâ.

Böylece onlar yaptıklarının cezasını tattılar ve işlerinin sonu tam bir hüsran oldu.

Kendi elleriyle adaletsizlik ekenler, sonunda pişmanlık ve tükeniş biçerler.

'Hüsran' kavramı, insanın elindeki sermayeyi yanlış kullanarak bütünüyle iflas etmesini anlatır. Klasik müfessirler, ilahi adaletin ertelense bile asla unutulmayacağını vurgularlar. Yanlış tercihlerde ısrar eden her topluluk ve birey, er ya da geç kendi eylemlerinin acı meyveleriyle yüzleşmek zorunda kalır.

65:10

أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُمْ عَذَابًۭا شَدِيدًۭا ۖ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ يَٰٓأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۚ قَدْ أَنزَلَ ٱللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًۭا

e`adde-llâhü lehüm `aẕâben şedîden fetteḳu-llâhe yâ ûli-l'elbâb. elleẕîne âmenû. ḳad enzele-llâhü ileyküm ẕikrâ.

Allah onlar için şiddetli bir azap hazırladı. O halde ey inanan akıl sahipleri! Allah'a karşı gelmekten sakının. Doğrusu Allah size bir uyarıcı ve öğüt (kitap) indirmiştir.

Sağduyu sahibi insan, geçmişin acı tecrübelerinden ibret alarak hayatını vahiyle hizalar.

'Ulü'l-elbâb' ifadesi, kabukta kalmayıp hakikatin özüne ulaşan berrak akılları tanımlar. İbn Kesîr ve Taberî, zikir kavramını hem Kur'an hem de Peygamber rehberliği olarak yorumlar. Hakiki akıl, ilahi uyarıları dikkatle okuyup geleceğini tehlikelerden koruyan bilinçli bir sorumluluk kuşanmaktır.

65:11

رَّسُولًۭا يَتْلُوا۟ عَلَيْكُمْ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ مُبَيِّنَٰتٍۢ لِّيُخْرِجَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ ۚ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ وَيَعْمَلْ صَٰلِحًۭا يُدْخِلْهُ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًۭا ۖ قَدْ أَحْسَنَ ٱللَّهُ لَهُۥ رِزْقًا

rasûley yetlû `aleyküm âyâti-llâhi mübeyyinâtil liyuḫrice-lleẕîne âmenû ve`amilu-ṣṣâliḥâti mine-żżulümâti ile-nnûr. vemey yü'mim billâhi veya`mel ṣâliḥay yüdḫilhü cennâtin tecrî min taḥtihe-l'enhâru ḫâlidîne fîhâ ebedâ. ḳad aḥsene-llâhü lehû rizḳâ.

İnanıp yararlı işler yapanları karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için Allah'ın apaçık ayetlerini size okuyan bir elçi gönderdi. Kim Allah'a inanır ve dürüstçe erdemli işler yaparsa, Allah onu altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere sokar. Allah ona gerçekten çok güzel bir rızık vermiştir.

Sahici inanç ve dürüst yaşam, insanı her türlü cehalet karanlığından kurtarıp ebedî huzura taşır.

'Zulumât' cehaleti, şirki ve ahlaksızlığı; 'nûr' ise vahyin aydınlattığı tevhid ve adalet yolunu simgeler. Mâtürîdî, inancın erdemli davranışlarla ete kemiğe bürünmesi gerektiğini belirtir. Peygamber'in çağrısı, aklını ve kalbini vahiyle buluşturan herkese tükenmez bir sonsuz mutluluk müjdeler.

65:12

ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَٰوَٰتٍۢ وَمِنَ ٱلْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ ٱلْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ وَأَنَّ ٱللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَىْءٍ عِلْمًۢا

allâhü-lleẕî ḫaleḳa seb`a semâvâtiv vemine-l'arḍi miŝlehünn. yetenezzelü-l'emru beynehünne lita`lemû enne-llâhe `alâ külli şey'in ḳadîruv veenne-llâhe ḳad eḥâṭa bikülli şey'in `ilmâ.

Yedi göğü ve yerden de bir o kadarını yaratan Allah'tır. O'nun buyruğu bunlar arasında sürekli iner durur; ta ki Allah'ın her şeye gücünün yettiğini ve Allah'ın ilmiyle her şeyi kuşattığını bilesiniz.

Evrendeki muazzam düzen, her şeyi kuşatan ilahi kudret ve bilginin en somut kanıtıdır.

Yaratılışın katmanları ve kozmik düzen, insanın ilahi iradeyi kavraması için birer anlama ve kavrama zeminidir. Râzî, ilahi buyruğun göklerle yer arasında akışını evrenin her an ilahi yönetim altında oluşuyla açıklar. Her anı gören ve bilen bir Yaratıcıya inanmak, insanın adalet duygusunu ve sorumluluk bilincini pekiştirir.