İçeriğe geç
Yolcu
42. Sure · Mekke · 53 Ayet

Şûrâ Suresi

Vahyin ortak kaynağını, inananların işlerini istişareyle yürütmesini, affediciliği ve ilahi ölçüyü vurgulayan sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

42:1

حمٓ

Hâ-mîm.

Hâ, Mîm.

İlahi kelamın heca harfleriyle başlayan eşsiz nidası, aklını ve kalbini gerçeğe açan her insan için sarsıcı bir uyanış çağrısıdır.

Sure başındaki mukattaa harfleri, Kur'an'ın beşer kelamına benzemez ilahi mucizeviliğini ve kaynağının aşkınlığını vurgular. İnsanların konuştukları aynı harflerden meydana gelmesine rağmen dengi üretilemeyen bu hitap, vahyin hakikatini açıkça ortaya koyar.

42:2

عٓسٓقٓ

'Ayn-sîn-kâf.

Ayn, Sîn, Kāf.

Vahyin hikmet yüklü seslenişi, insan idrakini kendi sınırlarını aşarak Yaratıcının kudretine teslim olmaya davet eder.

İkinci ayette yer alan bu gizemli harfler, ilahi vahyin akıl almaz zenginliğine ve derinliğine işaret eder. Kuran insanlığa hitap ederken aynı zamanda ilahi kelamın beşeri kavrayışı aşan sırlarını hissettirerek kulda derin bir huşu ve teslimiyet duygusu uyandırır.

42:3

كَذَٰلِكَ يُوحِىٓ إِلَيْكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكَ ٱللَّهُ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ

Kezâlike yûhî ileyke veile-llezîne min ḳablike-llâhü-l'azîzü-lhakîm.

Mutlak güç ve hükümranlık sahibi, her hükmü yerli yerinde olan Allah, sana ve senden öncekilere işte böyle vahyetmektedir.

İnsanlığa gönderilen ilahi mesajlar çağlar boyunca değişmeyen bir tevhid ve ahlak sürekliliğinin ortak yankısıdır.

Ayet, Hz. Muhammed'e indirilen vahyin önceki peygamberler zincirinin tabiî bir devamı olduğunu beyan eder. Aziz olan Allah üstün kudretiyle elçilerini destekler; Hakim olan Allah ise her çağın ihtiyacına göre hikmet dolu prensipleri insanlığa bildirir.

42:4

لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۖ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ

Lehû mâ fi-ssemâvâti vemâ fi-l'arḍ. Vehüve-l'aliyyü-l'azîm.

Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi yalnızca O'nundur. O, pek yücedir, çok büyüktür.

Kainatın bütün varlık alanları mutlak yaratıcının egemenliği altındadır; O'nun büyüklüğü karşısında kibir bütünüyle yok olur.

Göklerin ve yerin mülkiyeti kayıtsız şartsız Allah'a aittir. Aliyy ve Azîm sıfatları, O'nun hiçbir şeye muhtaç olmadığını, şanının ve kudretinin her türlü beşeri tasavvurun fevkinde bulunduğunu insan kalbine sarsılmaz bir şuurla yerleştirir.

42:5

تَكَادُ ٱلسَّمَٰوَٰتُ يَتَفَطَّرْنَ مِن فَوْقِهِنَّ ۚ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِى ٱلْأَرْضِ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ

Tekâdü-ssemâvâtü yetefettarne min fevḳihinne velmelâiketü yüsebbihûne bihamdi rabbihim veyestagfirûne limen fi-l'arḍ. Elâ inne-llâhe hüve-lgafûru-rrahîm.

Gökler neredeyse üstlerinden çatlayıp yarılacak! Melekler Rablerini hamd ile tesbih etmekte ve yeryüzündekiler için bağışlanma dilemektedirler. İyi bilin ki Allah, çok bağışlayandır, sonsuz merhamet sahibidir.

İlahi heybet ve celal karşısında evren titrerken meleklerin yeryüzündeki aciz kullar için dua etmesi ilahi merhametin derinliğini gösterir.

Gökler Allah'ın azameti karşısında çatlayacak gibi olurken arşın etrafındaki melekler insanlık için istiğfar eder. Gafûr ve Rahîm olan Allah, acizliğini bilip tevbe eden kullarını sınırsız mağfiretiyle kuşatarak onlara kurtuluş kapısını açar.

42:6

وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ ٱللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَمَآ أَنتَ عَلَيْهِم بِوَكِيلٍۢ

Vellezîne-ttehazû min dûnihî evliyâe-llâhü hafîzun 'aleyhim. Vemâ ente 'aleyhim bivekîl.

Allah'ı bırakıp da başka varlıkları dost ve koruyucu edinenleri Allah gözetleyip kaydetmektedir. Sen onların üzerinde bir zorba ve bekçi değilsin.

Sahte dayanaklar peşinde koşanların tercihleri ilahi denetim altındadır; inançta baskı değil şahsi hürriyet ve sorumluluk esastır.

Allah, Kendisinden başka mercilere sığınanların her adımını eksiksiz kaydetmektedir. Peygamberin görevi hakikati güzellikle tebliğ etmektir; zorla inandırmak insanın kendi iradesine ve hesap günündeki sorumluluğuna bırakılmıştır.

42:7

وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ قُرْءَانًا عَرَبِيًّۭا لِّتُنذِرَ أُمَّ ٱلْقُرَىٰ وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنذِرَ يَوْمَ ٱلْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ ۚ فَرِيقٌۭ فِى ٱلْجَنَّةِ وَفَرِيقٌۭ فِى ٱلسَّعِيرِ

Vekezâlike evhaynâ ileyke ḳur'ânen 'arabiyyel litünzira ümme-lḳurâ vemen havlehâ vetünzira yevme-lcem'i lâ raybe fîh. Ferîḳun fi-lcenneti veferîḳun fi-sse'îr.

Böylece sana, şehirlerin anası olan Mekke'yi ve çevresindekileri uyarman ve gerçekleşmesinde hiçbir şüphe bulunmayan toplanma günüyle sakındırman için Arapça bir Kur'an vahyettik. İnsanların bir kısmı cennette, bir kısmı da alevli ateşte olacaktır.

Vahiy merkezden çevreye doğru bütün insanlığı ebedi ayrışma ve toplanma günü olan kıyamet gerçeğine karşı uyarır.

Mekke'den yayılan ilahi davet, evrensel bir toplanma gününü (Yevmü'l-Cem') haber verir. O gün insanın dünyadaki tercihleri netleşecek; hidayete uyanlar cennetin huzuruna erişirken haktan sapanlar alevli bir azaba sürüklenecektir.

42:8

وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ وَلَٰكِن يُدْخِلُ مَن يَشَآءُ فِى رَحْمَتِهِۦ ۚ وَٱلظَّٰلِمُونَ مَا لَهُم مِّن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ

Velev şâe-llâhü lece'alehüm ümmetev vâhidetev velâkiy yüdhilü mey yeşâü fî rahmetih. Vezzâlimûne mâ lehüm miv veliyyiv velâ nesîr.

Eğer Allah dileseydi onları elbette tek bir topluluk yapardı. Fakat O, dileyeni rahmetine eriştirir. Haksızlık eden zalimler için ise hiçbir koruyucu dost ve hiçbir yardımcı yoktur.

İlahi irade insanı zorla değil, hür iradesiyle seçtiği adalet ve teslimiyet yoluyla kendi rahmetine eriştirmeyi murad etmiştir.

Allah dileseydi bütün insanları tek tip ve iradesiz bir inanca mecbur ederdi; lakin imtihan gereği seçim hakkı kula verilmiştir. Kendi tercihiyle zulmü seçenler ise hesap günü kendilerini koruyacak hiçbir dost veya yardımcı bulamayacaktır.

42:9

أَمِ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ ۖ فَٱللَّهُ هُوَ ٱلْوَلِىُّ وَهُوَ يُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ

Emi-ttehazû min dûnihî evliyâ'. Fellâhü hüve-lveliyyü vehüve yuhyi-lmevtâ. Vehüve 'alâ külli şey'in ḳadîr.

Yoksa onlar Allah'ı bırakıp birtakım dostlar ve koruyucular mı edindiler? Oysa gerçek koruyucu dost yalnızca Allah'tır. Ölüleri dirilten O'dur ve O her şeye hakkıyla güç yetirendir.

Fani varlıklara bağlanıp onları koruyucu sanmak beyhudedir; hakiki sığınak ölüleri diriltmeye kadir olan yegane Yaratıcıdır.

Varlık sahasında gerçek velî ve sığınak ancak Allah'tır. İnsanı ölümün karanlığından çıkarıp diriltecek yegane kudret O'dur; dolayısıyla fani mercilere bel bağlamak yerine mutlak Kadîr olan Yaratıcıya güvenmek yegane kurtuluş yoludur.

42:10

وَمَا ٱخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِن شَىْءٍۢ فَحُكْمُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبِّى عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ

Veme-hteleftüm fîhi min şey'in fehukmühû ile-llâh. Zâlikümü-llâhü rabbî 'aleyhi tevekkelt. Veileyhi ünîb.

Ayrılığa düştüğünüz herhangi bir hususta nihai hüküm vermek yalnızca Allah'a aittir. İşte bu, benim Rabbim olan Allah'tır; yalnız O'na güvendim ve ancak O'na yönelirim.

İnsanlar arasındaki inanç, hak ve ahlak ihtilaflarının tek adil ve nihai hakemi Yaratıcının değişmez ilahi kanunlarıdır.

Ayet, beşeri tartışmaların ve ayrılıkların ilahi ölçüye arz edilmesi gerektiğini belirtir. Peygamberi tavır, hayatın her girdabında Allah'a dayanmak, O'na tevekkül etmek ve her içsel yönelişte O'nun rızasını gözetmektir.

42:11

فَاطِرُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًۭا وَمِنَ ٱلْأَنْعَٰمِ أَزْوَٰجًۭا ۖ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ۚ لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌۭ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ

Fâtiru-ssemâvâti vel'arḍ. Ce'ale leküm min enfüsiküm ezvâcev vemine-l'en'âmi ezvâcâ. Yezraüküm fîh. Leyse kemislihî şey'. Vehüve-ssemî'u-lbesîr.

O, gökleri ve yeri yoktan var edendir. Size kendi cinsinizden eşler, hayvanlardan da çiftler var etmiştir; bu düzen içinde sizi üretip çoğaltmaktadır. O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, her şeyi hakkıyla işitendir, her şeyi hakkıyla görendir.

Yaratıcı hiçbir varlığa benzemez; O aşkın ve benzersiz olmakla birlikte her an kullarının halini gören ve işitendir.

'Leyse kemislihî şey'' ilkesi İslam inancının tenzih omurgasıdır; Allah mahlukata benzemekten bütünüyle münezzehtir. Hem benzersiz aşkınlığı hem de Semî' ve Basîr sıfatlarıyla kullarına yakınlığı dengeli bir tevhid şuurunu inşa eder.

42:12

لَهُۥ مَقَالِيدُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ ۚ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ

Lehû meḳâlîdü-ssemâvâti vel'arḍ. Yebsütu-rrizḳa limey yeşâü veyaḳdir. Innehû bikülli şey'in 'alîm.

Göklerin ve yerin bütün kilitleri ve anahtarları O'nundur. Rızkı dilediğine bol bol verir, dilediğine de bir ölçüyle kısar. Şüphesiz O, her şeyi hakkıyla bilendir.

Maddi ve manevi rızkın dağılımı kör tesadüflerin değil, kainatı eksiksiz yöneten ilahi hikmet ve bilginin eseridir.

Kainat hazinelerinin idaresi bütünüyle Allah'ın tasarrufundadır. Kimine bolluk vererek şükrünü, kimine kısıtlı imkan vererek sabrını dener. Her halükarda kul, sahip olduğu şeylerin geçici bir emanet ve hikmetli bir taksim olduğunu bilmelidir.

42:13

شَرَعَ لَكُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِۦ نُوحًۭا وَٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِۦٓ إِبْرَٰهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰٓ ۖ أَنْ أَقِيمُوا۟ ٱلدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا۟ فِيهِ ۚ كَبُرَ عَلَى ٱلْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ۚ ٱللَّهُ يَجْتَبِىٓ إِلَيْهِ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِىٓ إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ

Şera'a leküm mine-ddîni mâ vessâ bihî nûhav vellezî evhaynâ ileyke vemâ vessaynâ bihî ibrâhîme vemûsâ ve'îsâ en eḳîmü-ddîne velâ teteferraḳû fîh. Kebüra 'ale-lmüşrikîne mâ ted'ûhüm ileyh. Allâhü yectebî ileyhi mey yeşâü veyehdî ileyhi mey yünîb.

O, Nûh'a vasiyet ettiğini, sana vahyettiğimizi, İbrahim'e, Musa'ya ve İsa'ya emrettiğimizi sizin için de din kıldı: 'Dini dosdoğru tutun ve onda asla ayrılığa düşmeyin!' Ortak koşanları çağırdığın bu tevhid mesajı onlara pek ağır gelmektedir. Allah dilediğini kendine seçer ve içtenlikle O'na yöneleni doğru yola eriştirir.

Bütün peygamberlerin ortak mirası tevhid dinidir; temel ilke inançta birleşmek ve fırkalara bölünmekten şiddetle sakınmaktır.

Ayet, Hz. Nuh'tan Hz. Muhammed'e kadar tüm elçilerin aynı ilahi şeriat ve tevhid omurgasını tebliğ ettiğini bildirir. Şirke sapanların nefislerine ağır gelen bu çağrı, içtenlikle hakikate yönelen samimi kalplere ilahi hidayet kapılarını sonuna kadar açar.

42:14

وَمَا تَفَرَّقُوٓا۟ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْعِلْمُ بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةٌۭ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى لَّقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُورِثُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ مِنۢ بَعْدِهِمْ لَفِى شَكٍّۢ مِّنْهُ مُرِيبٍۢ

Vemâ teferraḳû illâ mim ba'di mâ câehümü-l'ilmü bagyem beynehüm. Velevlâ kelimetün sebeḳat mir rabbike ilâ ecelim müsemmel leḳuḍiye beynehüm. Veinne-llezîne ûrisü-lkitâbe mim ba'dihim lefî şekkim minhü mürîbün.

Onlar, kendilerine açık bilgi geldikten sonra sırf aralarındaki kıskançlık ve azgınlık yüzünden fırkalara ayrıldılar. Eğer Rabbinden belirlenmiş bir vakte kadar ertelenme sözü bulunmasaydı, aralarında iş hemen bitirilirdi. Onların ardından Kitab'a vâris kılınanlar da onun hakkında derin bir şüphe ve tereddüt içindedirler.

Dini konulardaki bölünmeler ve sapmalar bilgisizlikten değil, insanların benlik davalarından ve hasetlerinden kaynaklanır.

Ayet, ilahi bilgi geldikten sonra hizipleşmenin arka planındaki bencil hırsları deşifre eder. Allah'ın dünyada cezayı erteleyen hilmi olmasaydı zalimler anında helak edilirdi. Hakikatten uzaklaşanlar sürekli derin bir tereddüt içinde bocalar.

42:15

فَلِذَٰلِكَ فَٱدْعُ ۖ وَٱسْتَقِمْ كَمَآ أُمِرْتَ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَآءَهُمْ ۖ وَقُلْ ءَامَنتُ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِن كِتَٰبٍۢ ۖ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ۖ ٱللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ۖ لَنَآ أَعْمَٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَٰلُكُمْ ۖ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ ۖ ٱللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا ۖ وَإِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ

Felizâlike fed'u. Vesteḳim kemâ ümirt. Velâ tettebi' ehvâehüm. Veḳul âmentü bimâ enzele-llâhü min kitâb. Veümirtü lia'dile beyneküm. Allâhü rabbünâ verabbüküm. Lenâ a'mâlünâ veleküm a'mâlüküm. Lâ huccete beynenâ vebeyneküm. Allâhü yecme'u beynenâ. Veileyhi-lmesîr.

İşte bunun için sen insanları tevhide çağır ve emrolunduğun gibi dosdoğru ol! Onların heveslerine uyma ve de ki: 'Ben Allah'ın indirdiği her kitaba inandım ve aranızda adaleti gerçekleştirmekle emrolundum. Allah bizim de Rabbimiz, sizin de Rabbinizdir. Bizim işlerimiz bize, sizin işleriniz sizedir. Artık aramızda tartışılacak bir husus kalmamıştır. Allah hepimizi bir araya toplayacaktır ve dönüş yalnızca O'nadır.'

İnanç ve toplumsal ilişkilerde temel ilke emrolunduğu gibi dosdoğru yaşamak, heveslere kapılmamak ve adaleti hakim kılmaktır.

Peygambere verilen bu kapsamlı talimat; dinde tavizsiz bir istikamet, insan haklarında mutlak adalet ve ayrıştırıcı çekişmelerden uzak durmayı öğütler. Herkes kendi ameliyle baş başadır ve nihai dönüş tek olan Allah'adır.

42:16

وَٱلَّذِينَ يُحَآجُّونَ فِى ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مَا ٱسْتُجِيبَ لَهُۥ حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِندَ رَبِّهِمْ وَعَلَيْهِمْ غَضَبٌۭ وَلَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌ

Vellezîne yühâccûne fi-llâhi mim ba'di me-stücîbe lehû huccetühüm dâhiḍatün 'inde rabbihim ve'aleyhim gaḍabüv velehüm 'azâbün şedîd.

İlahi çağrı kabul edildikten sonra Allah hakkında tartışmaya girişenlerin ileri sürdükleri deliller Rableri katında tamamen boştur, geçersizdir. Onların üzerine bir gazap vardır ve çetin bir azap da onlar içindir.

Gönüller gerçeğe teslim olup hakikat gün gibi aşikar hale geldikten sonra ortaya atılan itirazlar bütünüyle hükümsüzdür.

Tevhidin nuru kalpleri aydınlatıp ilahi davet makes bulduktan sonra batılı savunanların demagojileri ilahi adalet terazisinde hiçbir kıymet taşımaz. Gerçeği örtmek için direnenler hem dünyevi hezimete hem de çetin bir azaba müstahaktır.

42:17

ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ ٱلْكِتَٰبَ بِٱلْحَقِّ وَٱلْمِيزَانَ ۗ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ ٱلسَّاعَةَ قَرِيبٌۭ

Allâhü-llezî enzele-lkitâbe bilhaḳḳi velmîzân. Vemâ yüdrîke le'alle-ssâ'ate ḳarîb.

Kitab'ı hak olarak ve hak-bâtıl dengesini kuran adaleti indiren Allah'tır. Ne bilirsin, belki de o kıyamet saati pek yakındır!

İlahi vahiy ve ölçülü adalet hayatın dengesini sağlar; ölüm ve hesap saati ise insana düşündüğünden çok daha yakındır.

Allah vahiy ile birlikte insan ilişkilerini düzenleyen adalet terazisini (mîzân) indirmiştir. Kıyamet saatinin her an yaklaştığı bilinci, insanı gafletten uyandırarak hayatını ilahi denge ve dürüstlük üzerine kurmaya sevk eder.

42:18

يَسْتَعْجِلُ بِهَا ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِهَا ۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مُشْفِقُونَ مِنْهَا وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا ٱلْحَقُّ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱلَّذِينَ يُمَارُونَ فِى ٱلسَّاعَةِ لَفِى ضَلَٰلٍۭ بَعِيدٍ

Yesta'cilü bihe-llezîne lâ yü'minûne bihâ. Vellezîne âmenû müşfiḳûne minhâ veya'lemûne ennehe-lhaḳḳ. Elâ inne-llezîne yümârûne fi-ssâ'ati lefî ḍalâlim be'îd.

Ona inanmayanlar onun çabucak gelmesini isterler; inananlar ise ondan derin bir saygıyla çekinirler ve onun kesin bir hakikat olduğunu çok iyi bilirler. Dikkat edin! Kıyamet saati hakkında tartışıp duranlar derin bir sapkınlık içindedirler.

Hesap bilinci taşımayanlar kıyameti ciddiyetsizce alaya alırken samimi kalpler o günün ağırlığını bilerek sorumlulukla yaşar.

İnkarcılar meydan okurcasına kıyameti acele isterken, hakka gönül verenler mahşerin azametinden ürperir ve hazırlık yapar. Ebedi hesap saatini anlamsız polemiklere alet edenler, gerçeğin nurundan uzaklaşarak derin bir dalalete gömülürler.

42:19

ٱللَّهُ لَطِيفٌۢ بِعِبَادِهِۦ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ ۖ وَهُوَ ٱلْقَوِىُّ ٱلْعَزِيزُ

Allâhü letîfüm bi'ibâdihî yerzüḳu mey yeşâ'. Vehüve-lḳaviyyü-l'azîz.

Allah, kullarına karşı sonsuz incelik ve ikram sahibidir, pek şefkatlidir; dilediğini rızıklandırır. O, mutlak kuvvet sahibidir, karşı konulamaz güç sahibidir.

Yaratıcı bütün kullarına sınırsız incelik, merhamet ve rızık ihsan eder; O'nun kudreti karşısında hiçbir güç duramaz.

Latîf sıfatı, Allah'ın kullarına olan sezilemez incelikteki ikramlarını ve şefkatini ifade eder. Dilediğine rızkı genişleten Yaratıcı, bunu hiçbir beşeri güce bağımlı olmaksızın, mutlak Kavî ve Aziz kudretiyle bizzat yürütmektedir.

42:20

مَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ ٱلْءَاخِرَةِ نَزِدْ لَهُۥ فِى حَرْثِهِۦ ۖ وَمَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ ٱلدُّنْيَا نُؤْتِهِۦ مِنْهَا وَمَا لَهُۥ فِى ٱلْءَاخِرَةِ مِن نَّصِيبٍ

Men kâne yürîdü harse-l'âhirati nezid lehû fî harsih. Vemen kâne yürîdü harse-ddünyâ nü'tihî minhâ vemâ lehû fi-l'âhirati min nesîb.

Kim ahiret kazancını isterse onun kazancını artırırız; kim de sadece dünya kazancını isterse ona da ondan veririz, fakat onun ahirette hiçbir payı olmaz.

Kişinin nihai kazancı niyet ve gayretinin yöneldiği hedefe göredir; dünyayı önceleyen ebedi mükafatı bütünüyle yitirir.

Ayet, insan emeğinin manevi karşılığını ekin (hars) metaforuyla açıklar. Amelini sonsuz ahiret yurduna yatırım yapanın ecrini Allah kat kat artırır. Bütün gayesini fani dünyaya hasreden ise eline geçenin ötesinde ahiretten nasipsiz kalır.

42:21

أَمْ لَهُمْ شُرَكَٰٓؤُا۟ شَرَعُوا۟ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنۢ بِهِ ٱللَّهُ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةُ ٱلْفَصْلِ لَقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۗ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ

Em lehüm şürakâü şera'û lehüm mine-ddîni mâ lem ye'zem bihi-llâh. Velevlâ kelimetü-lfasli leḳuḍiye beynehüm. Veinne-zzâlimîne lehüm 'azâbün elîm.

Yoksa onların, dinden Allah'ın izin vermediği şeyleri kendilerine meşru kılan birtakım ortakları mı vardır? Eğer ertelenmeye dair kesin bir hüküm olmasaydı aralarında derhal hüküm verilir, işleri bitirilirdi. Şüphesiz zalimler için can yakıcı bir azap vardır.

Helal ve haram sınırlarını belirleme yetkisi yalnızca Allah'a aittir; sahte otoritelerin koyduğu kurallara boyun eğmek şirktir.

Din koyma yetkisini Allah'tan başkasına tanımak şirk sayılır. Allah'ın dünyada cezayı erteleyen takdiri olmasaydı hakka meydan okuyanlar anında cezalandırılırdı. Kendi hevalarını din edinen zalimler için ahirette acıklı bir azap hazırlanmıştır.

42:22

تَرَى ٱلظَّٰلِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا۟ وَهُوَ وَاقِعٌۢ بِهِمْ ۗ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فِى رَوْضَاتِ ٱلْجَنَّاتِ ۖ لَهُم مَّا يَشَآءُونَ عِندَ رَبِّهِمْ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَضْلُ ٱلْكَبِيرُ

Tera-zzâlimîne müşfiḳîne mimmâ kesebû vehüve vâḳi'um bihim. Vellezîne âmenû ve'amilu-ssâlihâti fî ravḍâti-lcennât. Lehüm mâ yeşâûne 'inde rabbihim. Zâlike hüve-lfaḍlü-lkebîr.

İşledikleri kötülükler başlarına gelirken zalimlerin dehşet ve korku içinde titrediklerini görürsün! İman edip güzel ve yapıcı davranışlarda bulunanlar ise cennet bahçelerindedir. Rableri katında diledikleri her şey onlarındır. İşte en büyük ihsan budur.

Kötülük yapanlar yaptıklarının kaçınılmaz sonucuyla yüzleşip titrerken, erdemli kullar sınırsız nimetlerle huzur bulur.

Dünyada haksızlık yapanlar işledikleri günahların faturasını mahşerde dehşetle öderler. İman edip hayırlı işler yapanlar ise cennet bahçelerinde (ravzât) ağırlanır; gönüllerinden geçen her türlü güzellik Rableri tarafından kendilerine ikram edilir.

42:23

ذَٰلِكَ ٱلَّذِى يُبَشِّرُ ٱللَّهُ عِبَادَهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ ۗ قُل لَّآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَىٰ ۗ وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةًۭ نَّزِدْ لَهُۥ فِيهَا حُسْنًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ شَكُورٌ

Zâlike-llezî yübeşşiru-llâhü 'ibâdehü-llezîne âmenû ve'amilu-ssâlihâti. Ḳul lâ es'elüküm 'aleyhi ecran ille-lmeveddete fi-lḳurbâ. Vemey yaḳterif haseneten nezid lehû fîhâ husnâ. Inne-llâhe gafûrun şekûr.

İşte Allah'ın, iman edip salih ameller işleyen kullarına müjdelediği büyük kurtuluş budur! De ki: 'Ben buna karşılık sizden akrabalık sevgisinden başka hiçbir ücret istemiyorum.' Kim güzel bir iş yaparsa, onun güzelliğini kat kat artırırız. Şüphesiz Allah, çok bağışlayandır, şükrün karşılığını fazlasıyla verendir.

Peygamberin tebliği dünyevi bir menfaat için değil, insanlığın kurtuluşu ve gönüllerde samimi bir sevgi bağı kurmak içindir.

Vahiy daveti karşılıksız ve samimidir; elçinin tek talebi hakka saygı ve yakınlara samimi sevgidir (el-meveddete fi'l-kurbâ). İyiliği ilke edinen kimseye Allah bereket ihsan eder; Şekûr olan Rabbimiz küçük gayretleri dahi ödüllendirir.

42:24

أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًۭا ۖ فَإِن يَشَإِ ٱللَّهُ يَخْتِمْ عَلَىٰ قَلْبِكَ ۗ وَيَمْحُ ٱللَّهُ ٱلْبَٰطِلَ وَيُحِقُّ ٱلْحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦٓ ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ

Em yeḳûlûne-fterâ 'ale-llâhi kezibâ. Feiy yeşei-llâhü yahtim 'alâ ḳalbik. Veyemhu-llâhü-lbâtile veyühiḳḳu-lhaḳḳa bikelimâtih. Innehû 'alîmüm bizâti-ssudûr.

Yoksa senin hakkında: 'Allah'a karşı yalan yere iftira uydurdu' mu diyorlar? Eğer Allah dileseydi senin kalbini mühürlerdi. Allah bâtılı bütünüyle yok eder, hakkı ise sözleriyle sapasağlam gerçekleştirir. Şüphesiz O, kalplerin en derin sırlarını hakkıyla bilendir.

Vahye iftira atanların iddiaları asılsızdır; Yaratıcı batılı er geç silip hakkı değişmez hükümleriyle egemen kılar.

Peygamberin ilahi mesaja tek bir harf dahi eklemesi mümkün değildir; zira kalpler Allah'ın tasarrufundadır. Allah batılın kurduğu tuzakları boşa çıkarır ve mutlak hakikati Kelimât'ı ile perçinler. Kalplerdeki bütün niyetler O'na malumdur.

42:25

وَهُوَ ٱلَّذِى يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِۦ وَيَعْفُوا۟ عَنِ ٱلسَّيِّـَٔاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

Vehüve-llezî yaḳbelü-ttevbete 'an 'ibâdihî veya'fû 'ani-sseyyiâti veya'lemü mâ tef'alûn.

Kullarının tevbesini kabul eden, kötülükleri bağışlayan ve yaptıklarınızı eksiksiz bilen yalnızca O'dur.

Pişmanlıkla kapısına yönelen her kuluna af kapısını sonuna kadar açık tutan Yaratıcı, samimi dönüşleri asla geri çevirmez.

Ayet, günahların ağırlığı altında ezilen insan ruhuna en büyük teselliyi sunar. Tevbe kapısı açıktır; kul hatalarından dönüp arınmayı dilediğinde Allah onun günahlarını siler ve her eylemi bilen ilmiyle niyetindeki samimiyeti ödüllendirir.

42:26

وَيَسْتَجِيبُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَيَزِيدُهُم مِّن فَضْلِهِۦ ۚ وَٱلْكَٰفِرُونَ لَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌۭ

Veyestecîbü-llezîne âmenû ve'amilu-ssâlihâti veyezîdühüm min faḍlih. Velkâfirûne lehüm 'azâbün şedîd.

O, iman edip güzel ve yapıcı davranışlarda bulunanların dualarına icabet eder ve kendi cömertliğinden onların ödülünü artırır. İnkârcılara gelince, onlar için pek çetin bir azap vardır.

İmanını güzel ahlak ve salih amelle taçlandıranların duaları karşılıksız kalmaz; onlara hak ettiklerinin kat kat fazlası verilir.

Allah dürüst kullarının yakarışlarına icabet eder ve fazlından onlara sınırsız ikramda bulunur. İyilik yolunu terk edip inatla inkara saplananlar ise kendi tercihlerinin karşılığı olan şiddetli bir azapla yüzleşecektir.

42:27

وَلَوْ بَسَطَ ٱللَّهُ ٱلرِّزْقَ لِعِبَادِهِۦ لَبَغَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍۢ مَّا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ بِعِبَادِهِۦ خَبِيرٌۢ بَصِيرٌۭ

Velev beseta-llâhü-rrizḳa li'ibâdihî lebegav fi-l'arḍi velâkiy yünezzilü biḳaderim mâ yeşâ'. Innehû bi'ibâdihî habîrum besîr.

Eğer Allah rızkı kullarının hepsine bol bol yaysaydı, yeryüzünde mutlaka azgınlık ederlerdi. Fakat O, dilediği şeyi bir ölçüye göre indirir. Şüphesiz O, kullarından hakkıyla haberdardır, onları hakkıyla görendir.

Dünyevi imkanların hikmetli bir ölçüyle taksim edilmesi, insanın haddi aşıp azgınlaşmasını önleyen ilahi bir terbiyedir.

Sınırsız zenginlik ve güç, terbiye edilmemiş insan nefsini kibir ve haksızlığa sürükler. Habîr ve Basîr olan Allah, her kulun fıtratına uygun bir rızık dengesi belirleyerek toplumsal ahengi ve nefis terbiyesini muhafaza eder.

42:28

وَهُوَ ٱلَّذِى يُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ مِنۢ بَعْدِ مَا قَنَطُوا۟ وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُۥ ۚ وَهُوَ ٱلْوَلِىُّ ٱلْحَمِيدُ

Vehüve-llezî yünezzilü-lgayse mim ba'di mâ ḳanetû veyenşüru rahmeteh. Vehüve-lveliyyü-lhamîd.

İnsanlar bütünüyle ümitlerini kestikten sonra yağmuru indiren ve rahmetini yeryüzüne yayan O'dur. O, gerçek koruyucu ve gerçek dosttur, her türlü övgüye layık olandır.

En çaresiz ve ümitsiz anlarda açılan rahmet kapıları, hakiki koruyucunun yalnızca Yaratıcı olduğunu apaçık gösterir.

Kuraklığın ve çaresizliğin zirveye ulaştığı anda gelen bereketli yağmur, ilahi merhametin somut bir delilidir. Velî ve Hamîd olan Allah, kullarını darda bırakmaz; onların ümitsizliğe düştüğü anlarda rahmetini yayarak kalplere yeniden can verir.

42:29

وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦ خَلْقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِن دَآبَّةٍۢ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَآءُ قَدِيرٌۭ

Vemin âyâtihî halḳu-ssemâvâti vel'arḍi vemâ besse fîhimâ min dâbbeh. Vehüve 'alâ cem'ihim izâ yeşâü ḳadîr.

Gökleri, yeri ve bu ikisi arasında yayıp ürettiği canlıları yaratması O'nun varlığının apaçık delillerindendir. O, dilediği zaman onları bir araya toplamaya da hakkıyla güç yetirendir.

Kozmik alemin muhteşem dengesi ve yeryüzündeki canlı çeşitliliği, mahşerdeki büyük toplanmayı gerçekleştirecek kudretin belgesidir.

Evrendeki mükemmel yaratılış ve sayısız türdeki canlının mevcudiyeti tesadüf olamaz. Dağınık varlıkları yeryüzünde yaşatan kudret, kıyamet koptuğunda bütün insanlığı hesap meydanında toplamaya da fazlasıyla muktedirdir.

42:30

وَمَآ أَصَٰبَكُم مِّن مُّصِيبَةٍۢ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُوا۟ عَن كَثِيرٍۢ

Vemâ esâbeküm mim müsîbetin febimâ kesebet eydîküm veya'fû 'an kesîr.

Başınıza gelen herhangi bir musibet kendi ellerinizin işledikleri yüzündendir; O yine de çoğunu affeder.

İnsanın karşılaştığı sıkıntı ve felaketler kendi hatalarının bir sonucudur; buna rağmen Yaratıcı günahların çoğunu bağışlar.

Ayet, bireysel ve toplumsal acıların ahlaki ve fiili sorumluluğunu insanın kendisine yükler. İlahi merhamet ise kusurların çoğunu dünyada cezalandırmayıp örter; kul başına gelen zorluklardan ders çıkarıp nefsini muhasebe etmelidir.

42:31

وَمَآ أَنتُم بِمُعْجِزِينَ فِى ٱلْأَرْضِ ۖ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ

Vemâ entüm bimü'cizîne fi-l'arḍ. Vemâ leküm min dûni-llâhi miv veliyyiv velâ nesîr.

Siz yeryüzünde O'nu asla aciz bırakamazsınız. Sizin için Allah'tan başka ne bir koruyucu dost ne de bir yardımcı vardır.

İnsan sahip olduğu teknoloji veya dünyevi güçle ilahi kanunların dışına çıkamaz; tek hakiki sığınak Yaratıcının kendisidir.

Hiçbir varlık yeryüzünde Allah'ın hükmünü etkisiz kılamaz veya O'ndan kaçıp kurtulamaz. Sahte güç odaklarına bel bağlamak yerine, yegane gerçek dost ve koruyucu olan Allah'a sığınmak aklın ve imanın gereğidir.

42:32

وَمِنْ ءَايَٰتِهِ ٱلْجَوَارِ فِى ٱلْبَحْرِ كَٱلْأَعْلَٰمِ

Vemin âyâtihi-lcevâri fi-lbahri kel'a'lâm.

Denizde koca dağlar gibi süzülüp giden gemiler de O'nun varlığının ve kudretinin apaçık delillerindendir.

Engin denizlerde dağlar gibi yüzen devasa gemiler, suyun kaldırma kuvveti ve fiziksel kanunları koyan kudretin şahididir.

Denizlerde seyreden gemiler, insanın zekasını aşan fiziksel yasaların ve suyun dengesinin ilahi bir tanzimi olduğunu gösterir. Ticareti, iletişimi ve hayatı kolaylaştıran bu imkan, ilahi nizamın insana sunduğu büyük bir berekettir.

42:33

إِن يَشَأْ يُسْكِنِ ٱلرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَىٰ ظَهْرِهِۦٓ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّكُلِّ صَبَّارٍۢ شَكُورٍ

Iy yeşe' yüskini-rrîha feyazlelne ravâkide 'alâ zahrih. Inne fî zâlike leâyâtil likülli sabbârin şekûr.

Eğer O dilerse rüzgârı durdurur da gemiler denizin üstünde hareketsiz kalıverirler. Şüphesiz bunda çok sabreden ve çok şükreden herkes için nice ibretler vardır.

Doğa olaylarının ardındaki görünmez ilahi kontrol, zorlukta sabreden ve bollukta şükreden basiretli insanlar için derin bir ibrettir.

Tabiat kanunları kendi başına buyruk değildir; rüzgarın esmesi veya durması Yaratıcının emrindedir. İnsan her an tabiat güçlerine muhtaçtır; sabır ve şükür dengesini kurabilen basiret sahipleri bu ayetlerden derin dersler çıkarır.

42:34

أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا۟ وَيَعْفُ عَن كَثِيرٍۢ

Ev yûbiḳhünne bimâ kesebû veya'fü 'an kesîr.

Yahut işledikleri günahlar yüzünden o gemileri batırıp helak eder; O yine de çoğunu bağışlar.

İlahi adalet hak edenleri kendi elleriyle ürettikleri kötülükler sebebiyle cezalandırabilir; lakin merhametiyle pek çoğunu affeder.

İnsanların isyan ve taşkınlıkları helaki gerektirse de Allah'ın hilmi ve affı gazabının önündedir. Denizlerin derinliklerinde veya hayatın fırtınalarında hayatta kalabilmek, ilahi bağışlayıcılığın insanlığa tanıdığı bir fırsattır.

42:35

وَيَعْلَمَ ٱلَّذِينَ يُجَٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَٰتِنَا مَا لَهُم مِّن مَّحِيصٍۢ

Veya'leme-llezîne yücâdilûne fî âyâtinâ. Mâ lehüm mim mehîs.

Ayetlerimiz hakkında tartışıp duranlar, kendileri için kaçacak hiçbir sığınak olmadığını kesinlikle bilsinler!

Hakikatin apaçık delillerine karşı kibirle polemik üretenler, ilahi hesap gününde hiçbir kaçış yolu bulamayacaktır.

Kur'an'ın getirdiği açık gerçekleri çarpıtmak için çekişenler, hakikati mağlup edeceklerini sanırlar. Ancak hesap günü gelip çattığında batılın savunucuları için ne bir sığınak ne de bir kurtuluş kapısı kalacaktır.

42:36

فَمَآ أُوتِيتُم مِّن شَىْءٍۢ فَمَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ وَأَبْقَىٰ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Femâ ûtîtüm min şey'in femetâ'u-lhayâti-ddünyâ. Vemâ 'inde-llâhi hayruv veebḳâ lillezîne âmenû ve'alâ rabbihim yetevekkelûn.

Size verilen herhangi bir şey, yalnızca şu fani dünya hayatının geçici bir menfaatidir. Allah katında olan mükafat ise iman edip yalnız Rablerine güvenip dayananlar için hem daha hayırlı hem de daha kalıcıdır.

Dünyanın geçici cazibesine aldanmayıp kalbini Yaratıcıya bağlayanlar, ebedi ve kat kat üstün bir mükafata erişeceklerdir.

Ayet, dünyevi varlıkların sadece kısa ömürlü bir meta olduğunu hatırlatır. Ahiretteki ebedi saadet ise samimiyetle iman eden ve bütün varlığıyla Allah'a tevekkül eden dürüst kullara özgü tükenmez bir hazinedir.

42:37

وَٱلَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَٰٓئِرَ ٱلْإِثْمِ وَٱلْفَوَٰحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا۟ هُمْ يَغْفِرُونَ

Vellezîne yectenibûne kebâira-l'ismi velfevâhişe veizâ mâ gaḍibû hüm yagfirûn.

Onlar, büyük günahlardan ve hayasızlıklardan titizlikle kaçınırlar; öfkelendikleri zaman da bağışlayıp kusurları örterler.

Manevi olgunluk, hem çirkin günahlardan uzak durmayı hem de öfke anında intikam yerine affı tercih edebilmeyi gerektirir.

Olgun bir dindarlık sadece haramlardan sakınmakla kalmaz; nefsin en zor imtihanı olan gazap anında hilm gösterip bağışlamayı şiar edinir. Öfkeyi yutup affedici olmak, kalbi arındıran en yüce ahlaki erdemdir.

42:38

وَٱلَّذِينَ ٱسْتَجَابُوا۟ لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ

Vellezîne-stecâbû lirabbihim veeḳâmu-ssalâh. Veemruhüm şûrâ beynehüm. Vemimmâ razaḳnâhüm yünfiḳûn.

Onlar, Rablerinin çağrısına içtenlikle icabet ederler, namazı dosdoğru kılarlar, işlerini aralarında danışma ve ortak akılla yürütürler ve kendilerine verdiğimiz rızıktan hayır yolunda harcarlar.

İbadet, adaletli toplumsal istişare ve cömert paylaşım erdemli bir toplumun üç sarsılmaz ahlaki sütunudur.

'Ve emruhüm şûrâ beynehüm' ilkesi, keyfi ve otoriter yönetimi reddederek ortak akıl ve danışmayı emreder. Bu ayet namaz gibi bireysel ibadeti, istişare gibi toplumsal adaleti ve infak gibi iktisadi dayanışmayı mükemmel bir dengede buluşturur.

42:39

وَٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَابَهُمُ ٱلْبَغْىُ هُمْ يَنتَصِرُونَ

Vellezîne izâ esâbehümü-lbagyü hüm yentesirûn.

Ve onlar, bir zulüm ve haksızlığa uğradıkları zaman birbirleriyle yardımlaşarak haksızlığa karşı direnirler.

Haksızlık ve saldırı karşısında boyun eğmeyip meşru hakları savunmak ve dayanışma göstermek onurlu duruşun gereğidir.

Ayet, zalime boyun eğmeyi değil, meşru zeminlerde kenetlenerek haksızlığa karşı koymayı (intasara) över. Zulme rıza göstermek erdem değil zillet tir; hak ve adaleti korumak için toplumsal dayanışma şarttır.

42:40

وَجَزَٰٓؤُا۟ سَيِّئَةٍۢ سَيِّئَةٌۭ مِّثْلُهَا ۖ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُۥ عَلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ

Vecezâü seyyietin seyyietüm mislühâ. Femen 'afâ veasleha feecruhû 'ale-llâh. Innehû lâ yühibbu-zzâlimîn.

Bir kötülüğün karşılığı, ona denk bir kötülüktür. Fakat kim bağışlar ve arayı düzeltirse, onun mükafatı bizzat Allah'a aittir. Şüphesiz O, zalimleri asla sevmez.

Adalet misliyle mukabele hakkı tanırken, üstün ahlak affedip ıslah etmeyi öğütler; zira bağışlayanın ecri Yaratıcıya aittir.

İslam hukuku misillemede adaleti ve haddi aşmamayı şart koşar. Ancak kişinin gücü yettiği halde affetmesi ve barışı tesis etmesi (ıslah) çok daha üstün bir fazilettir. Allah haddi aşan zalimleri sevmez.

42:41

وَلَمَنِ ٱنتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِۦ فَأُو۟لَٰٓئِكَ مَا عَلَيْهِم مِّن سَبِيلٍ

Velemeni-ntesara ba'de zulmihî feülâike mâ 'aleyhim min sebîl.

Haksızlığa uğradıktan sonra hakkını arayıp kendini savunanlara gelince, onların aleyhine kınanacak hiçbir yol ve sorumluluk yoktur.

Zulme karşı meşru çerçevede hakkını aramak ve kendini savunmak, meşru ve onurlu bir davranıştır.

Haksızlığa uğrayan kişinin adalet dairesinde kalarak hakkını geri alması kınanamaz. Hukuk düzeni mağdurun meşru müdafaa ve hakkını arama hürriyetini güvence altına alarak zalimin keyfi tasallutunu engeller.

42:42

إِنَّمَا ٱلسَّبِيلُ عَلَى ٱلَّذِينَ يَظْلِمُونَ ٱلنَّاسَ وَيَبْغُونَ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ

Inneme-ssebîlü 'ale-llezîne yazlimûne-nnâse veyebgûne fi-l'arḍi bigayri-lhaḳḳ. Ülâike lehüm 'azâbün elîm.

Sorumluluk ve ceza ancak insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere taşkınlık yapıp azgınlaşanlar içindir. İşte onlar için pek acıklı bir azap vardır.

Toplumda zorbalık yapan, insan haklarını çiğneyen ve yeryüzünde fesat çıkaranlar hem hukukun hem de ilahi azabın hedefidir.

Ayet, gerçek suçlunun başkalarına haksızlık eden ve haddi aşarak saldırganlaşan kimseler olduğunu belirtir. Masumlara eziyet eden ve yeryüzünde adaleti çiğneyenler, ahirette kaçınılmaz ve can yakıcı bir cezaya çarptırılacaktır.

42:43

وَلَمَن صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمِنْ عَزْمِ ٱلْأُمُورِ

Velemen sabera vegafera inne zâlike lemin 'azmi-l'ümûr.

Bununla beraber kim sabreder ve bağışlarsa, şüphesiz bu, kararlılık gösterilmeye değer en yüce ve en asil davranışlardandır.

Haksızlık karşısında sabredip affedebilmek, güçlü bir irade ve yüksek bir ahlaki olgunluk gerektiren üstün bir erdemdir.

İntikam alma gücüne sahipken sabredip kusurları bağışlamak, nefse en ağır gelen fakat Allah katında en yüksek makama ulaştıran azimli bir tavırdır. Bu asil duruş, toplumsal kinleri eriterek barışı inşa eder.

42:44

وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن وَلِىٍّۢ مِّنۢ بَعْدِهِۦ ۗ وَتَرَى ٱلظَّٰلِمِينَ لَمَّا رَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَىٰ مَرَدٍّۢ مِّن سَبِيلٍۢ

Vemey yuḍlili-llâhü femâ lehû miv veliyyim mim ba'dih. Vetera-zzâlimîne lemmâ raevu-l'azâbe yeḳûlûne hel ilâ meraddim min sebîl.

Allah kimi saptırırsa, artık bundan sonra onun hiçbir koruyucu dostu olamaz. Azabı gördüklerinde zalimlerin: 'Acaba geri dönecek bir yol var mıdır?' dediklerini görürsün.

Kendi iradesiyle haktan sapan bir kimseyi hiçbir sahte dost kurtaramaz; azabı görünce edilen pişmanlıklar fayda vermez.

Kendi kibriyle sapkınlığı tercih eden kişi ilahi yardımdan mahrum kalır. Mahşerde azapla burun buruna gelen zalimler, dünyaya dönüp iyi bir kul olma arzusuyla yalvaracak; fakat geri dönüş kapısı ebediyen kapanmış olacaktır.

42:45

وَتَرَىٰهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَٰشِعِينَ مِنَ ٱلذُّلِّ يَنظُرُونَ مِن طَرْفٍ خَفِىٍّۢ ۗ وَقَالَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ ٱلْخَٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ فِى عَذَابٍۢ مُّقِيمٍۢ

Veterâhüm yü'raḍûne 'aleyhâ hâşi'îne mine-zzülli yenzurûne min tarfin hafiyy. Veḳâle-llezîne âmenû inne-lhâsirîne-llezîne hasirû enfüsehüm veehlîhim yevme-lḳiyâmeh. Elâ inne-zzâlimîne fî 'azâbim müḳîm.

Ateşe sunulurken onların zilletten başları öne eğilmiş, göz ucuyla gizli gizli baktıklarını görürsün. İnananlar ise şöyle diyeceklerdir: 'Gerçekten hüsrana uğrayanlar, kıyamet günü hem kendilerini hem de ailelerini ziyana sokanlardır.' İyi bilin ki zalimler sürekli ve kalıcı bir azap içindedirler.

Dünyada kibirle böbürlenenlerin mahşerdeki ezikliği ve çaresizliği, ebedi hüsranın en somut ve sarsıcı göstergesidir.

Gururla hakka direnenler hesap günü zillet ve utanç içinde ateşe arz edilirler. Gerçek iflas, insanın ebedi ahiretini ve sevdiklerini cehenneme kurban etmesidir. Adaleti çiğneyen zalimler bitmek bilmeyen sürekli bir cezaya mahkumdur.

42:46

وَمَا كَانَ لَهُم مِّنْ أَوْلِيَآءَ يَنصُرُونَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ ۗ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن سَبِيلٍ

Vemâ kâne lehüm min evliyâe yensurûnehüm min dûni-llâh. Vemey yuḍlili-llâhü femâ lehû min sebîl.

Onların, kendilerine Allah'tan başka yardım edecek hiçbir koruyucu dostları yoktur. Allah kimi saptırırsa, artık onun için hiçbir kurtuluş yolu kalmaz.

İlahi adaletin hükmü karşısında hiçbir dünyevi güç veya sahte şefaatçi insanı kurtarmaya muktedir olamaz.

Kişinin dünyada güvendiği unvanlar, servetler ve sahte ilahlar ilahi gazap karşısında bütünüyle hükümsüz kalır. Kendi elleriyle hidayet bağını koparan kimse için kurtuluşa ulaştıracak hiçbir rehber ve sığınak kalmamıştır.

42:47

ٱسْتَجِيبُوا۟ لِرَبِّكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌۭ لَّا مَرَدَّ لَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ ۚ مَا لَكُم مِّن مَّلْجَإٍۢ يَوْمَئِذٍۢ وَمَا لَكُم مِّن نَّكِيرٍۢ

Istecîbû lirabbiküm min ḳabli ey ye'tiye yevmül lâ meradde lehû mine-llâh. Mâ leküm mim melceiy yevmeiziv vemâ leküm min nekîr.

Allah katından geri çevrilmesi asla mümkün olmayan o dehşetli gün gelmeden önce Rabbinizin çağrısına icabet edin! O gün sizin için ne kaçacak bir sığınak vardır ne de yaptıklarınızı inkâr edebilirsiniz.

Ölüm ve hesap günü ansızın gelip çatmadan önce ilahi davete kulak vermek, insanın elindeki yegane kurtuluş fırsatıdır.

Ayet, ötelenemez bir kesinlikle yaklaşan mahşer gününe karşı insanlığı acil bir uyanışa çağırır. O gün ilahi adaletten kaçacak hiçbir sığınak bulunamaz; insanın bütün amelleri ortadadır ve inkara asla mahal yoktur.

42:48

فَإِنْ أَعْرَضُوا۟ فَمَآ أَرْسَلْنَٰكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ۖ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا ٱلْبَلَٰغُ ۗ وَإِنَّآ إِذَآ أَذَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ مِنَّا رَحْمَةًۭ فَرِحَ بِهَا ۖ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ ٱلْإِنسَٰنَ كَفُورٌۭ

Fein a'raḍû femâ erselnâke 'aleyhim hafîzâ. In 'aleyke ille-lbelâg. Veinnâ izâ ezaḳne-l'insâne minnâ rahmeten feriha bihâ. Vein tüsibhüm seyyietüm bimâ ḳaddemet eydîhim feinne-l'insâne kefûr.

Eğer yüz çevirirlerse bilsinler ki, Biz seni onların üzerine bir bekçi olarak göndermedik. Sana düşen sadece açıkça tebliğ etmektir. Doğrusu Biz insana katımızdan bir rahmet tattırdığımız zaman ona sevinip şımarır; fakat kendi ellerinin işledikleri yüzünden başlarına bir kötülük gelirse, işte o zaman insan pek nankör kesilir.

Hakikati anlatmak tebliğcinin görevidir; insanın refahta şımarıp zorlukta nankörleşmesi ise ham nefsin sığlığıdır.

Peygamber kimseyi zorla imana sokmakla sorumlu değildir; tebliğ yeterlidir. İnsanoğlu nimete kavuşunca sevinip kibirlenir, hataları yüzünden bir musibete uğrayınca ise hemen Yaratıcıyı suçlayarak derin bir nankörlüğe savrulur.

42:49

لِّلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ ۚ يَهَبُ لِمَن يَشَآءُ إِنَٰثًۭا وَيَهَبُ لِمَن يَشَآءُ ٱلذُّكُورَ

Lillâhi mülkü-ssemâvâti vel'arḍ. Yahlüḳu mâ yeşâ'. Yehebü limey yeşâü inâsev veyehebü limey yeşâü-zzükûra.

Göklerin ve yerin mutlak mülkiyeti ve egemenliği yalnızca Allah'a aittir. O, dilediğini yaratır; dilediğine kız çocukları bağışlar, dilediğine de erkek çocukları bağışlar.

Hayatın ve neslin başlangıcı bütünüyle ilahi iradeye bağlıdır; çocukların cinsiyet takdiri mutlak kudretin tasarrufundadır.

Kainatın tek hakimi olan Allah, yaratılışın her aşamasını hikmetiyle belirler. Cinsiyet ayrımı yaparak kız çocuklarını hor gören cahiliye zihniyetine inat, her evladın ilahi bir bağış ve emanet olduğu açıkça vurgulanır.

42:50

أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًۭا وَإِنَٰثًۭا ۖ وَيَجْعَلُ مَن يَشَآءُ عَقِيمًا ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۭ قَدِيرٌۭ

Ev yüzevvicühüm zükrânev veinâsâ. Veyec'alü mey yeşâü 'aḳîmâ. Innehû 'alîmün ḳadîr.

Yahut onları hem erkek hem kız çocukları olarak çift verir; dilediğini de kısır bırakır. Şüphesiz O, her şeyi hakkıyla bilendir, her şeye hakkıyla güç yetirendir.

Kimi insana hem erkek hem kız evlat vermek, kimini de çocuksuz bırakmak ilahi hikmet ve imtihan düzeninin bir parçasıdır.

Ayet, aile yapısındaki çeşitliliğin tesadüf değil Alîm ve Kadîr olan Yaratıcının tercihi olduğunu bildirir. Çocuk sahibi olmak bir üstünlük olmadığı gibi, çocuksuzluk da bir eksiklik değildir; her durum sabır ve rıza ile karşılanacak bir imtihandır.

42:51

وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ ٱللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِن وَرَآئِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًۭا فَيُوحِىَ بِإِذْنِهِۦ مَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ عَلِىٌّ حَكِيمٌۭ

Vemâ kâne libeşerin ey yükellimehü-llâhü illâ vahyen ev miv verâi hicâbin ev yürsile rasûlen feyûhiye biiznihî mâ yeşâ'. Innehû 'aliyyün hakîm.

Allah bir insanla ancak vahiy yoluyla yahut bir perde arkasından ya da bir elçi gönderip kendi izniyle dilediğini vahyetmesi suretiyle konuşur. Şüphesiz O, çok yücedir, her hükmü hikmetli olandır.

Yaratıcı ile insan arasındaki irtibat vahiy, perde arkasından hitap veya melek vasıtasıyla gerçekleşen aşkın bir süreçtir.

Ayet vahyin iniş kanallarını açıklar: Kalbe ilham edilen doğrudan vahiy, Hz. Musa örneğindeki perde arkasından hitap veya Cebrail vasıtasıyla tebliğ. Aliyy ve Hakîm olan Allah, beşeri idrakin sınırlarına en uygun hikmetli yollarla hitap etmiştir.

42:52

وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ رُوحًۭا مِّنْ أَمْرِنَا ۚ مَا كُنتَ تَدْرِى مَا ٱلْكِتَٰبُ وَلَا ٱلْإِيمَٰنُ وَلَٰكِن جَعَلْنَٰهُ نُورًۭا نَّهْدِى بِهِۦ مَن نَّشَآءُ مِنْ عِبَادِنَا ۚ وَإِنَّكَ لَتَهْدِىٓ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ

Vekezâlike evhaynâ ileyke rûham min emrinâ. Mâ künte tedrî me-lkitâbü vele-l'îmânü velâkin ce'alnâhü nûran nehdî bihî men neşâü min 'ibâdinâ. Veinneke letehdî ilâ sirâtim müsteḳîm.

İşte böylece sana da emrimizden bir ruh vahyettik. Sen daha önce kitap nedir, iman nedir bilmezdin; fakat Biz onu, kullarımızdan dilediğimizi doğru yola eriştirdiğimiz bir nûr kıldık. Şüphesiz sen de dosdoğru bir yola rehberlik etmektesin.

Kur'an ölü kalplere can veren bir ruh ve insanlığın yolunu aydınlatan sönmez bir hakikat nurudur.

Vahiy, ruha hayat verdiği için 'ruh' ve cehalet karanlıklarını aydınlattığı için 'nûr' olarak isimlendirilmiştir. Peygamber vahiy gelmeden önce bu detayları bilmezken, ilahi rehberlikle donatılarak insanlığı dosdoğru yola ileten bir rehber kılınmıştır.

42:53

صِرَٰطِ ٱللَّهِ ٱلَّذِى لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ أَلَآ إِلَى ٱللَّهِ تَصِيرُ ٱلْأُمُورُ

Sirâti-llâhi-llezî lehû mâ fi-ssemâvâti vemâ fi-l'arḍ. Elâ ile-llâhi tesîru-l'ümûr.

Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi Kendisine ait olan Allah'ın yoluna iletmektesin. İyi bilin ki bütün işler ve hükümler sonunda dönüp dolaşıp yalnızca Allah'a varır.

Kainatın mutlak maliki olan Yaratıcının yolu tek hakikat rehberidir; varlığın nihai kaderi ve hesabı yalnızca O'na aittir.

Sure, bütün mülkün sahibine uzanan kutlu yolun yüceliğiyle ve her işin sonunda Allah'a döneceği hakikatiyle son bulur. İnsan hangi yolda yürürse yürüsün, varacağı nihai makam mutlak hükümran olan Allah'ın huzurudur.