İçeriğe geç
Yolcu
54. Sure · Mekke · 55 Ayet

Kamer Suresi

Kıyametin yakınlığını ve Kur'an'ın öğüt almak isteyenler için ne kadar kolaylaştırıldığını peş peşe hatırlatan sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

54:1

ٱقْتَرَبَتِ ٱلسَّاعَةُ وَٱنشَقَّ ٱلْقَمَرُ

iḳterabeti-ssâ`atü venşeḳḳa-lḳamer.

Kıyamet yaklaştı ve ay yarıldı.

Zamanın daraldığı ve hesap gününün yaklaştığı bilinci, insanı gafletten uyandıran en güçlü çağrıdır.

Kıyamet yaklaştı ve ay yarıldı. Klasik tefsirlerde zikredilen ayın yarılması hadisesi, peygamberliğin doğruluğunu gösteren apaçık bir mucize ve ahiretin yaklaştığını bildiren semavi bir uyarıdır. Taberî ve İbn Kesîr, bu olayın müşriklerin gözleri önünde gerçekleştiğini ve inkâra mazeret bırakmadığını kaydederler.

54:2

وَإِن يَرَوْا۟ ءَايَةًۭ يُعْرِضُوا۟ وَيَقُولُوا۟ سِحْرٌۭ مُّسْتَمِرٌّۭ

veiy yerav âyetey yü`riḍû veyeḳûlû siḥrum müstemirr.

Onlar bir mucize görürlerse hemen yüz çevirirler ve: Eskiden beri devam edegelen bir büyüdür, derler.

Önyargılı ve inatçı zihinler, en kesin delillerle karşılaşsalar bile hakikatten kaçmak için bahaneler üretirler.

Onlar bir mucize görseler hemen yüz çevirir ve 'Bu sürüp gelen bir büyüdür' derler. Mâtürîdî, kalbi mühürlenmiş inkârcıların apaçık delilleri bile büyü veya göz boyama diyerek geçiştirmelerinin ahlaki bir zaaf olduğunu belirtir.

54:3

وَكَذَّبُوا۟ وَٱتَّبَعُوٓا۟ أَهْوَآءَهُمْ ۚ وَكُلُّ أَمْرٍۢ مُّسْتَقِرٌّۭ

vekeẕẕebû vettebe`û ehvâehüm veküllü emrim müsteḳirr.

Yalanladılar ve kendi heveslerine uydular. Halbuki her işin ulaşacağı yeri vardır.

Heva ve arzularına tabi olanlar, değişmez ilahî hakikatleri yalanlayarak kendilerini kandırırlar.

Hakikati yalanladılar ve kendi heveslerine uydular; oysa her işin kararlaştırılmış nihai bir sonu vardır. Râzî, kişisel çıkarlarını rehber edinenlerin gerçeği göremeyeceğini, fakat tarihin ve ilahî adaletin her şeyi hak ettiği sonuca ulaştıracağını açıklar.

54:4

وَلَقَدْ جَآءَهُم مِّنَ ٱلْأَنۢبَآءِ مَا فِيهِ مُزْدَجَرٌ

veleḳad câehüm mine-l'embâi mâ fîhi müzdecer.

Andolsun onlara, kötülükten önleyecek nice önemli haberler gelmiştir.

Geçmiş kavimlerin acı tecrübeleri, aklını kullanan insanlar için kötülükten alıkoyan zengin bir derstir.

Andolsun onlara kötülükten alıkoyacak nice ibretli haberler ve tarihi kıssalar gelmiştir. İbn Kesîr, Kur'an'da anlatılan geçmiş ümmetlerin akıbetlerinin insanı kötülükten vazgeçirmek ve doğru yola sevk etmek için en tesirli öğüt olduğunu vurgular.

54:5

حِكْمَةٌۢ بَٰلِغَةٌۭ ۖ فَمَا تُغْنِ ٱلنُّذُرُ

ḥikmetüm bâligatün femâ tugni-nnüẕür.

Bu büyük bir hikmettir. Fakat (yüz çevirene) uyarılar ne fayda verir!

En üstün hikmet dolu mesajlar bile, kalbini ve aklını hakikate kapatmış kimselere fayda sağlamaz.

Bu haberler doruk noktasında bir hikmettir; fakat inatçı kimselere uyarılar fayda vermemektedir. Taberî, hidayetin ancak hakikati arayan açık bir zihinle buluştuğunda tesir edeceğini, kibirle direnenlere sözün kâr etmeyeceğini ifade eder.

54:6

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ ۘ يَوْمَ يَدْعُ ٱلدَّاعِ إِلَىٰ شَىْءٍۢ نُّكُرٍ

fetevelle `anhüm. yevme yed`u-ddâ`i ilâ şey'in nükür.

Çağıranın görülmemiş bir şeye çağırdığı gün, sen de onlardan yüz çevir.

Hakikat çağrısına kulak asmayan kibirli kimselerden yüz çevirmek, ilkeli bir duruşun gereğidir.

Artık sen de onlardan yüz çevir; o gün çağırıcı görülmemiş ve korkunç bir şeye çağıracaktır. Mâtürîdî, peygamberin tebliğ görevini yaptıktan sonra inatçılarla vakit kaybetmeyip hesabı dehşetli diriliş gününe bırakmasının emredildiğini belirtir.

54:7

خُشَّعًا أَبْصَٰرُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ ٱلْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌۭ مُّنتَشِرٌۭ

ḫuşşe`an ebṣâruhüm yaḫrucûne mine-l'ecdâŝi keennehüm cerâdüm münteşir.

Sanki etrafa yayılmış çekirge sürüsü gibi bakışları perişan (utançtan yere bakar) bir halde kabirlerden çıkarlar.

Dünyada kibre kapılanlar, hesap gününde derin bir zillet içinde kabirlerinden fırlayacaklardır.

Gözleri korkudan yere eğilmiş olarak, sanki etrafa yayılmış çekirgeler gibi kabirlerinden çıkarlar. Râzî, bu tasvirin mahşer günündeki dehşeti, insanların şaşkınlık ve çaresizlik içinde her yana dağılışını son derece canlı bir şekilde anlattığını ifade eder.

54:8

مُّهْطِعِينَ إِلَى ٱلدَّاعِ ۖ يَقُولُ ٱلْكَٰفِرُونَ هَٰذَا يَوْمٌ عَسِرٌۭ

mühti`îne ile-ddâ`. yeḳûlü-lkâfirûne hâẕâ yevmün `asir.

O çağırıcıya doğru koşarlarken inkârcılar, 'Bu çok zorlu bir gün!' derler.

Büyük hesap günü geldiğinde, inkârda direnenlerin kibirli halleri derin bir çaresizliğe dönüşür.

O çağırıcıya doğru koşarlarken inkârcılar, 'Bu çok zorlu bir gün!' derler. İbn Kesîr, dünyada peygamberlerle alay edenlerin ahiretin sarsıcı gerçekliği karşısında kaçacak hiçbir delik bulamayacaklarını ve acı gerçeği itiraf edeceklerini bildirir.

54:9

۞ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍۢ فَكَذَّبُوا۟ عَبْدَنَا وَقَالُوا۟ مَجْنُونٌۭ وَٱزْدُجِرَ

keẕẕebet ḳablehüm ḳavmü nûḥin fekeẕẕebû `abdenâ veḳâlû mecnûnüv vezdücira.

Onlardan önce Nuh'un kavmi de yalanladı, hem de kulumuzun yalancı olduğunda ısrar ederek: O, delirdi, dediler. Ve (Nuh, davetten vazgeçmeye) zorlandı.

Hak davetçilerine iftira atıp onları dışlamak, inkârcı zihniyetin değişmeyen tarihi bir hastalığıdır.

Onlardan önce Nuh kavmi de yalanlamıştı; kulumuzu yalanlayıp 'O bir delidir' dediler ve onu tebliğden alıkoyup tehdit ettiler. Taberî, Nuh'un sabrını ve inkârcıların küstahlığını hatırlatarak hak yolundaki mücadelenin zorluğunu açıklar.

54:10

فَدَعَا رَبَّهُۥٓ أَنِّى مَغْلُوبٌۭ فَٱنتَصِرْ

fede`â rabbehû ennî maglûbün fenteṣir.

Bunun üzerine, Rabbine: Ben yenik düştüm, bana yardım et! diyerek yalvardı.

Çaresizliğin zirvesinde samimiyetle yapılan dualar, ilahî yardımın kapılarını ardına kadar açar.

Nuh, 'Gerçekten ben yenik düştüm, artık bana yardım et ve öcümü al!' diyerek Rabbine yalvardı. Râzî, kulun kendi aczini itiraf edip mutlak kudrete sığınmasının en makbul dua hali olduğunu, ilahî yardımın böyle anlarda yetiştiğini belirtir.

54:11

فَفَتَحْنَآ أَبْوَٰبَ ٱلسَّمَآءِ بِمَآءٍۢ مُّنْهَمِرٍۢ

fefetaḥnâ ebvâbe-ssemâi bimâim münhemir.

Biz de derhal nehir gibi devamlı akan bir su ile göğün kapılarını açtık.

Tabiatın dizginlerini elinde tutan kudret, dilediğinde göklerin kapılarını dehşetli bir azapla açar.

Biz de boşalan bir su ile göğün kapılarını açtık. İbn Kesîr, gökyüzünden daha önce görülmemiş bir şiddetle inen sağanak suların ilahî emre amade bir ceza ordusuna dönüştüğünü ve azgın kavmi kuşattığını ifade eder.

54:12

وَفَجَّرْنَا ٱلْأَرْضَ عُيُونًۭا فَٱلْتَقَى ٱلْمَآءُ عَلَىٰٓ أَمْرٍۢ قَدْ قُدِرَ

vefeccerne-l'arḍa `uyûnen felteḳe-lmâü `alâ emrin ḳad ḳudir.

Yeryüzünde kaynaklar fışkırttık. (Her iki) su, takdir edilmiş bir işin olması için birleşmişti.

Yeryüzü ve gökyüzü ilahî iradeye boyun eğer ve takdir edilmiş bir hükmü yerine getirmek için birleşir.

Yeri de pınarlar halinde fışkırttık; sular takdir edilmiş bir buyruk uğruna birleşti. Mâtürîdî, kâinattaki tüm unsurların yaratıcının emriyle hareket ettiğini, zulme gömülmüş bir toplumu temizlemek için suların bir araya geldiğini açıklar.

54:13

وَحَمَلْنَٰهُ عَلَىٰ ذَاتِ أَلْوَٰحٍۢ وَدُسُرٍۢ

veḥamelnâhü `alâ ẕâti elvâḥiv vedüsür.

Nuh'u da tahtalardan yapılmış, çivilerle çakılmış gemiye bindirdik.

Zor zamanlarda ilahî emirlere uygun inşa edilen sağlam tedbirler, insan için güvenli bir kurtuluş aracıdır.

Nuh'u da tahtalardan yapılmış, çivilerle çakılmış bir gemiye bindirdik. Taberî, peygamberin zahiren basit görünen tahta ve çivilerden ibaret gemisinin, ilahî irade ve tevekkülle birleştiğinde en büyük kurtuluş vasıtası olduğunu belirtir.

54:14

تَجْرِى بِأَعْيُنِنَا جَزَآءًۭ لِّمَن كَانَ كُفِرَ

tecrî bia`yüninâ. cezâel limen kâne küfira.

İnkar edilmiş olana (Nuh'a) bir mükafat olmak üzere gemi, gözlerimizin önünde akıp gidiyordu.

Hakkı savunan erdemli insanlar, ilahî gözetim ve koruma altında daima selamete ulaşırlar.

İnkar edilmiş olana bir mükâfat olmak üzere o gemi gözlerimizin önünde akıp gidiyordu. Râzî, Nuh'un tebliğine karşı nankörlük edenlere inat, geminin ilahî koruma altında selametle yüzdüğünü, Hakk'a güvenenin asla zayi olmayacağını vurgular.

54:15

وَلَقَد تَّرَكْنَٰهَآ ءَايَةًۭ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍۢ

veleḳat teraknâhâ âyeten fehel mim müddekir.

Andolsun ki onu bir ibret olarak bıraktık, ibret alan yok mudur?

Tarihin derinliklerinde bırakılan ibret levhaları, ders çıkarıp uyanacak samimi akılları bekler.

Andolsun biz o gemiyi ve hadiseyi bir ibret olarak geride bıraktık; peki hiç ibret alıp düşünen var mı? İbn Kesîr, tufanın ve kurtuluşun insanlık hafızasında silinmez bir ders olarak korunduğunu, tarihten ders çıkarmanın aklın görevi olduğunu bildirir.

54:16

فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِى وَنُذُرِ

fekeyfe kâne `aẕâbî venüẕür.

Benim azabım ve uyarılarım nasılmış!

İlahî adaletin uyarılarını hiçe saymanın sonucu, tarifi imkânsız bir pişmanlık ve helaktir.

Benim azabım ve uyarılarım nasılmış, bir görün! Mâtürîdî, bu hitabın inkârda ısrar edenlere yönelik şiddetli bir kınama ve uyarı olduğunu, ilahî cezanın şakaya gelmeyecek bir kesinlik taşıdığını ifade eder.

54:17

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا ٱلْقُرْءَانَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍۢ

veleḳad yesserne-lḳur'âne liẕẕikri fehel mim müddekir.

Andolsun biz Kur'an'ı öğüt alınsın diye kolaylaştırdık. (Ondan) öğüt alan yok mu?

Vahyin açık, anlaşılır ve yol gösterici mesajı, samimiyetle öğüt almak isteyen her akla hitap eder.

Andolsun biz Kur'an'ı düşünüp öğüt alınsın diye kolaylaştırdık; peki öğüt alan var mı? Taberî, Kur'an'ın lafzının ezberlenmeye, manasının ise anlaşılmaya son derece elverişli kılındığını, bahane üretmek yerine rehberliğine sarılmak gerektiğini belirtir.

54:18

كَذَّبَتْ عَادٌۭ فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِى وَنُذُرِ

keẕẕebet `âdün fekeyfe kâne `aẕâbî venüẕür.

Ad kavmi (Peygamberleri Hud'u) yalanladı da azabım ve tehdidim nasılmış (gördüler).

Fiziksel güçlerine güvenerek kibre kapılan toplumlar, ilahî uyarılara meydan okumanın bedelini ağır öderler.

Âd kavmi de peygamberini yalanladı; azabım ve uyarılarım nasılmış, gördüler. Râzî, Hûd aleyhisselamın tebliğine karşı kibirlenen Âd kavminin azametine rağmen ilahî ceza karşısında tutunamadığını açıklar.

54:19

إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًۭا صَرْصَرًۭا فِى يَوْمِ نَحْسٍۢ مُّسْتَمِرٍّۢ

innâ erselnâ `aleyhim rîḥan ṣarṣaran fî yevmi naḥsim müstemirr.

Biz onların üstüne, uğursuzluğu devamlı bir günde dondurucu bir rüzgar gönderdik.

Tabiatın en yıkıcı fırtınaları, haktan sapan zorbaların gururunu yerle bir eden ilahî birer cezadır.

Biz onların üstüne uğursuzluğu sürekli bir günde dondurucu ve gürültülü bir kasırga gönderdik. İbn Kesîr, o şiddetli rüzgârın inkârcılar için sürekli bir felaket ve yıkım getirdiğini, günahların zamanı ve mekânı felakete dönüştürdüğünü kaydeder.

54:20

تَنزِعُ ٱلنَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍۢ مُّنقَعِرٍۢ

tenzi`u-nnâse keennehüm a`câzü naḫlim münḳa`ir.

O rüzgar, insanları, sökülmüş hurma kütükleri gibi yere seriyordu.

Kibirle yeryüzünde böbürlenen bedenler, ilahî ceza karşısında kökünden sökülmüş kütüklere dönerler.

O kasırga insanları, sanki köklerinden sökülmüş hurma kütükleriymiş gibi yerlerinden söküp atıyordu. Mâtürîdî, iri cüsseleri ve güçleriyle övünen insanların ilahî rüzgâr karşısında ne kadar aciz ve zavallı hale geldiklerini ifade eder.

54:21

فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِى وَنُذُرِ

fekeyfe kâne `aẕâbî venüẕür.

Nasılmış benim azabım ve uyarılarım!

Tarihi helak sahneleri, peygamberlerin uyarılarını hafife alanların kaçınılmaz akıbetini gösterir.

İşte benim azabım ve uyarılarım nasılmış! Taberî, bu tekrarın muhatapların zihninde derin bir uyanış ve sarsıntı meydana getirmek için yapıldığını, inkârın sonunun daima hüsran olduğunu açıklar.

54:22

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا ٱلْقُرْءَانَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍۢ

veleḳad yesserne-lḳur'âne liẕẕikri fehel mim müddekir.

Andolsun biz Kur'an'ı düşünüp öğüt alınsın diye kolaylaştırdık. Öğüt alan yok mu?

Hakikat kapısı herkese açıktır; yeter ki insan önyargılarından sıyrılarak vahye kulak versin.

Andolsun biz Kur'an'ı öğüt alınsın diye kolaylaştırdık; peki ibret alıp düşünen var mı? Râzî, bu nakaratın Kur'an'ın erişilebilirliğini ve insanın ilahî mesaja muhtaçlığını her kıssanın ardından yeniden hatırlatan pedagojik bir hikmet taşıdığını belirtir.

54:23

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِٱلنُّذُرِ

keẕẕebet ŝemûdü binnüẕür.

Semud kavmi de uyarıcıları yalanladı.

Çoğunluğun benimsediği bâtıl anlayışlar, azınlıkta kalsa bile hakkı tebliğ eden elçileri yalanlayamaz.

Semûd kavmi de kendilerine gelen uyarıcıları ve peygamberi yalanladı. İbn Kesîr, Sâlih aleyhisselamın getirdiği kurtuluş mesajının kabile kibri ve kör gelenekler uğruna reddedildiğini ifade eder.

54:24

فَقَالُوٓا۟ أَبَشَرًۭا مِّنَّا وَٰحِدًۭا نَّتَّبِعُهُۥٓ إِنَّآ إِذًۭا لَّفِى ضَلَٰلٍۢ وَسُعُرٍ

feḳâlû ebeşeram minnâ vâḥiden nettebi`uhû innâ iẕel lefî ḍalâliv vesü`ur.

"Aramızdan bir beşere mi uyacağız? O takdirde biz apaçık bir sapıklık ve çılgınlık etmiş oluruz" dediler.

Kibirli toplumlar, kendi içlerinden çıkan doğru sözlü bir rehbere boyun eğmeyi nefislerine yediremezler.

'İçimizden bir tek insana mı uyacağız? O zaman biz sapıklık ve çılgınlık içine düşmüş oluruz' dediler. Mâtürîdî, insanların üstünlüğü zenginlik ve makamda aradıkları için sade bir elçiye tabi olmayı gururlarına yediremediklerini açıklar.

54:25

أَءُلْقِىَ ٱلذِّكْرُ عَلَيْهِ مِنۢ بَيْنِنَا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌۭ

eülḳiye-ẕẕikru `aleyhi mim beyninâ bel hüve keẕẕâbün eşir.

"Vahiy, aramızda ona mı verildi? Hayır o, yalancı ve şımarığın biridir" (dediler.)

Kişisel çıkarlarına dokunulan zümreler, peygamberleri yalancılık ve şımarıklıkla itham ederler.

'Aramızdan öğüt ve vahiy ona mı verildi? Hayır, o şımarık bir yalancıdır' dediler. Taberî, müşriklerin ilahî seçimi kabullenemeyip peygambere ahlaksızca hakaretler savurduklarını, bunun tipik bir haset tezahürü olduğunu bildirir.

54:26

سَيَعْلَمُونَ غَدًۭا مَّنِ ٱلْكَذَّابُ ٱلْأَشِرُ

seya`lemûne gadem meni-lkeẕẕâbü-l'eşir.

Yarın onlar, yalancı ve şımarığın kim olduğunu bileceklerdir.

Hakiki değer ve kimin yalancı olduğu, ilahî adaletin terazisinde pek yakında ortaya çıkacaktır.

Kimin şımarık bir yalancı olduğunu yarın bilecekler. Râzî, bu ifadenin hak davetçilerine büyük bir teselli, zalimlere ise çok yakın bir zamanda hak ettikleri cezaya çarptırılacaklarına dair kesin bir ihtar olduğunu belirtir.

54:27

إِنَّا مُرْسِلُوا۟ ٱلنَّاقَةِ فِتْنَةًۭ لَّهُمْ فَٱرْتَقِبْهُمْ وَٱصْطَبِرْ

innâ mürsilü-nnâḳati fitnetel lehüm ferteḳibhüm vaṣṭabir.

Gerçekten onları imtihan etmek için dişi deveyi gönderen biziz. Sen onları gözetle ve sabret.

İlahî imtihanlar, insanın merhametini, adaletini ve sözüne sadakatini sınayan somut vesilelerdir.

Gerçekten biz onlara bir imtihan olmak üzere dişi deveyi gönderiyoruz; artık sen onları gözetle ve sabret. İbn Kesîr, mucize olarak kayadan çıkarılan devenin sıradan bir bağış değil, kavmin ahlaki olgunluğunu ölçen çetin bir sınav olduğunu açıklar.

54:28

وَنَبِّئْهُمْ أَنَّ ٱلْمَآءَ قِسْمَةٌۢ بَيْنَهُمْ ۖ كُلُّ شِرْبٍۢ مُّحْتَضَرٌۭ

venebbi'hüm enne-lmâe ḳismetüm beynehüm. küllü şirbim muḥteḍar.

Onlara, suyun aralarında paylaştırıldığını haber ver. Her biri kendi içme sırasında gelsin.

Kaynakların adil ve eşit paylaşımı, toplumsal barışın ve ilahî adaletin en temel şartıdır.

Onlara suyun aralarında nöbetleşe paylaştırıldığını haber ver; her su nöbetine hak sahibi hazır bulunsun. Mâtürîdî, tabiat kaynaklarının ve suyun ortak kullanımının ilahî bir hak olduğunu, bencilce tekelleşmenin felaket getireceğini ifade eder.

54:29

فَنَادَوْا۟ صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَىٰ فَعَقَرَ

fenâdev ṣâḥibehüm fete`âṭâ fe`aḳara.

Arkadaşlarını çağırdılar, o da (bundan cür'et alarak) kılıcını kaptı ve deveyi kesti.

Kötülük çeteleri, toplumun en gözü kara ve azgın fertlerini kışkırtarak cürümler işletirler.

Derken arkadaşlarını çağırdılar; o da kılıcını kaptı ve deveyi hunharca kesti. Taberî, cinayeti bir kişi işlemiş olsa da toplumun buna rıza gösterip desteklemesi sebebiyle tüm kavmin suça ortak olduğunu vurgular.

54:30

فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِى وَنُذُرِ

fekeyfe kâne `aẕâbî venüẕür.

(Bu azgınlara) azabım ve uyarılarım nasıl oldu!

Merhameti çiğneyip haddi aşanlar, ilahî intikamın ne denli şiddetli olduğunu acıyla tecrübe ederler.

Benim azabım ve uyarılarım nasılmış, gördüler! Râzî, zulüm ve taşkınlığın cezasız kalmayacağını, masum bir cana kıymanın bedelinin toplumsal bir helak olduğunu gösterdiğini açıklar.

54:31

إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةًۭ وَٰحِدَةًۭ فَكَانُوا۟ كَهَشِيمِ ٱلْمُحْتَظِرِ

innâ erselnâ `aleyhim ṣayḥatev vâḥideten fekânû keheşîmi-lmuḥteżir.

Biz onların üzerlerine korkunç bir ses gönderdik. Hemen hayvan ağılına konan kuru ot gibi oluverdiler.

Bir tek ilahî çığlık, kibirli şehirleri ve sarayları ağıl çöplerine çevirmeye kâfidir.

Biz onların üzerine tek bir korkunç ses gönderdik; ağıldaki kuru çalı çırpı kırıntıları gibi unufak oldular. İbn Kesîr, Cebrail'in tek bir haykırışıyla koca bir kavmin iç organlarının parçalanıp kuruyup gittiğini, ilahî kudretin sınır tanımadığını kaydeder.

54:32

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا ٱلْقُرْءَانَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍۢ

veleḳad yesserne-lḳur'âne liẕẕikri fehel mim müddekir.

Andolsun biz Kur'an'ı, anlaşılıp öğüt alınması için kolaylaştırdık. O halde düşünüp öğüt alan yok mu?

Kur'an'ın kolaylaştırılmış hikmet dolu dili, vicdanını yitirmemiş her insana doğru yolu gösterir.

Andolsun biz Kur'an'ı düşünülsün diye kolaylaştırdık; peki öğüt alan var mı? Mâtürîdî, Kur'an'ın anlaşılmaz bir bilmece değil, aklı ve kalbi diri tutan berrak bir nizam olduğunu, bahanelere yer bırakmadığını bildirir.

54:33

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍۭ بِٱلنُّذُرِ

keẕẕebet ḳavmü lûṭim binnüẕür.

Lut'un kavmi de uyarıcı peygamberleri yalanladı.

Ahlaki fıtratı bozan sapkınlıklar, toplumları felakete sürükleyen en büyük çürüme nedenidir.

Lût kavmi de kendilerine gelen uyarıcıları ve tebliği yalanladı. Taberî, Lût aleyhisselamın ahlaksızlığa ve sapkın ilişkilere karşı yaptığı samimi uyarıların alayla karşılandığını, fıtratın bozulmasının aklı da kör ettiğini açıklar.

54:34

إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّآ ءَالَ لُوطٍۢ ۖ نَّجَّيْنَٰهُم بِسَحَرٍۢ

innâ erselnâ `aleyhim ḥâṣiben illâ âle lûṭ. necceynâhüm biseḥar.

Biz de üstlerine taş (yağdıran bir fırtına) gönderdik. Ancak Lut ailesini seher vakti kurtardık.

İyilerin yanında olmak ve kötülüğe direnmek, felaket anında ilahî kurtuluşa ermenin anahtarıdır.

Biz de üzerlerine taş savuran bir fırtına gönderdik; ancak Lût'un ailesini seher vaktinde kurtardık. Râzî, azgınların üzerine gökten taş yağarken, hakka sadık kalan peygamber ailesinin ilahî bir inayetle selamete çıkarıldığını ifade eder.

54:35

نِّعْمَةًۭ مِّنْ عِندِنَا ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِى مَن شَكَرَ

ni`metem min `indinâ. keẕâlike neczî men şekera.

Katımızdan bir nimet olarak. Biz şükredeni işte böyle mükafatlandırırız.

Şükreden ve sorumluluğunu bilen kullar, zor zamanlarda ilahî koruma ve mükâfatla ödüllendirilirler.

Tarafımızdan üstün bir ikram olarak şükredenleri işte böyle mükâfatlandırırız. İbn Kesîr, ayette geçen nimet ve kurtuluşun ancak yaratıcıya gönülden bağlanan, nimetin kadrini bilen ve taşkınlıktan kaçınan kullara özgü bir bağış olduğunu belirtir.

54:36

وَلَقَدْ أَنذَرَهُم بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا۟ بِٱلنُّذُرِ

veleḳad enẕerahüm baṭşetenâ fetemârav binnüẕür.

Andolsun ki, Lut onları bizim şiddetli azabımızla uyardı. Fakat onlar bu tehditleri kuşkuyla karşıladılar.

Vicdanını kaybetmiş zihinler, en açık ve acı gerçekleri bile alay konusu yapacak kadar şuurunu yitirir.

Andolsun Lût onları bizim şiddetli yakalayışımızla uyarmıştı; fakat onlar bu uyarıları şüpheyle karşılayıp tartıştılar. Mâtürîdî, inkârcıların azap tehdidini hafife alıp tartışmaya cüret etmelerinin manevi sarhoşluktan kaynaklandığını bildirir.

54:37

وَلَقَدْ رَٰوَدُوهُ عَن ضَيْفِهِۦ فَطَمَسْنَآ أَعْيُنَهُمْ فَذُوقُوا۟ عَذَابِى وَنُذُرِ

veleḳad râvedûhü `an ḍayfihî feṭamesnâ a`yünehüm feẕûḳû `aẕâbî venüẕür.

Onlar Lut'un misafirlerine karşı kötülük yapmayı planlamışlardı. Hemen biz onların gözlerini silme kör ettik. "Haydi azabımı ve uyarılarımı tadın!" (dedik).

Haddi aşan azgın şehvet ve ahlaksızlık, insanın hem gözünü hem de basiretini tamamen kör eder.

Andolsun onlar peygamberin melek olan konuklarına bile el uzatmaya kalkıştılar; biz de derhal gözlerini silme kör ettik. Taberî, sınır tanımaz edepsizliğin ilahî müdahaleyle anında cezalandırıldığını ve gözlerinin dümdüz edilerek kör bırakıldığını açıklar.

54:38

وَلَقَدْ صَبَّحَهُم بُكْرَةً عَذَابٌۭ مُّسْتَقِرٌّۭ

veleḳad ṣabbeḥahüm bükraten `aẕâbüm müsteḳirr.

Bir sabah kendilerine, yakalarını bir daha bırakmayacak olan bir azap gelip çattı.

Hakikatten sapan ahlaksız toplumların sonu, sabahın ilk ışıklarıyla gelen kaçınılmaz bir yıkımdır.

Andolsun sabah erkenden onları yakalarını bırakmayan kararlı bir azap bastırıverdi. Râzî, gecenin sefahatiyle oyalananların sabahın aydınlığında ebedi bir helake uyandıklarını, ilahî fermanın ertelenmeksizin uygulandığını belirtir.

54:39

فَذُوقُوا۟ عَذَابِى وَنُذُرِ

feẕûḳû `aẕâbî venüẕür.

İşte azabımı ve uyanlarımı tadın! (denildi).

İlahî azabın tadı, uyarılara kulak tıkayıp dalga geçenlerin kaçamayacağı acı bir gerçektir.

'İşte azabımı ve uyarılarımı tadın!' denildi. İbn Kesîr, bu ilahi hitabın hem cismani hem de manevi bir azap olduğunu, dünyadaki şımarıklığın yerini sonsuz bir acı ve pişmanlığa bıraktığını kaydeder.

54:40

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا ٱلْقُرْءَانَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍۢ

veleḳad yesserne-lḳur'âne liẕẕikri fehel mim müddekir.

Andolsun biz Kur'an'ı, öğüt almak için kolaylaştırdık. O halde düşünüp ibret alan yok mu?

Öğüt almak isteyenler için ilahî kelamın rehberliği, her çağda en açık ve duru kaynaktır.

Andolsun biz Kur'an'ı öğüt alınsın diye kolaylaştırdık; peki ibret alıp düşünen var mı? Mâtürîdî, bu ilahi hatırlatmanın insanı gaflet uykusundan uyandırmak için Kur'an'ın şifalı ve berrak ilkelerine sarılmaya çağırdığını ifade eder.

54:41

وَلَقَدْ جَآءَ ءَالَ فِرْعَوْنَ ٱلنُّذُرُ

veleḳad câe âle fir`avne-nnüẕür.

Şüphesiz Firavun'un kavmine de uyarıcılar gelmişti.

İktidar ve zenginliğin zirvesinde olan zorba krallıklar bile ilahî uyarılardan muaf tutulmamıştır.

Andolsun Firavun hanedanına ve kavmine de uyarıcılar gelmişti. Taberî, Musa ve Harun'un en azgın hükümdara bile açık delillerle tebliğde bulunduğunu, hiçbir gücün ilahî tebliğin dışında bırakılmadığını bildirir.

54:42

كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا كُلِّهَا فَأَخَذْنَٰهُمْ أَخْذَ عَزِيزٍۢ مُّقْتَدِرٍ

keẕẕebû biâyâtinâ küllihâ feeḫaẕnâhüm aḫẕe `azîzim muḳtedir.

Lakin onlar bütün ayetlerimizi yalanladılar. Biz de onları güç ve kudretimize layık bir şekilde yakaladık.

Kibirle ilahlık taslayan zalimler, mutlak kudret sahibinin sarsıcı yakalayışıyla yerle bir olurlar.

Onlar bütün ayetlerimizi yalanladılar; biz de onları mutlak güç ve kudret sahibinin yakalayışıyla yakalayıverdik. Râzî, 'Azîz ve Muktedir' isimlerinin zikredilmesinin zalimlerin sahte güçlerini yerle bir eden mutlak iradeyi tescillediğini açıklar.

54:43

أَكُفَّارُكُمْ خَيْرٌۭ مِّنْ أُو۟لَٰٓئِكُمْ أَمْ لَكُم بَرَآءَةٌۭ فِى ٱلزُّبُرِ

eküffâruküm ḫayrum min ülâiküm em leküm berâetün fi-zzübür.

Sizin inkârcılarınız onlardan daha mı üstündür? Yoksa ilahi kitaplarda sizin için bir dokunulmazlık belgesi mi var?

Tarihteki helak olmuş süper güçlerden daha zayıf olanların, aynı kibri sürdürmeleri büyük bir ahmaklıktır.

Şimdi sizin inkârcılarınız onlardan daha mı üstündür? Yoksa ilahi kitaplarda sizin için bir dokunulmazlık belgesi mi var? İbn Kesîr, Mekke müşriklerine ve tüm inkârcılara hitap edilerek tarihten ders almayanların dokunulmazlık vehminin boş bir hayal olduğunu vurgular.

54:44

أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌۭ مُّنتَصِرٌۭ

em yeḳûlûne naḥnü cemî`um münteṣir.

Yoksa "Biz, intikam almağa gücü yeten bir topluluğuz" mu diyorlar?

Bâtıl güçlerin kalabalıklarına ve örgütlü yapılarına güvenmesi, hak karşısında asla zafer sağlamaz.

Yoksa onlar 'Biz intikam almaya muktedir, yardımlaşan güçlü bir topluluğuz' mu diyorlar? Mâtürîdî, nicelik ve silah üstünlüğüne güvenen zalim ittifakların ilahî kanunlar karşısında hiçbir varlık gösteremeyeceğini belirtir.

54:45

سَيُهْزَمُ ٱلْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ ٱلدُّبُرَ

seyühzemü-lcem`u veyüvellûne-ddübüra.

O topluluk yakında bozulacak ve onlar arkalarını dönüp kaçacaklardır.

Zulüm ve bâtıl üzerine kurulan ordular, hakikat erleri karşısında hezimete uğrayıp arkalarını döneceklerdir.

O topluluk yakında hezimete uğrayacak ve arkalarını dönüp kaçacaklardır. Taberî, bu ayetin Bedir Savaşı'nda müşrik ordusunun darmadağın olmasıyla gerçekleşen peygamberlik mucizesi ve ilahî zafer vaadi olduğunu açıklar.

54:46

بَلِ ٱلسَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَٱلسَّاعَةُ أَدْهَىٰ وَأَمَرُّ

beli-ssâ`atü mev`idühüm vessâ`atü edhâ veemerr.

Bilakis kıyamet onlara vadedilen asıl saattir ve o saat daha belalı ve daha acıdır.

Dünyadaki yenilgi sadece bir başlangıçtır; asıl büyük hesap ve acı azap kıyamet saatindedir.

Asıl onlara vadedilen hesap vakti kıyamettir; o kıyamet saati ise çok daha dehşetli ve çok daha acıdır. Râzî, dünyada cezadan kurtulduğunu sanan zalimlerin ebedi mahkemedeki dehşetli yüzleşmeden asla kaçamayacaklarını ifade eder.

54:47

إِنَّ ٱلْمُجْرِمِينَ فِى ضَلَٰلٍۢ وَسُعُرٍۢ

inne-lmücrimîne fî ḍalâliv vesü`ur.

Şüphesiz suçlular sapıklık ve çılgınlık içindedirler.

Günah ve zulümde direnenler, hem bu dünyada sapıklık içinde bocalarlar hem de ahirette alevli azabı tadarlar.

Şüphesiz günahkâr suçlular bir sapıklık ve alevli ateşler içindedirler. İbn Kesîr, hakikatten uzaklaşan zihinlerin dünyada derin bir ruhi bunalım, ahirette ise çılgın alevlerle cezalandırılacağını bildirir.

54:48

يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِى ٱلنَّارِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا۟ مَسَّ سَقَرَ

yevme yüsḥabûne fi-nnâri `alâ vucûhihim. ẕûḳû messe seḳara.

O gün yüzüstü ateşe sürüklendiklerinde "Cehennemin elemini tadın!" denir.

Dünyada kibirle baş kaldıranlar, cehennemde yüzüstü sürüklenerek zilletin en dibini boylarlar.

O gün yüzüstü ateşe sürüklenecekler ve 'Cehennemin yakıcı dokunuşunu tadın!' denilecektir. Mâtürîdî, dünyadaki gururun karşılığının ahirette yüzükoyun ateşte sürüklenme zilleti olacağını, ilahî adaletin kibri yerle bir edeceğini belirtir.

54:49

إِنَّا كُلَّ شَىْءٍ خَلَقْنَٰهُ بِقَدَرٍۢ

innâ külle şey'in ḫalaḳnâhü biḳader.

Biz, her şeyi bir ölçüye göre yarattık.

Kâinattaki her varlık ve her hadise, ilahî ilmin belirlediği kusursuz bir ölçü ve dengeye tabidir.

Şüphesiz biz her şeyi bir ölçüye, bir kadere göre yarattık. Taberî ve Râzî, evrendeki hiçbir şeyin tesadüf eseri olmadığını; mikro düzeyden makro seviyeye kadar her varlığın ilahî ilim, takdir ve kusursuz bir dengeyle var edildiğini açıklar.

54:50

وَمَآ أَمْرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٌۭ كَلَمْحٍۭ بِٱلْبَصَرِ

vemâ emrunâ illâ vâḥidetün kelemḥim bilbeṣar.

Bizim buyruğumuz, bir anlık bakış gibi, bir tek sözden başka bir şey değildir.

İlahî iradenin bir şeyi oldurması, zamana ve araca ihtiyaç duymaksızın göz açıp kapama anı gibidir.

Bizim emrimiz ancak bir tektir; göz açıp kapama gibi anidir. İbn Kesîr, yaratıcının bir şeyin olmasını dilediğinde 'Ol' demesinin yettiğini, varoluşun ve kıyametin O'nun kudreti karşısında anlık bir hadise olduğunu ifade eder.

54:51

وَلَقَدْ أَهْلَكْنَآ أَشْيَاعَكُمْ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍۢ

veleḳad ehleknâ eşyâ`aküm fehel mim müddekir.

Andolsun biz, sizin benzerlerinizi hep helak ettik. Düşünüp ibret alan yok mu?

Tarihin çöplüğüne gömülen zalim krallıklar, ders çıkarmayı bilen akıllar için açık bir uyarı levhasıdır.

Andolsun sizin benzerlerinizi hep helak ettik; peki hiç ibret alıp düşünen var mı? Mâtürîdî, geçmişte aynı kibri ve ahlaksızlığı paylaşan benzer milletlerin akıbetinin ortada olduğunu, aklın görevinin bu felaketlerden sakınmak olduğunu bildirir.

54:52

وَكُلُّ شَىْءٍۢ فَعَلُوهُ فِى ٱلزُّبُرِ

veküllü şey'in fe`alûhü fi-zzübür.

Yaptıkları her şey kitaplarda (amel defterlerinde) mevcuttur.

İnsanın iyi veya kötü yaptığı her fiil, ilahî kayıt altına alınmakta ve amel defterlerine işlenmektedir.

İşledikleri her şey kitaplarda ve amel sahifelerinde kayıtlıdır. Taberî, hiçbir sözün, niyetin ve eylemin kaybolmadığını; insanın her an ilahî kameralar ve yazıcı melekler tarafından kaydedildiğini açıklar.

54:53

وَكُلُّ صَغِيرٍۢ وَكَبِيرٍۢ مُّسْتَطَرٌ

veküllü ṣagîriv vekebîrim müsteṭar.

Küçük büyük her şey satır satır yazılmıştır.

Hesap gününde en küçük ayrıntı bile gözden kaçırılmayacak, adalet tam manasıyla hükmünü icra edecektir.

Küçük büyük her şey satır satır yazılmıştır. Râzî, insanın önemsiz gördüğü en ufak bir haksızlığın veya iyiliğin bile hesap gününde tartıya çıkacağını, bu şuurla hayatın her anının dikkatle yaşanması gerektiğini ifade eder.

54:54

إِنَّ ٱلْمُتَّقِينَ فِى جَنَّٰتٍۢ وَنَهَرٍۢ

inne-lmütteḳîne fî cennâtiv veneher.

Takva sahipleri cennetlerde ve ırmakların kenarlarındadır.

Kötülükten sakınan erdemli kullar, sonsuz huzur ve nimetlerle dolu cennet bahçelerine kavuşacaklardır.

Şüphesiz kötülükten sakınan takva sahipleri cennetlerde ve ırmak kenarlarındadırlar. İbn Kesîr, dünyada nefsin arzularına ve şirke karşı duranların ahirette nehirlerle bezenmiş eşsiz cennet nimetleriyle ağırlanacaklarını müjdeler.

54:55

فِى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍۢ مُّقْتَدِرٍۭ

fî maḳ`adi ṣidḳin `inde melîkim muḳtedir.

Güçlü ve Yüce Allah'ın huzurunda hak meclisindedirler.

Hakiki mutluluk ve nihai makam, mutlak kudret sahibi olan Allah'ın huzurunda doğruluk meclisinde olmaktır.

Güçlü ve yüce bir padişahın huzurunda, doğruluk ve esenlik makamındadırlar. Mâtürîdî ve Râzî, ayetteki 'mak'adi sıdk' ifadesinin hiçbir yalanın, riyanın ve zevalin olmadığı mutlak sadakat meclisini; 'Melîk-i Muktedir'in ise sonsuz iktidar sahibi Allah'ın manevi yakınlığını simgelediğini vurgularlar.