İçeriğe geç
Yolcu
35. Sure · Mekke · 45 Ayet

Fâtır Suresi

Yaratılışın eşsizliğini, şeytanın apaçık düşmanlığını ve Allah'a karşı ancak derin bilgi sahiplerinin saygı duyacağını bildiren sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

35:1

ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ جَاعِلِ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ رُسُلًا أُو۟لِىٓ أَجْنِحَةٍۢ مَّثْنَىٰ وَثُلَٰثَ وَرُبَٰعَ ۚ يَزِيدُ فِى ٱلْخَلْقِ مَا يَشَآءُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ

Elhamdü lillâhi fâtiri-ssemâvâti vel'ardi câ'ili-lmelâiketi rusülen ülî ecnihatim mesnâ vesülâse verubâ'. yezîdü fi-lhalki mâ yeşâ'. inne-llâhe 'alâ külli şey'in kadîr.

Hamd; gökleri ve yeri yoktan var eden, melekleri ikişer, üçer, dörder kanatlı elçiler kılan Allah'a aittir. O, yaratmada dilediğini artırır. Şüphesiz Allah, her şeye güç yetirendir.

Varlığın başlangıcını ve meleklerin kudretini temaşa eden akıl, sınırsız yaratma gücünün sahibi olan Allah'a teslim olur.

Fâtır ismi, evrenin örneksiz ve benzersiz ilk var edilişini ifade eder. Meleklerin kanatları onların manevi süratini, mertebelerini ve ilahi emri icradaki kabiliyetlerini simgeler. Allah yaratmayı durdurmamış, sürekli ve dinamik bir genişleme ve çeşitlilik içinde sürdürmektedir.

35:2

مَّا يَفْتَحِ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍۢ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا ۖ وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُۥ مِنۢ بَعْدِهِۦ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ

Mâ yeftehi-llâhü linnâsi mir rahmetin felâ mümsike lehâ. vemâ yümsik felâ mürsile lehû mim ba'dih. vehüve-l'azîzü-lhakîm.

Allah'ın insanlar için açtığı hiçbir rahmeti tutacak kimse yoktur. O'nun tuttuğunu da O'ndan sonra salıverecek hiç kimse yoktur. O, karşı konulamaz güç sahibidir, mutlak hikmet sahibidir.

Kula düşen, bütün kapılar kapandığında dahi ilahi rahmetin mutlak egemenliğine güvenmektir.

İnsanın nail olduğu her türlü iyilik, sıhhat, hidayet ve bereket doğrudan doğruya Cenab-ı Hakk'ın ihsanıdır. Bütün cihan birleşse Allah'ın vereceği hayrı engelleyemez; O'nun menetmek istediği bir darlığı da kimse bertaraf edemez. Bu şuur, kulda yıkılmaz bir iç huzur inşa eder.

35:3

يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ ۚ هَلْ مِنْ خَٰلِقٍ غَيْرُ ٱللَّهِ يَرْزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ

Yâ eyyühe-nnâsü-zkürû ni'mete-llâhi 'aleyküm. hel min hâlikin gayru-llâhi yerzükuküm mine-ssemâi vel'ard. lâ ilâhe illâ hû. feennâ tü'fekûn.

Ey insanlar! Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Sizi gökten ve yerden rızıklandıran Allah'tan başka bir yaratıcı mı var? O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Öyleyse nasıl haktan çevriliyorsunuz?

Sahip olunan sayısız nimeti fark etmek, kulu tek bir yaratıcıya şükretmeye sevk eder.

Yağmurun inişi, toprağın yeşermesi ve hayatın devamı tamamen Allah'ın sonsuz kudret ve terbiyesiyledir. Nimetin gerçek kaynağını unutan insan sahte sebeplere ve putlaştırılmış güçlere bağlanarak yanılır. Ayet, vicdanı fıtrata ve tevhidi ikrara çağırmaktadır.

35:4

وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌۭ مِّن قَبْلِكَ ۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ

Veiy yükezzibûke fekad küzzibet rusülüm min kablik. veile-llâhi türce'u-l'ümûr.

Eğer seni yalanlıyorlarsa bil ki, senden önceki elçiler de yalanlanmıştı. Bütün işler sonunda Allah'a döndürülür.

Doğru yolda yürürken karşılaşılan haksız tepkiler, peygamberlerin ortak kaderini hatırlatarak sabır aşılar.

Hak davetçilerinin inkarcılar tarafından reddedilmesi tarihin her çağında yaşanmış değişmez bir ilahi kanundur. Elçinin görevi sadece tebliğdir; nihai hükmü ve adaleti eksiksiz ortaya koyacak makam ise bütün amellerin arz edileceği ulu Allah'tır.

35:5

يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا ۖ وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِٱللَّهِ ٱلْغَرُورُ

Yâ eyyühe-nnâsü inne va'de-llâhi hakkun felâ tegurrannekümü-lhayâtü-ddünyâ. velâ yegurranneküm billâhi-lgarûr.

Ey insanlar! Şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Sakın dünya hayatı sizi aldatmasın ve o çok aldatıcı şeytan, sizi Allah ile de aldatmasın!

Geçici dünyanın cazibesine ve şeytanın sahte güvencelerine kapılmamak, ahiret bilincini daima diri tutmayı gerektirir.

Ayetteki 'garûr' kavramı, insanı Allah'ın affına ve merhametine güvendirerek günaha cesaretlendiren sinsi vesveseleri ve şeytanı temsil eder. Ahiret gerçeği kesin bir vaat iken, dünya hayatının süslerine kanarak kulluğu ertelemek en büyük kayıptır.

35:6

إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ لَكُمْ عَدُوٌّۭ فَٱتَّخِذُوهُ عَدُوًّا ۚ إِنَّمَا يَدْعُوا۟ حِزْبَهُۥ لِيَكُونُوا۟ مِنْ أَصْحَٰبِ ٱلسَّعِيرِ

Inne-şşeytâne leküm 'adüvvün fettehizûhü 'adüvvâ. innemâ yed'û hizbehû liyekûnû min ashâbi-sse'îr.

Şüphesiz şeytan sizin apaçık bir düşmanınızdır; öyleyse siz de onu düşman bilin. O, kendi taraftarlarını ancak alevli ateşin ehlinden olsunlar diye çağırır.

Düşmanını doğru tanıyan insan, onun kurduğu tuzaklara karşı uyanık kalarak kendini korur.

Şeytan insan türüne karşı ebedi bir haset ve kin besler. Onun vaatleri süslü yalanlardan, çağrısı ise felaketten ibarettir. Kişi günahları ve gafleti sıradanlaştırarak şeytanın adımlarını takip etmekten sakınmalı, daima ilahi korumaya sığınmalıdır.

35:7

ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌۭ ۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَأَجْرٌۭ كَبِيرٌ

Ellezîne keferû lehüm 'azâbün şedîd. vellezîne âmenû ve'amilu-ssâlihâti lehüm magfiratüv veecrun kebîr.

İnkâr edenler için şiddetli bir azap vardır. İman edip salih ameller işleyenlere gelince, onlar için bir bağışlanma ve büyük bir mükafat vardır.

İnsanın akıbetini belirleyen temel ölçü, inkâr bataklığından uzak durup imanı erdemli davranışlarla taçlandırmaktır.

Hayatın merkezine Allah'ı almayan ve gerçeği örtenler hüsranla karşılaşırken, yürekten bağlanıp iyilik üretenler ilahi mağfirete kavuşur. Salih amel, kalpteki imanın somutlaşmış şahididir ve büyük ecirlerin anahtarıdır.

35:8

أَفَمَن زُيِّنَ لَهُۥ سُوٓءُ عَمَلِهِۦ فَرَءَاهُ حَسَنًۭا ۖ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِى مَن يَشَآءُ ۖ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَٰتٍ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِمَا يَصْنَعُونَ

Efemen züyyine lehû sûü 'amelihî feraâhü hasenâ. feinne-llâhe yüdillü mey yeşâü veyehdî mey yeşâ'. felâ tezheb nefsüke 'aleyhim haserât. inne-llâhe 'alîmüm bimâ yasne'ûn.

Kötü ameli kendisine süslü gösterilip de onu güzel gören kimse, doğru yolda olan gibi midir? Şüphesiz Allah dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola iletir. Artık onlar için üzülerek kendini tüketme! Şüphesiz Allah, onların yaptıklarını çok iyi bilendir.

Kişinin kendi yanlışlarını doğru sanması en büyük aldanıştır; tebliğ yapan ise neticeden değil yalnızca gayretten sorumludur.

İnatçı hevesler ve kibir, insanın vicdan terazisini bozar ve çirkin amelleri cazip kılar. Peygamber Efendimiz muhataplarının hidayeti için derin bir kaygı taşırken, ilahi irade hidayetin kalbi açan samimi gayretlere bağlı olduğunu bildirerek teselli vermektedir.

35:9

وَٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ ٱلرِّيَٰحَ فَتُثِيرُ سَحَابًۭا فَسُقْنَٰهُ إِلَىٰ بَلَدٍۢ مَّيِّتٍۢ فَأَحْيَيْنَا بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ كَذَٰلِكَ ٱلنُّشُورُ

Vellâhü-llezî ersele-rriyâha fetüsîru sehâben fesuknâhü ilâ beledim meyyitin feahyeynâ bihi-l'arda ba'de mevtihâ. kezâlike-nnüşûr.

Rüzgârları gönderip bulutları harekete geçiren Allah'tır. Derken Biz o bulutları ölü bir beldeye sevk eder, onunla ölümünden sonra yeryüzüne yeniden hayat veririz. İşte yeniden diriliş de böyledir.

Kupkuru toprağın yağmurla canlanması, insanın ölümden sonra dirilişinin tabiattaki açık belgesidir.

Tabiat kanunları gibi işleyen ilahi nizam, kışın ardından gelen baharla her an dirilişi sergiler. Maddeye can veren, tohumu yeşerten kudret, çürüyen bedenleri kıyamet günü yeniden toplamaya ve ayağa kaldırmaya da tamamen muktedirdir.

35:10

مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلْعِزَّةَ فَلِلَّهِ ٱلْعِزَّةُ جَمِيعًا ۚ إِلَيْهِ يَصْعَدُ ٱلْكَلِمُ ٱلطَّيِّبُ وَٱلْعَمَلُ ٱلصَّٰلِحُ يَرْفَعُهُۥ ۚ وَٱلَّذِينَ يَمْكُرُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ لَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌۭ ۖ وَمَكْرُ أُو۟لَٰٓئِكَ هُوَ يَبُورُ

Men kâne yürîdü-l'izzete felillâhi-l'izzetü cemî'â. ileyhi yas'adü-lkelimu-ttayyibü vel'amelu-ssâlihu yerfe'uh. vellezîne yemkürûne-sseyyiâti lehüm 'azâbün şedîd. vemekru ülâike hüve yebûr.

Kim izzet ve üstünlük istiyorsa bilsin ki izzet bütünüyle Allah'ındır. Güzel söz O'na yükselir; salih amel de onu yüceltir. Kötülükleri tuzak kuranlar için ise şiddetli bir azap vardır. İşte onların tuzağı boşa çıkar.

Gerçek onur ve haysiyet geçici güç odaklarında değil, ihlasla söylenen sözler ve sergilenen erdemli davranışlarda saklıdır.

Şan, şöhret ve üstünlük sadece Allah'a aittir; kula düşen izzeti ilahi rızada aramaktır. Kelime-i tevhid, zikir ve hakikat dolu kelimeler ancak ihlaslı eylemlerle desteklendiğinde Hak katına yükselir ve sahibini manevi derecelere ulaştırır.

35:11

وَٱللَّهُ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍۢ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍۢ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَٰجًۭا ۚ وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِۦ ۚ وَمَا يُعَمَّرُ مِن مُّعَمَّرٍۢ وَلَا يُنقَصُ مِنْ عُمُرِهِۦٓ إِلَّا فِى كِتَٰبٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٌۭ

Vellâhü halekaküm min türâbin sümme min nutfetin sümme ce'aleküm ezvâcâ. vemâ tahmilü min ünsâ velâ teda'u illâ bi'ilmih. vemâ yü'ammeru mim mü'ammeriv velâ yünkasu min 'umürihî illâ fî kitâb. inne zâlike 'ale-llâhi yesîr.

Allah sizi önce topraktan, sonra bir damla sudan yarattı; sonra da sizi çiftler kıldı. O'nun bilgisi olmadan hiçbir dişi gebe kalamaz ve doğum yapamaz. Bir canlının ömrünün uzatılması da ömründen kısaltılması da mutlaka bir kitaptadır. Şüphesiz bu, Allah'a pek kolaydır.

Biyolojik varoluştan ömrün her saniyesine kadar hayatın tamamı ilahi ilim ve takdirin güvencesindedir.

İnsanın ham maddesi olan topraktan embriyonik aşamalara uzanan yaratılış mucizesi, ilahi kudretin hassas planını gösterir. Her nefesin müddeti ezelî ilimde kayıtlıdır; ömürdeki her tasarruf Allah için son derece kolay ve hikmetlidir.

35:12

وَمَا يَسْتَوِى ٱلْبَحْرَانِ هَٰذَا عَذْبٌۭ فُرَاتٌۭ سَآئِغٌۭ شَرَابُهُۥ وَهَٰذَا مِلْحٌ أُجَاجٌۭ ۖ وَمِن كُلٍّۢ تَأْكُلُونَ لَحْمًۭا طَرِيًّۭا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةًۭ تَلْبَسُونَهَا ۖ وَتَرَى ٱلْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِهِۦ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Vemâ yestevi-lbahrân. hâzâ 'azbün fürâtün sâigun şerâbühû vehâzâ milhun ücâc. vemin küllin te'külûne lahmen tariyyev vetestahricûne hilyeten telbesûnehâ. vetera-lfülke fîhi mevâhira litebtegû min fadlihî vele'alleküm teşkürûn.

İki deniz bir olmaz: Şu tatlı, susuzluğu keser ve içimi kolaydır; şu da tuzlu ve acıdır. Bununla beraber her birinden taze et yersiniz ve giyineceğiniz süs eşyaları çıkarırsınız. O'nun ihsanından nasip aramanız ve şükretmeniz için gemilerin suları yara yara gittiğini görürsün.

Farklı yaratılış gayelerine sahip unsurlar, aynı ekosistem içinde insana sunulan ilahi cömertliğin çeşitliliğini yansıtır.

Tatlı sular canlılara hayat verirken acı denizler deniz ürünleri, inciler ve küresel ticaret yolları sağlar. Tabiatın bu zenginliği insanı düşünmeye ve rızkın gerçek sahibi olan Cenab-ı Hakk'a şükretmeye yönlendirir.

35:13

يُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ كُلٌّۭ يَجْرِى لِأَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ ٱلْمُلْكُ ۚ وَٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِهِۦ مَا يَمْلِكُونَ مِن قِطْمِيرٍ

Yûlicü-lleyle fi-nnehâri veyûlicü-nnehâra fi-lleyli vesehhara-şşemse velkamer. küllüy yecrî liecelim müsemmâ. zâlikümü-llâhü rabbüküm lehü-lmülk. vellezîne ted'ûne min dûnihî mâ yemlikûne min kitmîr.

O, geceyi gündüze katar, gündüzü de geceye katar. Güneşi ve ayı emre amade kılmıştır; her biri belirlenmiş bir süreye kadar akıp gider. İşte bunları yapan Rabbiniz Allah'tır; mülk bütünüyle O'nundur. O'ndan başka yalvardıklarınız ise bir çekirdek zarına bile malik değillerdir.

Kozmik düzenin mutlak hâkimi Allah iken, aciz varlıklardan medet ummak aklın ve imanın zıddıdır.

Gece ile gündüzün dengeli deveranı ve gök cisimlerinin yörüngeleri ilahi hâkimiyetin ihtişamını sergiler. Ayette geçen 'kıtmîr' hurma çekirdeğinin incecik zarıdır; böylesine değersiz bir şeye dahi hükmedemeyen sahte ilahlar insana hiçbir fayda sağlayamaz.

35:14

إِن تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا۟ دُعَآءَكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا۟ مَا ٱسْتَجَابُوا۟ لَكُمْ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ ۚ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍۢ

In ted'ûhüm lâ yesme'û dü'âeküm. velev semi'û me-stecâbû leküm. veyevme-lkiyâmeti yekfürûne bişirkiküm. velâ yünebbiüke mislü habîr.

Onları çağıracak olsanız çağrınızı işitmezler; işitseler bile size cevap veremezler. Kıyamet günü de sizin ortak koşmanızı bütünüyle reddederler. Her şeyden haberdar olan Allah gibi sana hiç kimse haber veremez.

Cansız varlıklara ve sahte otoritelere duyulan körü körüne bağlılık, mahşer günü acı bir yüzleşmeyle son bulur.

Allah'ın dışındaki varlıklar ne duaları işitecek idrake ne de dilekleri yerine getirecek kudrete sahiptir. Hesap gününde ise kendilerine bağlanan kimseleri terk edip suçlamaları, şirkin insanı nasıl bir yalnızlığa sürüklediğini açıkça gösterir.

35:15

۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلْفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ ۖ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ

Yâ eyyühe-nnâsü entümü-lfükarâü ile-llâh. vellâhü hüve-lganiyyü-lhamîd.

Ey insanlar! Siz Allah'a muhtaç fakirlersiniz. Allah ise hiçbir şeye muhtaç olmayan Ganî'dir, her türlü övgüye layık olan Hamîd'dir.

İnsan varlığı bütünüyle ilahi himayeye muhtaçtır; Yaratan ise hiçbir şeye muhtaç olmaksızın sonsuz zenginliğin sahibidir.

İnsanın varlığı, rızkı ve her nefesi Allah'ın cömertliğine bağlıdır. İbadetlerimiz O'na bir zenginlik katmaz, isyanlarımız da O'ndan bir şey eksiltmez. Gerçek zenginlik sadece Ganî olan Allah'a aittir, kul ise bu hakikati idrak ettiği ölçüde yücelir.

35:16

إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍۢ جَدِيدٍۢ

Iy yeşe' yüzhibküm veye'ti bihalkin cedîd.

Eğer dilerse sizi yok eder ve yerinize yepyeni bir topluluk getirir.

Kibirlenip başkaldıran insan, varlığının ilahi kudret karşısında bir anlık iradeye bağlı olduğunu unutmamalıdır.

Allah hiçbir topluluğa veya kavme mecbur değildir. İnsanların nankörlüğü O'nun saltanatına halel getirmez. Cenab-ı Hak, dilerse isyankarları ortadan kaldırıp yerlerine emirlerine bağlı, adaleti ayakta tutan yeni nesiller getirmeye kadirdir.

35:17

وَمَا ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ بِعَزِيزٍۢ

Vemâ zâlike 'ale-llâhi bi'azîz.

Bu, Allah'a asla güç ve zor değildir.

Kainatı yoktan var eden güç için hiçbir değişim veya yeniden yaratılış zorluk taşımaz.

İnsan aklı için imkansız ya da meşakkatli görünen köklü dönüşümler, mutlak kudret sahibi olan Allah için sadece bir 'Ol!' emrine bakar. Bu ayet, ilahi iradenin sınırsızlığını ve beşeri güç vehimlerinin ne kadar temelsiz olduğunu vurgular.

35:18

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌۭ وِزْرَ أُخْرَىٰ ۚ وَإِن تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَىٰ حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَىْءٌۭ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَىٰٓ ۗ إِنَّمَا تُنذِرُ ٱلَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِٱلْغَيْبِ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ ۚ وَمَن تَزَكَّىٰ فَإِنَّمَا يَتَزَكَّىٰ لِنَفْسِهِۦ ۚ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلْمَصِيرُ

Velâ teziru vâziratüv vizra uhrâ. vein ted'u müskaletün ilâ himlihâ lâ yuhmel minhü şey'üv velev kâne zâ kurbâ. innemâ tünziru-llezîne yahşevne rabbehüm bilgaybi veekâmu-ssalâh. vemen tezekkâ feinnemâ yetezekkâ linefsih. veile-llâhi-lmesîr.

Hiçbir günahkâr başkasının günah yükünü taşımaz. Yükü ağır olan kimse onu taşımak için çağrıda bulunsa, çağırdığı yakını bile olsa, o yükten hiçbir şey başkasına yükletilmez. Sen ancak görmedikleri halde Rablerinden derin bir saygıyla korkanları ve namazı dosdoğru kılanları uyarırsın. Kim arınırsa ancak kendi nefsi için arınmış olur. Dönüş yalnız Allah'adır.

Ahirette herkes kendi sorumluluğuyla yüzleşecek; arınma ve kurtuluş ancak kişinin kendi samimi ameliyle gerçekleşecektir.

İslam'da suçun ve sevabın şahsiliği esastır; kimse kimsenin günah kefaretini üstlenemez. Uyarılar ancak basiretini kaybetmemiş, kalbinde Allah saygısı taşıyan kimselere fayda verir. Arınma gayreti ise doğrudan insanın kendi ebedi saadetine hizmet eder.

35:19

وَمَا يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ

Vemâ yestevi-l'a'mâ velbesîr.

Kör ile gören bir olmaz.

Hakkı görüp kalbi aydınlanan ile batılın karanlığında bocalayan kimse ruhen ve ahlaken asla denk değildir.

Ayet, basiret sahibi mümin ile gerçeğe gözlerini yuman inkarcı arasındaki derin farkı temsil eder. Görmek sadece fiziksel bir duyu değil, hakikati kavrayıp hayatı doğru istikamette yaşama şuurudur; bu şuurdan yoksunluk manevi körlüktür.

35:20

وَلَا ٱلظُّلُمَٰتُ وَلَا ٱلنُّورُ

Vele-zzulümâtü vele-nnûr.

Karanlıklar ile aydınlık da bir olmaz.

Şüphe ve inkâr girdapları ruhu boğarken, vahyin nuru insana istikamet ve iç huzuru kazandırır.

Karanlıklar çoğuldur; çünkü cehalet, nankörlük ve günahın sayısız çeşidi vardır. Aydınlık (nur) ise tektir ve Allah'ın dosdoğru yolunu simgeler. Hak ile batıl, hayır ile şer manevi tesirleri ve neticeleri bakımından asla eşitlenemez.

35:21

وَلَا ٱلظِّلُّ وَلَا ٱلْحَرُورُ

Vele-zzillü vele-lharûr.

Gölge ile kavurucu sıcaklık da bir olmaz.

İmanın insana sunduğu esenlik ve ferahlık ile isyanın vicdanda oluşturduğu yakıcı ızdırap birbirine zıttır.

Gölge, ilahi himayenin, imanın bahşettiği emniyetin ve cennet huzurunun sembolüdür. Kavurucu sıcak (harûr) ise inkarın getirdiği iç huzursuzluğu, pişmanlığı ve cehennem azabını ifade eder. İki hayat tarzının meyveleri tamamen farklıdır.

35:22

وَمَا يَسْتَوِى ٱلْأَحْيَآءُ وَلَا ٱلْأَمْوَٰتُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُسْمِعُ مَن يَشَآءُ ۖ وَمَآ أَنتَ بِمُسْمِعٍۢ مَّن فِى ٱلْقُبُورِ

Vemâ yestevi-l'ahyâü vele-l'emvât. inne-llâhe yüsmi'u mey yeşâ'. vemâ ente bimüsmi'im men fi-lkubûr.

Diriler ile ölüler de bir olmaz. Şüphesiz Allah dilediğine işittirir; sen ise kabirlerde olanlara işittirecek değilsin.

Kalbi hakikatle çarpan canlı bir ruh ile duyarsızlaşarak katılaşmış ölü bir vicdan mukayese edilemez.

Ayet, inkârda ısrar ederek kalplerini hakikate kapatanları adeta mezardaki ölülere benzetir. Peygamber ne kadar çırpınırsa çırpınsın, hidayeti dileyen ve kalbini açanlara Allah hakikati duyurur; inatla gerçeğe sağır kesilenleri zorla yola getiremez.

35:23

إِنْ أَنتَ إِلَّا نَذِيرٌ

In ente illâ nezîr.

Sen yalnızca bir uyarıcısın.

İlahi tebliğcinin vazifesi insanları zorlamak değil, hakikati açıkça hatırlatarak sorumluluk bilinci aşılamaktır.

Elçilerin ve hak davetçilerinin görevi insanları baskıyla inandırmak değildir. Peygamber ancak tehlikeleri haber veren, ahiretin dehşetine karşı ikaz eden bir rehberdir; kalpleri evirip çevirmek ve hesaba çekmek sadece Allah'a aittir.

35:24

إِنَّآ أَرْسَلْنَٰكَ بِٱلْحَقِّ بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا ۚ وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌۭ

Innâ erselnâke bilhakki beşîrav venezîrâ. veim min ümmetin illâ halâ fîhâ nezîr.

Şüphesiz Biz seni hak ile bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik. Hiçbir ümmet yoktur ki, içlerinden bir uyarıcı gelip geçmiş olmasın.

İlahi adalet gereği insanlık tarihi boyunca hiçbir topluluk rehbersiz ve uyarısız bırakılmamıştır.

Cenab-ı Hak her topluma kendi dilleriyle hakkı anlatan elçiler göndermiş, insanları delilsiz bırakmamıştır. Peygamber Efendimiz de bu kutlu halkanın son temsilcisi olarak iyilere ebedi saadeti müjdelemekte, kötülükte direnenleri ise uyarmaktadır.

35:25

وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ وَبِٱلزُّبُرِ وَبِٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُنِيرِ

Veiy yükezzibûke fekad kezzebe-llezîne min kablihim. câethüm rusülühüm bilbeyyinâti vebizzübüri vebilkitâbi-lmünîr.

Eğer seni yalanlıyorlarsa, onlardan öncekiler de yalanlamıştı. Elçileri onlara apaçık deliller, sayfalar ve aydınlatıcı kitap getirmişti.

Tarih boyunca peygamberlere gösterilen direnç, hakikatin zayıflığından değil inkarcıların kör inat ve taassubundan kaynaklanmıştır.

Önceki peygamberler de mucizeler, hikmetli sahifeler ve yol gösterici kitaplarla geldikleri halde kavimleri tarafından yalanlanmıştı. Bu hatırlatma, haksız hücumlara maruz kalan inananlara moral ve sabır aşılar.

35:26

ثُمَّ أَخَذْتُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۖ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

Sümme ehaztü-llezîne keferû fekeyfe kâne nekîr.

Sonra Ben inkâr edenleri yakalayıverdim. Beni inkâr edip tanımamak nasılmış, görsünler!

Zulüm ve azgınlıkta ısrar edenler, ilahi mühlet sona erdiğinde kaçınılmaz bir hezimetle karşılaşırlar.

Cenab-ı Hak inkarcılara mühlet verir fakat ihmal etmez. Peygamberleri hiçe sayıp azgınlaşan geçmiş kavimler ansızın gelen azapla helak olmuşlardır. Ayet, günahkarları ilahi adaletin kesin darbesine karşı dehşetle uyarır.

35:27

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَخْرَجْنَا بِهِۦ ثَمَرَٰتٍۢ مُّخْتَلِفًا أَلْوَٰنُهَا ۚ وَمِنَ ٱلْجِبَالِ جُدَدٌۢ بِيضٌۭ وَحُمْرٌۭ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٌۭ

Elem tera enne-llâhe enzele mine-ssemâi mââ. feahracnâ bihî semerâtim muhtelifen elvânühâ. vemine-lcibâli cüdedüm bîduv vehumrum muhtelifün elvânühâ vegarâbîbü sûd.

Görmedin mi Allah gökten su indirdi; onunla renkleri çeşit çeşit meyveler çıkardık. Dağlardan da beyaz, kırmızı, farklı tonlarda ve simsiyah yollar vardır.

Tabiattaki baş döndürücü renk ve desen ahengi, tek bir Sanatkârın sınırsız ilim ve yaratma gücünü ilan eder.

Tek bir su ile sulanan topraktan rengarenk meyvelerin bitmesi, dağların damar damar beyaz, kızıl ve siyah çizgilerle süslenmesi kör tesadüfün değil, Yüce Yaratıcının estetik ve kudret nizamının delilidir. İnsan bu manzarada ilahi sanatı okumalıdır.

35:28

وَمِنَ ٱلنَّاسِ وَٱلدَّوَآبِّ وَٱلْأَنْعَٰمِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ كَذَٰلِكَ ۗ إِنَّمَا يَخْشَى ٱللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ ٱلْعُلَمَٰٓؤُا۟ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ

Vemine-nnâsi veddevâbbi vel'en'âmi muhtelifün elvânühû kezâlik. innemâ yahşe-llâhe min 'ibâdihi-l'ulemâ'. inne-llâhe 'azîzün gafûr.

Aynı şekilde insanlardan, hareket eden canlılardan ve hayvanlardan da böyle farklı renklerde olanlar vardır. Kulları içinden Allah'tan ancak âlimler hakkıyla korkar ve saygı duyar. Şüphesiz Allah mutlak güç sahibidir, çok bağışlayandır.

Gerçek ilim, kâinattaki ilahi azameti kavrayıp kalpte derin bir hürmet, haşyet ve sorumluluk bilinci uyandırandır.

Tabiat kanunlarını, biyolojik çeşitliliği ve yaratılış inceliklerini derinlemesine bilenler, Allah'ın büyüklüğünü daha derinden hissederler. Haşyet, kuru bir korku değil; azamet karşısında duyulan derin saygı, edep ve kalbi ürpertidir.

35:29

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَٰبَ ٱللَّهِ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنفَقُوا۟ مِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ سِرًّۭا وَعَلَانِيَةًۭ يَرْجُونَ تِجَٰرَةًۭ لَّن تَبُورَ

Inne-llezîne yetlûne kitâbe-llâhi veekâmu-ssalâte veenfekû mimmâ razaknâhüm sirrav ve'alâniyetey yercûne ticâratel len tebûra.

Allah'ın Kitabını okuyanlar, namazı dosdoğru kılanlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden gizli ve açık infak edenler, asla batmayacak bir ticaret umarlar.

İlahi kelama sarılıp ibadet ve fedakârlıkla örülen bir hayat, ebedi kazancı garanti eden en kârlı yatırımdır.

Kur'an tilaveti zihni ve kalbi aydınlatır, namaz kulun Allah ile bağını diri tutar, infak ise malı bereketlendirip toplumu ayakta tutar. Bu üç esası hayat tarzı edinenler, dünyevi krizlerle sarsılmayan ve asla iflas etmeyen bir ebedi kazanç elde ederler.

35:30

لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُم مِّن فَضْلِهِۦٓ ۚ إِنَّهُۥ غَفُورٌۭ شَكُورٌۭ

Liyüveffiyehüm ücûrahüm veyezîdehüm min fadlih. innehû gafûrun şekûr.

Çünkü Allah onların mükafatlarını eksiksiz öder ve onlara Kendi ihsanından fazlasını da verir. Şüphesiz O, çok bağışlayandır, şükre bol karşılık verendir.

Samimiyetle yapılan amellerin karşılığı kat kat fazlasıyla verilir; ilahi cömertlik kulun hayallerini aşan ikramlarla doludur.

Cenab-ı Hak kullarının kusurlarını örter, noksanlarını tamamlar ve amellerinin karşılığını fazlasıyla ihsan eder. Şekûr ismi gereği, kulun küçücük bir samimi gayretine dahi tükenmez nimetler ve sonsuz cennet bağışlayarak mukabelede bulunur.

35:31

وَٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ مِنَ ٱلْكِتَٰبِ هُوَ ٱلْحَقُّ مُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِعِبَادِهِۦ لَخَبِيرٌۢ بَصِيرٌۭ

Vellezî evhaynâ ileyke mine-lkitâbi hüve-lhakku müsaddikal limâ beyne yedeyh. inne-llâhe bi'ibâdihî lehabîrum besîr.

Sana Kitap'tan vahyettiğimiz, kendinden öncekileri doğrulayan mutlak hakikattir. Şüphesiz Allah, kullarından hakkıyla haberdardır, onları eksiksiz görendir.

İlahi vahiy, geçmiş peygamberlerin getirdiği hakikat zincirini tasdik eden ve insanlığa rehberlik eden mutlak gerçektir.

Kur'an, önceki ilahi kitapların asıllarını onaylar, zamanla tahrif edilen hakikatleri düzeltir. Cenab-ı Hak kullarının iç dünyalarını, ihtiyaçlarını ve amellerini her an görüp bilerek insanlığa en uygun hükümleri ve ahlaki ilkeleri vahyetmiştir.

35:32

ثُمَّ أَوْرَثْنَا ٱلْكِتَٰبَ ٱلَّذِينَ ٱصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ۖ فَمِنْهُمْ ظَالِمٌۭ لِّنَفْسِهِۦ وَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌۭ وَمِنْهُمْ سَابِقٌۢ بِٱلْخَيْرَٰتِ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَضْلُ ٱلْكَبِيرُ

Sümme evrasne-lkitâbe-llezîne-stafeynâ min 'ibâdinâ. feminhüm zâlimül linefsih. veminhüm muktesid. veminhüm sâbikum bilhayrâti biizni-llâh. zâlike hüve-lfadlü-lkebîr.

Sonra bu Kitab'ı kullarımızdan seçtiklerimize miras kıldık. Onlardan kimi kendi nefsine zulmedendir, kimi orta yolu tutandır, kimi de Allah'ın izniyle hayırlarda öne geçendir. İşte büyük ihsan budur.

Kur'an'a muhatap olmak büyük bir ilahi seçilmişliktir; insana düşen ise kusurlarını aşıp iyilik yarışında öncü olmaktır.

Ümmet üç zümreye ayrılır: Günah işleyip nefsine zulmedenler, farzları yapıp haramlardan kaçınarak orta yolu tutan muktesidler ve ihlasla hayırlarda yarışan sâbıkûn. Hepsine verilen bu ilahi miras, inananlar için en büyük bağıştır.

35:33

جَنَّٰتُ عَدْنٍۢ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍۢ وَلُؤْلُؤًۭا ۖ وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌۭ

Cennâtü 'adniy yedhulûnehâ yühallevne fîhâ min esâvira min zehebiv velü'lüâ. velibâsühüm fîhâ harîr.

Onlar Adn cennetlerine girerler. Orada altın bilezikler ve incilerle süslenirler. Oradaki giysileri de ipektir.

Dünyada nefsin bencil heveslerine sabredenler, ahirette ebedi ihtişam ve tarifsiz manevi güzelliklerle taltif edilir.

Altın, inci ve ipek tasvirleri; cennet ehlinin kavuşacağı kusursuz huzuru, zarafeti ve yüksek onuru anlatır. İmtihan dünyasında haramlardan sakınan ve ruhunu erdemle donatan insan, cennette sonsuz ikram ve ebedi saadetle mükafatlandırılır.

35:34

وَقَالُوا۟ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِىٓ أَذْهَبَ عَنَّا ٱلْحَزَنَ ۖ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌۭ شَكُورٌ

Vekâlü-lhamdü lillâhi-llezî ezhebe 'anne-lhazen. inne rabbenâ legafûrun şekûr.

Ve derler ki: 'Bizden hüznü gideren Allah'a hamdolsun! Şüphesiz Rabbimiz çok bağışlayandır, şükre bol karşılık verendir.'

Dünyanın çile, keder ve imtihan yükünü geride bırakan bahtiyar kullar, ebedi esenlik yurdunda minnetle hamd ederler.

Dünyanın fani kaygıları, geçim dertleri, günah korkusu ve ölüm endişesi cennette tamamen son bulur. Cennet ehli, kendilerini bağışlayan ve küçük amellerine sonsuz nimetlerle karşılık veren Cenab-ı Hakk'a sonsuz bir şükranla yönelir.

35:35

ٱلَّذِىٓ أَحَلَّنَا دَارَ ٱلْمُقَامَةِ مِن فَضْلِهِۦ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌۭ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌۭ

Ellezî ehallenâ dâra-lmükâmeti min fadlih. lâ yemessünâ fîhâ nesabüv velâ yemessünâ fîhâ lügûb.

'O ki, Kendi ihsanıyla bizi kalınacak bu ebedi yurda yerleştirdi. Burada bize ne bir yorgunluk dokunur ne de bir bıkkınlık ve usanç gelir.'

Hakiki dinlenme ve kesintisiz mutluluk, yorgunluk ve can sıkıntısının bulunmadığı ebedi ahiret yurdundadır.

Dünyada en güzel nimetler dahi bıkkınlık ve zahmet üretirken, cennet hayatında ruhu daraltacak hiçbir yorgunluk ve usanma yoktur. İnsanın bu nimete erişmesi kendi amelinin bedeli değil, tamamen Cenab-ı Hakk'ın sonsuz keremi ve bağışıdır.

35:36

وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ لَا يُقْضَىٰ عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا۟ وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُم مِّنْ عَذَابِهَا ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِى كُلَّ كَفُورٍۢ

Vellezîne keferû lehüm nâru cehennem. lâ yukdâ 'aleyhim feyemûtû velâ yühaffefü 'anhüm min 'azâbihâ. kezâlike neczî külle kefûr.

İnkâr edenlere gelince, onlar için cehennem ateşi vardır. Ne haklarında ölüm kararı verilir ki ölsünler, ne de onlardan ateşin azabı hafifletilir. İşte Biz her nankörü böyle cezalandırırız.

İnatla gerçeği örten ve yaratıcısına nankörlük edenler, geri dönüşü ve sonu olmayan derin bir hüsrana mahkum olurlar.

İnkârda ısrar edip tövbe etmeyenler için cehennem azabı süreklidir; yok olup kurtulmak isteseler de ölüm yoktur. Bu şiddetli ihtar, insana dünya hayatındayken aklını başına alması ve nankörlükten derhal vazgeçmesi için yapılmış bir uyarıdır.

35:37

وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَآ أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَٰلِحًا غَيْرَ ٱلَّذِى كُنَّا نَعْمَلُ ۚ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَآءَكُمُ ٱلنَّذِيرُ ۖ فَذُوقُوا۟ فَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِن نَّصِيرٍ

Vehüm yastarihûne fîhâ. rabbenâ ahricnâ na'mel sâlihan gayra-llezî künnâ na'mel. evelem nü'ammirküm mâ yetezekkeru fîhi men tezekkera vecâekümü-nnezîr. fezûkû femâ lizzâlimîne min nesîr.

Onlar orada şöyle feryat ederler: 'Rabbimiz! Bizi buradan çıkar da daha önce yaptıklarımızdan farklı, salih ameller işleyelim!' Onlara şöyle denir: 'Düşünecek olanın öğüt alıp düşüneceği kadar bir ömür vermedik mi size? Hem size uyarıcı da gelmişti. Öyleyse azabı tadın! Zalimler için hiçbir yardımcı yoktur.'

Geçip giden ömür ve verilen fırsatlar değerlendirilmediğinde, son pişmanlık kişiye hiçbir fayda sağlamaz.

İnsana hakikati görüp doğru yolu bulması için yeterli bir hayat süresi tanınmış, elçiler ve vicdan ikazları gönderilmiştir. Verilen mühleti gafletle tüketenlerin cehennemdeki 'bizi geri döndür' feryatları nafiledir; çünkü imtihan sahası dünyadır.

35:38

إِنَّ ٱللَّهَ عَٰلِمُ غَيْبِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ

Inne-llâhe 'âlimü gaybi-ssemâvâti vel'ard. innehû 'alîmüm bizâti-ssudûr.

Şüphesiz Allah, göklerin ve yerin gaybını çok iyi bilendir. Muhakkak O, sinelerin özünde saklı olanı da hakkıyla bilendir.

Kâinatın en gizli sırlarından kalplerin en derin niyetlerine kadar her şey ilahi ilmin tam kuşatması altındadır.

İnsanın dışa vurduğu davranışlar kadar, kimseye açıklamadığı gizli düşünceleri, niyetleri ve duyguları da Cenab-ı Hakk'a apaçıktır. Bu şuur, kulda daimi bir murakabe hissi oluşturur ve riyadan uzak, samimi bir kulluk ahlakı kazandırır.

35:39

هُوَ ٱلَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَٰٓئِفَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُۥ ۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلْكَٰفِرِينَ كُفْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًۭا ۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلْكَٰفِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًۭا

Hüve-llezî ce'aleküm halâife fi-l'ard. femen kefera fe'aleyhi küfruh. velâ yezîdü-lkâfirîne küfruhüm 'inde rabbihim illâ maktâ. velâ yezîdü-lkâfirîne küfruhüm illâ hasârâ.

Sizi yeryüzünde halifeler kılan O'dur. Artık kim inkâr ederse inkârı kendi aleyhinedir. İnkârcıların inkârı, Rableri katında kendilerine gazaptan başka bir şey artırmaz. İnkârcıların inkârı, ancak hüsranlarını artırır.

Yeryüzünde imar ve adaletle görevlendirilen insan, emanete hıyanet edip inkâra saparsa yalnızca kendi felaketini hazırlar.

Halifelik, önceki nesillerin yerine geçerek yeryüzünü ilahi iradeye uygun yönetme ve kulluk etme sorumluluğudur. Bu asil gayeyi terk edip inkâr bataklığına düşenler, sadece kendi manevi iflaslarını ve ahiret hüsranlarını büyütürler.

35:40

قُلْ أَرَءَيْتُمْ شُرَكَآءَكُمُ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَرُونِى مَاذَا خَلَقُوا۟ مِنَ ٱلْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌۭ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ أَمْ ءَاتَيْنَٰهُمْ كِتَٰبًۭا فَهُمْ عَلَىٰ بَيِّنَتٍۢ مِّنْهُ ۚ بَلْ إِن يَعِدُ ٱلظَّٰلِمُونَ بَعْضُهُم بَعْضًا إِلَّا غُرُورًا

Kul era'eytüm şürakâekümü-llezîne ted'ûne min dûni-llâh. erûnî mâzâ halekû mine-l'ardi em lehüm şirkün fi-ssemâvât. em âteynâhüm kitâben fehüm 'alâ beyyinetim minh. bel iy ye'idu-zzâlimûne ba'duhüm ba'dan illâ gurûrâ.

De ki: 'Allah'ı bırakıp da yalvardığınız ortaklarınızı gördünüz mü? Bana gösterin, onlar yerden neyi yarattılar? Yoksa onların göklerde bir ortaklığı mı var? Yoksa onlara bir kitap verdik de oradaki apaçık bir delile mi dayanıyorlar? Hayır, o zalimler birbirlerine aldatmacadan başka bir şey vadetmiyorlar.'

Tevhid aklı ve mantığı esas alır; şirk ve batıl inançlar ise hiçbir delile dayanmayan içi boş kuruntulardır.

Ayet müşriklerin sahte tanrılarını sorgular: Ne yerde bir zerre yaratabilmişler ne de göklerin yönetimine ortak olmuşlardır. Şirki meşru kılan hiçbir vahiy veya ilmi belge yoktur; zalimlerin birbirine fısıldadığı iddialar sadece aldatıcı yalanlardır.

35:41

۞ إِنَّ ٱللَّهَ يُمْسِكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ أَن تَزُولَا ۚ وَلَئِن زَالَتَآ إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍۢ مِّنۢ بَعْدِهِۦٓ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًۭا

Inne-llâhe yümsikü-ssemâvâti vel'arda en tezûlâ. velein zâletâ in emsekehümâ min ehadim mim ba'dih. innehû kâne halîmen gafûrâ.

Şüphesiz Allah, yıkılıp gitmesinler diye gökleri ve yeri tutmaktadır. Andolsun, eğer onlar yıkılacak olsa O'ndan sonra onları kimse tutamaz. Şüphesiz O, çok yumuşak davranandır, çok bağışlayandır.

Kozmik düzenin sarsılmadan devam etmesi, Allah'ın her an kâinatı ayakta tutan ilahi kudret ve rahmetiyledir.

Milyarlarca galaksi, gezegen ve dünya hassas dengeler üzerinde ilahi kudretle varlığını sürdürür. Hâlim ismi gereği Allah insanların isyanına rağmen nizamı hemen bozmaz, müsamaha gösterir ve tövbe kapısını açık tutarak kullarını bağışlar.

35:42

وَأَقْسَمُوا۟ بِٱللَّهِ جَهْدَ أَيْمَٰنِهِمْ لَئِن جَآءَهُمْ نَذِيرٌۭ لَّيَكُونُنَّ أَهْدَىٰ مِنْ إِحْدَى ٱلْأُمَمِ ۖ فَلَمَّا جَآءَهُمْ نَذِيرٌۭ مَّا زَادَهُمْ إِلَّا نُفُورًا

Veaksemû billâhi cehde eymânihim lein câehüm nezîrul leyekûnünne ehdâ min ihde-l'ümem. felemmâ câehüm nezîrum mâ zâdehüm illâ nüfûrâ.

Eğer kendilerine bir uyarıcı gelirse, topluluklar içinde en doğru yolda gidenlerden biri olacaklarına dair var güçleriyle Allah'a yemin etmişlerdi. Fakat onlara bir uyarıcı gelince, bu onların haktan uzaklaşmalarından başka bir şeyi artırmadı.

Kibir ve samimiyetsizlik, insanı verdiği büyük sözleri unutturarak apaçık hakikatten daha da uzaklaştırır.

Mekkeli müşrikler Yahudi ve Hristiyanların durumunu görerek 'Bize peygamber gelse en doğru biz olurduk' diye iddia etmişlerdi. Fakat kendi içlerinden peygamber geldiğinde, haset ve gururları yüzünden haktan büsbütün kaçtılar ve sözlerinde durmadılar.

35:43

ٱسْتِكْبَارًۭا فِى ٱلْأَرْضِ وَمَكْرَ ٱلسَّيِّئِ ۚ وَلَا يَحِيقُ ٱلْمَكْرُ ٱلسَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِۦ ۚ فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ ٱلْأَوَّلِينَ ۚ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ ٱللَّهِ تَبْدِيلًۭا ۖ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ ٱللَّهِ تَحْوِيلًا

Istikbâran fi-l'ardi vemekra-sseyyi'. velâ yehîku-lmekru-sseyyiü illâ biehlih. fehel yenzurûne illâ sünnete-l'evvelîn. felen tecide lisünneti-llâhi tebdîlâ. velen tecide lisünneti-llâhi tahvîlâ.

Yeryüzünde büyüklük taslamak ve kötü tuzaklar kurmak yüzünden böyle yaptılar. Oysa kötü tuzak ancak sahibini kuşatır ve kendi ayağına dolanır. Onlar öncekilerin kanunundan başkasına mı bakıyorlar? Sen Allah'ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın. Sen Allah'ın sünnetinde asla bir sapma da göremezsin.

Haince kurulan planlar ve kibir, ilahi adaletin değişmez kanunu gereği eninde sonunda kuranın başına yıkılır.

Ayetteki 'velâ yehîku'l-mekrü's-seyyiü illâ bi-ehlih' ilkesi evrensel bir ilahi yasadır. Hile, kumpas ve zulümle hakikati boğmak isteyenler kendi kazdıkları kuyuya düşerler. Allah'ın zalimleri helak eden sünneti tarih boyunca asla değişmemiştir.

35:44

أَوَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَكَانُوٓا۟ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةًۭ ۚ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُعْجِزَهُۥ مِن شَىْءٍۢ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِى ٱلْأَرْضِ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَلِيمًۭا قَدِيرًۭا

Evelem yesîrû fi-l'ardi feyenzurû keyfe kâne 'âkibetü-llezîne min kablihim vekânû eşedde minhüm kuvveh. vemâ kâne-llâhü liyü'cizehû min şey'in fi-ssemâvâti velâ fi-l'ard. innehû kâne 'alîmen kadîrâ.

Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki kendilerinden öncekilerin sonunun nasıl olduğuna baksınlar? Oysa onlar kendilerinden kuvvetçe çok daha üstündüler. Göklerde ve yerde Allah'ı aciz bırakacak hiçbir şey yoktur. Şüphesiz O, her şeyi hakkıyla bilendir, her şeye güç yetirendir.

Tarihin harabelerini ibretle incelemek, maddi gücün ve medeniyet ihtişamının ilahi azaba engel olamayacağını öğretir.

Geçmiş kavimler binaları, orduları ve servetleriyle bugünkülerden çok daha güçlüydü; fakat inkâr ve zulümleri sebebiyle yok olup gittiler. Kâinattaki hiçbir güç Allah'ın takdirine karşı gelemez, O'nu asla aciz bırakamaz.

35:45

وَلَوْ يُؤَاخِذُ ٱللَّهُ ٱلنَّاسَ بِمَا كَسَبُوا۟ مَا تَرَكَ عَلَىٰ ظَهْرِهَا مِن دَآبَّةٍۢ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ۖ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِۦ بَصِيرًۢا

Velev yüâhizü-llâhü-nnâse bimâ kesebû mâ terake 'alâ zahrihâ min dâbbetiv velâkiy yü'ehhiruhüm ilâ ecelim müsemmâ. feizâ câe ecelühüm feinne-llâhe kâne bi'ibâdihî besîrâ.

Eğer Allah insanları kazandıkları günahlar yüzünden hemen cezalandıracak olsaydı, yeryüzünde tek bir canlı bile bırakmazdı! Fakat onları belirlenmiş bir süreye kadar erteler. Ecelleri geldiğinde ise şüphesiz Allah, kullarını hakkıyla görendir.

İlahi müsamaha ve erteleme bir zaaf değil, kullara tövbe imkânı tanıyan sonsuz bir şefkat ve hikmet yansımasıdır.

İnsanların isyanları hemen cezalandırılsaydı hayat anında yok olurdu. Cenab-ı Hak mühlet tanır; fakat tayin edilen ecel dolduğunda kimseye haksızlık edilmeden adalet gerçekleşir. Allah her kulunun niyetini ve amelini eksiksiz görmektedir.