İçeriğe geç
Yolcu
62. Sure · Medine · 11 Ayet

Cuma Suresi

Kitabı taşıyıp gereğini yapmayanları uyaran, cuma namazı ile manevi arınma ve cemaat şuurunu tesis eden sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

62:1

يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ٱلْمَلِكِ ٱلْقُدُّوسِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَكِيمِ

yüsebbiḥu lillâhi mâ fi-ssemâvâti vemâ fi-l'arḍi-lmeliki-lḳuddûsi-l`azîzi-lḥakîm.

Göklerde ve yerdeki her şey, mutlak egemen, her türlü eksiklikten uzak, üstün ve her işi hikmetli olan Allah’ı tesbih eder.

Evrendeki tüm varlıklar kendi diliyle Allah’ın kusursuzluğunu anarken insan da bu evrensel uyuma katılmalıdır.

Ayette geçen tesbih, yaratılmış her şeyin Allah’ı eksikliklerden uzak tuttuğunu gösterir. Mâtürîdî ve Taberî’ye göre evrenin bu itaati, akıl sahibi insana sorumluluğunu hatırlatan sürekli ve diri bir çağrıdır.

62:2

هُوَ ٱلَّذِى بَعَثَ فِى ٱلْأُمِّيِّۦنَ رَسُولًۭا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا۟ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ

hüve-lleẕî be`aŝe fi-l'ümmiyyîne rasûlem minhüm yetlû `aleyhim âyâtihî veyüzekkîhim veyü`allimühümü-lkitâbe velḥikmeh. vein kânû min ḳablü lefî ḍalâlim mübîn.

O, ümmîler arasından, kendilerine Allah’ın ayetlerini okuyan, onları arındıran, onlara Kitab’ı ve hikmeti öğreten bir elçi gönderendir. Oysa onlar daha önce apaçık bir sapkınlık içindeydiler.

İlahi rehberlik insanı cehalet ve ahlaki çöküşten kurtarıp erdemli bir hayata taşır.

Peygamberin görevi vahyi duyurmak, toplumu batıl inanç ve kötülüklerden temizlemek, Kur’an ve hikmeti öğretmektir. İbn Kesîr, cehaletin koyu karanlığında yaşayan bir toplumun peygamberlik eğitimiyle nasıl dönüştüğünü vurgular.

62:3

وَءَاخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا۟ بِهِمْ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ

veâḫarîne minhüm lemmâ yelḥaḳû bihim. vehüve-l`azîzü-lḥakîm.

Henüz onlara katılmamış bulunan diğer insanlara da onu göndermiştir. O, üstündür, her işi hikmetlidir.

İslam’ın evrensel çağrısı sadece indiği döneme ve topluma değil, kıyamete kadar gelecek tüm nesillere hitap eder.

Müfessirler bu ayetin daha sonra İslam ile buluşacak Arap olmayan milletleri ve gelecek kuşakları kapsadığını belirtir. Peygamberliğin evrenselliği, zaman ve mekân sınırlarını aşan bir doğru yol rehberidir.

62:4

ذَٰلِكَ فَضْلُ ٱللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَآءُ ۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ

ẕâlike faḍlü-llâhi yü'tîhi mey yeşâ'. vellâhü ẕü-lfaḍli-l`ażîm.

Bu, Allah’ın dilediğine verdiği bir iyilik ve bağıştır. Allah büyük ikram sahibidir.

Peygamberlik ve doğru yola ulaşma nimeti, insanın hak ettiği bir karşılık değil, Allah’ın karşılıksız bir ihsanıdır.

Taberî’ye göre elçilik makamı ve doğru yolu bulma, insanların güç ve gayretiyle kazanılamaz; ancak Allah’ın sonsuz cömertliğiyle dilediği kimselere bağışladığı eşsiz bir ilahi hediyedir.

62:5

مَثَلُ ٱلَّذِينَ حُمِّلُوا۟ ٱلتَّوْرَىٰةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ ٱلْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًۢا ۚ بِئْسَ مَثَلُ ٱلْقَوْمِ ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ۚ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ

meŝelü-lleẕîne ḥummilü-ttevrâte ŝümme lem yaḥmilûhâ kemeŝeli-lḥimâri yaḥmilü esfârâ. bi'se meŝelü-lḳavmi-lleẕîne keẕẕebû biâyâti-llâh. vellâhü lâ yehdi-lḳavme-żżâlimîn.

Kendilerine Tevrat yükletilip de sonra onun gereklerini yerine getirmeyenlerin durumu, sırtında ciltlerle kitap taşıyan eşeğin durumu gibidir. Allah’ın ayetlerini yalanlayan topluluğun hali ne kötüdür! Allah zalimler topluluğunu doğru yola iletmez.

Bilgiye sahip olmak yetmez; o bilgiyi hayata geçirmeyen ve ahlaka dönüştürmeyen kimse sadece boş bir yük taşımış olur.

Râzî, ilahi mesajın özünü kavramayıp amel etmeyenlerin durumunun trajik bir faydasızlık olduğunu açıklar. İlahi emirleri taşımak değil, onların gereğini yaşamak insanı yüceltir.

62:6

قُلْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ هَادُوٓا۟ إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَآءُ لِلَّهِ مِن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُا۟ ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ

ḳul yâ eyyühe-lleẕîne hâdû in za`amtüm enneküm evliyâü lillâhi min dûni-nnâsi fetemennevu-lmevte in küntüm ṣâdiḳîn.

De ki: Ey Yahudiler! Eğer başka insanların değil de yalnızca kendinizin Allah’ın dostları olduğunu iddia ediyorsanız ve bu iddianızda samimiyseniz, haydi ölümü temenni edin!

Kendini peşinen seçilmiş ve ayrıcalıklı görmek kuru bir iddiadan ibarettir; gerçek inanç ahiret sınavına hazır olmayı gerektirir.

İbn Kesîr’e göre Allah katında üstünlük soy ve zümreye değil samimi imana bağlıdır. Gerçekten Allah’ın rızasını kazandığına inanan kişi ölümden korkup haksız ayrıcalıklar arkasına sığınmaz.

62:7

وَلَا يَتَمَنَّوْنَهُۥٓ أَبَدًۢا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلظَّٰلِمِينَ

velâ yetemennevnehû ebedem bimâ ḳaddemet eydîhim. vellâhü `alîmüm biżżâlimîn.

Oysa onlar, kendi elleriyle işledikleri kötülükler yüzünden ölümü asla temenni edemezler. Allah zalimleri çok iyi bilmektedir.

İnsanın içindeki ölüm korkusu ve huzursuzluk, işlediği günahların ve kul haklarının vicdandaki ağırlığından kaynaklanır.

Taberî, günahkarların ahirette karşılaşacakları cezayı bildikleri için ölümden köşe bucak kaçtıklarını belirtir. İlahi adalet, haksızlık yapanların tüm amellerini eksiksiz kuşatmıştır.

62:8

قُلْ إِنَّ ٱلْمَوْتَ ٱلَّذِى تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُۥ مُلَٰقِيكُمْ ۖ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَىٰ عَٰلِمِ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

ḳul inne-lmevte-lleẕî tefirrûne minhü feinnehû mülâḳîküm ŝümme türaddûne ilâ `âlimi-lgaybi veşşehâdeti feyünebbiüküm bimâ küntüm ta`melûn.

De ki: Sizin kendisinden kaçıp durduğunuz ölüm, mutlaka gelip sizi bulacaktır. Sonra gaybı da görünen alemi de bilen Allah’a döndürüleceksiniz; O da size yapmış olduklarınızı bir bir haber verecektir.

Ölüm kaçınılmaz bir gerçektir ve insanı er ya da geç dünyada yaptıklarının hesabını vereceği ilahi divana çıkarır.

Râzî’ye göre ölüm bir son değil, hakiki hesabın başlangıcıdır. İnsan geçici şeylere güvenerek kaçış aramak yerine, her anını ilahi huzurda vereceği hesaba göre şekillendirmelidir.

62:9

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا نُودِىَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوْمِ ٱلْجُمُعَةِ فَٱسْعَوْا۟ إِلَىٰ ذِكْرِ ٱللَّهِ وَذَرُوا۟ ٱلْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ

yâ eyyühe-lleẕîne âmenû iẕâ nûdiye liṣṣalâti miy yevmi-lcümü`ati fes`av ilâ ẕikri-llâhi veẕerü-lbey`. ẕâliküm ḫayrul leküm in küntüm ta`lemûn.

Ey inananlar! Cuma günü namaza çağrı yapıldığı zaman, hemen Allah’ı anmaya koşun ve alışverişi bırakın. Eğer bilirseniz bu sizin için çok daha hayırlıdır.

Maddi meşguliyetler ve ticari kaygılar, insanın kulluk görevlerinin ve cemaat bilincinin önüne geçmemelidir.

Cuma namazı, Müslümanların haftalık birlik, diriliş ve bilinçlenme vaktidir. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, ezanla birlikte dünyevi kazanç arayışını durdurup cemaate katılmanın farz olduğunu bildirir.

62:10

فَإِذَا قُضِيَتِ ٱلصَّلَوٰةُ فَٱنتَشِرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَٱبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِ ٱللَّهِ وَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَثِيرًۭا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

feiẕâ ḳuḍiyeti-ṣṣâletü fenteşirû fi-l'arḍi vebtegû min faḍli-llâhi veẕkürü-llâhe keŝîral le`alleküm tüfliḥûn.

Namaz tamamlanınca yeryüzüne dağılın ve Allah’ın kereminden ve bağışından rızık arayın. Allah’ı çokça anın ki kurtuluşa eresiniz.

İslam, ibadet ile hayatın dengesini kurar; ibadetten sonra helal rızık peşinde koşmayı ve her işte Allah bilinciyle hareket etmeyi emreder.

Taberî’ye göre ayet, ne dünyayı terk etmeyi ne de dünyaya dalıp ibadeti unutmayı onaylar. Helal kazanç arayışı ile zikrin birleşmesi, gerçek kurtuluşun anahtarıdır.

62:11

وَإِذَا رَأَوْا۟ تِجَٰرَةً أَوْ لَهْوًا ٱنفَضُّوٓا۟ إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَآئِمًۭا ۚ قُلْ مَا عِندَ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ مِّنَ ٱللَّهْوِ وَمِنَ ٱلتِّجَٰرَةِ ۚ وَٱللَّهُ خَيْرُ ٱلرَّٰزِقِينَ

veiẕâ raev ticâraten ev lehven-nfeḍḍû ileyhâ veterakûke ḳâimâ. ḳul mâ `inde-llâhi ḫayrum mine-llehvi vemine-tticârah. vellâhü ḫayru-rrâziḳîn.

Onlar bir ticaret ya da bir eğlence gördükleri zaman oraya doğru dağılıp seni ayakta bıraktılar. De ki: Allah’ın katında olan, eğlenceden de ticaretten de çok daha hayırlıdır. Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır.

Geçici kazançlar ve anlık zevkler uğruna manevi sorumlulukları terk etmek büyük bir aldanıştır.

Ayet, kervan geldiğinde hutbeyi bırakıp giden sahabelerin durumuna işaret ederek inananları uyarır. Râzî, Allah’ın vaat ettiği sonsuz ödülün dünyadaki her türlü geçici çıkardan üstün olduğunu vurgular.