İçeriğe geç
Yolcu
4. Sure · Medine · 176 Ayet

Nisâ Suresi

İnsanın tek bir özden yaratılışını, yetim haklarını, aile ahlakını, adil miras taksimini ve toplumsal adaletin temellerini anlatan sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

4:1

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمُ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَٰحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَآءً ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ٱلَّذِى تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا

Yâ eyyühen-nâsüttekû rabbekümüllezî halekaküm min nefsin vâhidetin ve haleka minhâ zevcehâ ve besse minhümâ ricâlen kesîran ve nisâ-â, vettekullâhellezî tesâelûne bihî vel-erhâm, innallâhe kâne aleyküm rakîbâ.

Ey insanlar! Sizi tek bir candan yaratan, ondan da eşini var eden ve her ikisinden pek çok erkek ve kadın türetip yayan Rabbinize karşı gelmekten sakının. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah'a saygısızlıktan ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah, üzerinizde tam bir gözetleyicidir.

İnsanlığın tek kökten gelmesi, evrensel eşitliğin ve akrabalık hukukuna riayetin ilahi teminatıdır.

Bütün insanların tek bir nefisten yaratılmış olması; soy, kabile ve cinsiyet ayrımcılığını reddeder. Vahiy, takva bilinci ile sıla-i rahim sorumluluğunu peş peşe zikrederek, toplumsal adaletin ve aile bağlarının korunmasını ilahi murakabenin ayrılmaz bir gereği kılmıştır.

4:2

وَءَاتُوا۟ ٱلْيَتَـٰمَىٰٓ أَمْوَٰلَهُمْ ۖ وَلَا تَتَبَدَّلُوا۟ ٱلْخَبِيثَ بِٱلطَّيِّبِ ۖ وَلَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَهُمْ إِلَىٰٓ أَمْوَٰلِكُمْ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا

Ve âtül-yetâmâ emvâlehüm ve lâ tetebeddelül-habîse bit-tayyib, ve lâ te’külû emvâlehüm ilâ emvâliküm, innehû kâne hûben kebîrâ.

Yetimlere mallarını verin; temizi murdara (helali harama) değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Şüphesiz bu, çok büyük bir günahtır.

Zayıf ve savunmasız olanın hakkını gözetmek, ferdî ve toplumsal vicdanın en temel ahlak sınavıdır.

İslam, velilerin yetim malları üzerindeki tasarrufunda son derece titiz kurallar koymuştur. Yetimin helal ve kaliteli malını değersiziyle değiştirmek ya da kendi servetine katarak tüketmek 'hûben kebîran' (büyük bir günah) sayılarak emanete hıyanetin cezası şiddetle ihtar edilmiştir.

4:3

وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا۟ فِى ٱلْيَتَـٰمَىٰ فَٱنكِحُوا۟ مَا طَابَ لَكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ مَثْنَىٰ وَثُلَـٰثَ وَرُبَـٰعَ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا۟ فَوَٰحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُكُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰٓ أَلَّا تَعُولُوا۟

Ve in hıftüm ellâ tuksitû fîl-yetâmâ fenkihû mâ tâbe leküm minen-nisâi mesnâ ve sülâse ve rubâ’, fe-in hıftüm ellâ ta’dilû fe-vâhideten ev mâ meleket eymânüküm, zâlike ednâ ellâ te’ûlû.

Eğer velisi olduğunuz yetim kızlar hakkında adaleti sağlayamamaktan korkarsanız, size helal olan kadınlardan ikişer, üçer veya dörder nikahlayın. Şayet aralarında adaleti gözetememekten endişe ederseniz bir taneyle yahut meşru şekilde sahip olduğunuzla yetinin. Bu, haksızlığa sapmamanız için en uygun olanıdır.

Evlilik akdi heva ve heveslerin tatmini değil, adalet ve hakkaniyet temelli bir sorumluluktur.

Cahiliye döneminde yetim kızların mallarına konmak için onlarla haksız mehirlerle evlenme âdeti lağvedilmiştir. Çok evliliğe sınırsız serbestlik yerine kesin bir üst sınır getirilmiş; eşler arasında tam adaleti sağlayamama endişesi durumunda tek eşlilik açıkça emredilmiştir.

4:4

وَءَاتُوا۟ ٱلنِّسَآءَ صَدُقَـٰتِهِنَّ نِحْلَةً ۚ فَإِن طِبْنَ لَكُمْ عَن شَىْءٍ مِّنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيٓـًٔا مَّرِيٓـًٔا

Ve âtün-nisâe sadukâtihinne nıhleh, fe-in tıbne leküm an şey’in minhü nefsen fe-külûhü henîen merî-â.

Kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla, karşılıksız bir hak olarak verin. Eğer onlar kendi istekleriyle mehrin bir kısmını size bağışlarlarsa, onu da afiyetle ve gönül rahatlığıyla yiyebilirsiniz.

Kadının mali bağımsızlığı vazgeçilmezdir; mehir onun şahsına tanınmış ilahi bir teminattır.

Mehir ('saduka'), kadının velisine ödenen bir bedel değil, doğrudan kadına lütfedilen karşılıksız bir haktır ('nıhleten'). Kendi rızası ve içtenliği olmaksızın mehirden tek kuruş dahi almak helal kılınmamış, kadının iktisadi hürriyeti ve tasarruf yetkisi asırlar öncesinden tescil edilmiştir.

4:5

وَلَا تُؤْتُوا۟ ٱلسُّفَهَآءَ أَمْوَٰلَكُمُ ٱلَّتِى جَعَلَ ٱللَّهُ لَكُمْ قِيَـٰمًا وَٱرْزُقُوهُمْ فِيهَا وَٱكْسُوهُمْ وَقُولُوا۟ لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا

Ve lâ tü’tüs-süfehâe emvâlekümülletî cealallâhü leküm kıyâmen verzukûhüm fîhâ veksûhüm ve kûlû lehüm kavlen ma’rûfâ.

Allah'ın sizin geçiminizi sağlamak için vesile kıldığı mallarınızı aklı ermez savurganlara vermeyin. O maldan onları rızıklandırın, giydirin ve kendilerine gönül alıcı, güzel sözler söyleyin.

Maddi servet toplumun omurgasıdır; kaynakların heba edilmemesi ve şefkatle idaresi esastır.

'Süfehâ' kavramı, henüz mali rüştü olmayan çocukları ve savurganları kapsar. İslam fıkhında servet heba edilmekten korunurken, hak sahiplerinin nafaka ve giyim ihtiyaçlarının o malın gelirinden temin edilmesi ve onlara onur kırıcı değil nezaketli davranılması emredilmiştir.

4:6

وَٱبْتَلُوا۟ ٱلْيَتَـٰمَىٰ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغُوا۟ ٱلنِّكَاحَ فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَٱدْفَعُوٓا۟ إِلَيْهِمْ أَمْوَٰلَهُمْ ۖ وَلَا تَأْكُلُوهَآ إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَن يَكْبَرُوا۟ ۚ وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ ۖ وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِٱلْمَعْرُوفِ ۚ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَٰلَهُمْ فَأَشْهِدُوا۟ عَلَيْهِمْ ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ حَسِيبًا

Vebtelül-yetâmâ hattâ izâ beleğun-nikâh, fe-in ânestüm minhüm rüşden fedfe’û ileyhim emvâlehüm, ve lâ te’külûhâ isrâfen ve bidâran en yekberû, ve men kâne ganiyyen felyesta’fif, ve men kâne fakîran felye’kül bil-ma’rûf, fe-izâ defa’tüm ileyhim emvâlehüm fe-eşhidû aleyhim, ve kefâ billâhi hasîbâ.

Yetimleri evlenme çağına gelene kadar deneyip gözetin. Onlarda bir olgunlaşma ve rüşt görürseniz mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de mallarını geri alacaklar diye o malları israfla ve aceleyle tüketmeyin. Zengin olan veli iffetli davransın (yetim malına el sürmesin), fakir olan ise örfe uygun olarak ihtiyaç miktarını tüketsin. Mallarını kendilerine teslim ettiğiniz zaman da yanlarında şahit bulundurun. Hesap sorucu olarak Allah yeter.

Emanetin ehline teslimi hem pedagojik bir hazırlık hem de şeffaf bir hukuk düzeni gerektirir.

Yetimlerin yalnızca fiziki bülûğa ermesi yetmez, 'rüşd' yani malı doğru yönetme basireti aranır. Veliye hizmeti mukabilinde ancak zaruret ölçüsünde ve örfe uygun pay alma ruhsatı verilirken, teslimatın şahitler huzurunda yapılması hukuki güvenceyi ve ilahi hesabı temin eder.

4:7

لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا

Lir-ricâli nasîbün mimmâ terakel-vâlidâni vel-akrabûne ve lin-nisâi nasîbün mimmâ terakel-vâlidâni vel-akrabûne mimmâ kalle minhü ev kesür, nasîben mefrûdâ.

Ana babanın ve yakın akrabanın geride bıraktıklarından erkekler için bir pay vardır; yine ana babanın ve akrabanın geride bıraktıklarından kadınlar için de az olsun çok olsun belirlenmiş, farz kılınan bir pay vardır.

Miras hakkı cinsiyete veya kaba kuvvete değil, ilahi takdire ve akrabalık bağına dayanır.

Cahiliye toplumundaki 'sadece savaşıp ganimet getiren erkek miras alır, kadın ve çocuk alamaz' vahşi anlayışı kökten yıkılmıştır. Kadının bağımsız mülkiyet ve miras hakkı 'nasîben mefrûdan' (farz kılınmış hisse) ifadesiyle tescillenerek tarihin en büyük adalet devrimlerinden biri yapılmıştır.

4:8

وَإِذَا حَضَرَ ٱلْقِسْمَةَ أُو۟لُوا۟ ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينُ فَٱرْزُقُوهُم مِّنْهُ وَقُولُوا۟ لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا

Ve izâ hadaral-kısmete ülül-kurbâ vel-yetâmâ vel-mesâkînü ferzukûhüm minhü ve kûlû lehüm kavlen ma’rûfâ.

Miras taksimi yapılırken pay sahibi olmayan akrabalar, yetimler ve yoksullar da hazır bulunursa, o mirastan onlara da bir şeyler verin ve kendilerine güzel, gönül alıcı sözler söyleyin.

Hukuki paylaşım anında dahi sosyal dayanışma ve vicdani incelik elden bırakılmamalıdır.

Tereke taksiminde mirastan yasal payı bulunmayan muhtaç akrabalara, yetim ve yoksullara pay verilmesi müstehap görülmüştür. Bu ahlaki tutum, zenginleşme anında çevrede oluşabilecek haset ve mahrumiyet duygusunu izale ederek toplumsal muhabbeti ve merhamet bağını pekiştirir.

4:9

وَلْيَخْشَ ٱلَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا۟ مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَـٰفًا خَافُوا۟ عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَلْيَقُولُوا۟ قَوْلًا سَدِيدًا

Velyahşellezîne lev terakû min halfihim zürriyyeten dı’âfen hâfû aleyhim, felyettekullâhe velyekûlû kavlen sedîdâ.

Arkalarında korunmaya muhtaç, güçsüz çocuklar bıraktıkları takdirde onların hali ne olur diye endişe duyanlar, yetimler hakkında da aynı korkuyu taşısınlar; Allah'tan sakınsınlar ve doğru, dürüst söz söylesinler.

Empati ve vicdan, yetimlere muamelede adalet terazisinin en hassas mihengidir.

İnsan kendi evlatlarını geride aciz ve sahipsiz bırakma ihtimalini düşündüğünde ne kadar büyük bir kaygı duyuyorsa, başkalarının emaneti olan yetimlere de aynı duyarlıkla yaklaşmalıdır. 'Kavlen sedîden' emri; hem dürüstlüğü hem de yetimin onurunu gözeten samimi ve yapıcı bir lisanı emreder.

4:10

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلْيَتَـٰمَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ نَارًا ۖ وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا

İnnellezîne ye’külûne emvâlel-yetâmâ zulmen innemâ ye’külûne fî butûnihim nârâ, ve seyaslevne sa’îrâ.

Yetimlerin mallarını haksız yere yiyenler, karınlarına ancak apaçık bir ateş doldurmuş olurlar. Onlar pek yakında alevli bir ateşe gireceklerdir.

Savunmasızın malını gasp etmek, dünyada haram lokma ahirette ise bizzat yakıcı ateştir.

Kur'an, gayrimeşru yetim malı yemeyi doğrudan 'karınlarına ateş tıkınmak' olarak somutlaştırır. Zulümle elde edilen kazanç, bu dünyada haz gibi görünse de ahiret aleminde hakikati ortaya çıkacak ve insanı içten içe yakan cehennem azabına ('saîr') dönüşecektir.

4:11

يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِىٓ أَوْلَـٰدِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ ٱلْأُنثَيَيْنِ ۚ فَإِن كُنَّ نِسَآءً فَوْقَ ٱثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ ۖ وَإِن كَانَتْ وَٰحِدَةً فَلَهَا ٱلنِّصْفُ ۚ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَٰحِدٍ مِّنْهُمَا ٱلسُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُۥ وَلَدٌ ۚ فَإِن لَّمْ يَكُن لَّهُۥ وَلَدٌ وَوَرِثَهُۥٓ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ ٱلثُّلُثُ ۚ فَإِن كَانَ لَهُۥٓ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ ٱلسُّدُسُ ۚ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِى بِهَآ أَوْ دَيْنٍ ۗ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا ۚ فَرِيضَةً مِّنَ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Yûsîkümullâhü fî evlâdiküm, liz-zekeri mislü hazzıl-ünseyeyn, fe-in künne nisâen fevkesneteyni felehünne sülüsâ mâ terak, ve in kânet vâhideten felehen-nısf, ve li-ebeveyhi likülli vâhıdin minhümes-südüsü mimmâ terake in kâne lehû veled, fe-il-lem yekün lehû veledün ve verisehû ebevâhü fe-li-ümmihis-sülüs, fe-in kâne lehû ıhvetün fe-li-ümmihis-südüs, min ba’di vasiyyetin yûsî bihâ ev deyn, âbâüküm ve ebnâüküm, lâ tedrûne eyyühüm akrabü leküm nef’â, ferîdaten minallâh, innallâhe kâne alîmen hakîmâ.

Allah çocuklarınızın mirası hakkında size şöyle emreder: Erkeğe, iki kadının payı kadar pay vardır. Eğer çocuklar ikiden fazla kadın iseler, terekenin üçte ikisi onlarındır; şayet tek bir kız ise yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa ana babasının her birine terekeden altıda bir pay düşer. Çocuğu olmayıp da ana babası mirasçı olursa annesine üçte bir düşer; şayet kardeşleri varsa annesinin payı altıda birdir. Bütün bunlar yapılan vasiyetin yerine getirilmesinden ve borcun ödenmesinden sonradır. Babalarınızdan ve oğullarınızdan hangisinin size fayda bakımından daha yakın olduğunu siz bilemezsiniz. Bunlar Allah tarafından belirlenmiş farzlardır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, tam hüküm ve hikmet sahibidir.

Miras taksimi indî arzulara değil, ilahi ilim, hikmet ve adil dengelere göre belirlenmiştir.

İslam ferâiz hukuku, hak ile sorumluluk dengesini gözetir. Erkeğin mehir ve aile nafakası yükümlülüğü pay farkının hikmetidir. Taksimatın borç ve meşru vasiyetten sonra yapılması kul hakkının önceliğini, hisselerin ilahi takdirle tespiti ise aile içi ihtilafların önlenmesini temin eder.

4:12

۞ وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَٰجُكُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّهُنَّ وَلَدٌ ۚ فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ ۚ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ ۚ وَلَهُنَّ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّكُمْ وَلَدٌ ۚ فَإِن كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ ٱلثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُم ۚ مِّنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ ۗ وَإِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَـٰلَةً أَوِ ٱمْرَأَةٌ وَلَهُۥٓ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَٰحِدٍ مِّنْهُمَا ٱلسُّدُسُ ۚ فَإِن كَانُوٓا۟ أَكْثَرَ مِن ذَٰلِكَ فَهُمْ شُرَكَآءُ فِى ٱلثُّلُثِ ۚ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَىٰ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَآرٍّ ۚ وَصِيَّةً مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Ve leküm nısfü mâ terake ezvâcüküm in lem yekün lehünne veled, fe-in kâne lehünne veledün felekümür-rubu’u mimmâ terakne min ba’di vasiyyetin yûsîne bihâ ev deyn, ve lehünner-rubu’u mimmâ teraktüm in lem yekün leküm veled, fe-in kâne leküm veledün felehünnes-sümünü mimmâ teraktüm min ba’di vasiyyetin tûsûne bihâ ev deyn, ve in kâne racülün yûrasü kelâleten evimraetün ve lehû ehun ev uhtün fe-likülli vâhıdin minhümes-südüs, fe-in kânû eksera min zâlike fehüm şürakâü fis-sülüs, min ba’di vasiyyetin yûsâ bihâ ev deynin gayra mudârr, vasiyyeten minallâh, vallâhü alîmün halîm.

Eğer çocukları yoksa hanımlarınızın bıraktığı mirasın yarısı sizindir. Çocukları varsa bıraktıklarının dörtte biri sizindir. Bütün bunlar yaptıkları vasiyetten ve borçtan sonradır. Sizin çocuğunuz yoksa bıraktığınızın dörtte biri hanımlarınızındır; çocuğunuz varsa bıraktığınızın sekizde biri onlarındır. Bunlar da yapacağınız vasiyetten ve borçtan sonradır. Eğer miras bırakan erkeğin veya kadının ana babası ve çocuğu olmayıp (kelâle) bir erkek veya bir kız kardeşi bulunuyorsa, her birine altıda bir hisse düşer. Bundan fazla iseler, hiç kimse zarara uğratılmaksızın üçte bir hisseye ortak olurlar. Bütün bunlar yapılan vasiyet ve borcun ödenmesinden sonradır. Bu hükümler Allah'tan bir emirdir. Allah hakkıyla bilendir, yumuşaklıkla muamele edendir (halîmdir).

Miras paylaşımında eşlerin hakları ve mirasçıları zarara uğratmama ilkesi koruma altındadır.

Karı-koca arasındaki miras hisseleri çocuk durumuna göre hassasiyetle belirlenmiş; 'kelâle' kimsenin mirası düzenlenmiştir. Vasiyette hile yaparak veya muvazaalı borçla mirasçıları zarara uğratmak ('gayra mudârr') kesinlikle haram kılınmış ve ilahi adaletin sınırları çizilmiştir.

4:13

تِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ ۚ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ

Tilke hudûdullâh, ve men yütı’ıllâhe ve rasûlehû yüdhılhü cennâtin tecrî min tahtihel-enhâru hâlidîne fîhâ, ve zâlikel-fevzül-azîm.

İşte bunlar Allah'ın sınırlarıdır. Kim Allah'a ve Peygamberine itaat ederse, Allah onu altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere koyar. İşte büyük kurtuluş ve başarı budur.

İlahi yasalar insan hırsını frenleyen adalet sınırlarıdır; onlara itaat ebedi kurtuluşun anahtarıdır.

Miras ve mülkiyet taksimatının hemen ardında bu hükümlerin 'hudûdullâh' (Allah'ın çizdiği kesin sınırlar) olarak nitelenmesi çok manidardır. Beşerî heveslerle hakkı gasp etmeyip şeriatın adil taksimine teslim olanlar, altından ırmaklar akan cennetlerle ve 'el-fevzü'l-azîm' ile müjdelenir.

4:14

وَمَن يَعْصِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُۥ يُدْخِلْهُ نَارًا خَـٰلِدًا فِيهَا وَلَهُۥ عَذَابٌ مُّهِينٌ

Ve men ya’sıllâhe ve rasûlehû ve yeteadde hudûdehû yüdhılhü nâran hâliden fîhâ ve lehû azâbün mühîn.

Kim de Allah'a ve Peygamberine isyan eder, O'nun sınırlarını aşarsa, Allah onu içinde ebedî kalacağı bir ateşe sokar; onun için alçaltıcı bir azap vardır.

İlahi adalet sınırlarını çiğneyip hak yemek, kişiyi hem dünyada zelil kılar hem ebedi azaba sürükler.

Vahyin çizdiği miras ve mülkiyet hudutlarını beğenmeyip çiğneyenler, açık bir isyan içindedirler. Zayıfların hakkına el uzatarak kibirlenen zalimler için cehennemde sadece can yakıcı değil, aynı zamanda onları küçük düşüren, onurlarını yerle bir eden 'azâbün mühîn' hazırlanmıştır.

4:15

وَٱلَّـٰتِى يَأْتِينَ ٱلْفَـٰحِشَةَ مِن نِّسَآئِكُمْ فَٱسْتَشْهِدُوا۟ عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِّنكُمْ ۖ فَإِن شَهِدُوا۟ فَأَمْسِكُوهُنَّ فِى ٱلْبُيُوتِ حَتَّىٰ يَتَوَفَّىٰهُنَّ ٱلْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ ٱللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Vellâtî ye’tînel-fâhışete min nisâiküm festeşhidû aleyhinne erba’aten minküm, fe-in şehidû fe-emsikûhünne fil-büyûti hattâ yeteveffâhünnel-mevtü ev yec’alallâhü lehünne sebîlâ.

Kadınlarınızdan fuhuş ve iffetsizlik yapanlara karşı içinizden dört şahit getirin. Eğer şahitlik ederlerse, ölüm canlarını alıncaya veya Allah kendileri için bir yol açıncaya kadar onları evlerde tutun.

Toplumsal iffet korunurken, iftira ve suizan dört şahit şartıyla titizlikle engellenmiştir.

İslam ceza hukukunun ilk döneminde zina eden kadınlar evde tecrit cezasına tabi tutulmuştur. Bu suçun ispatı için dört adil erkek şahit şart koşularak namus dokunulmazlığı korunmuş; 'ev yec'alallâhu lehünne sebîlâ' ifadesiyle de daha sonra Nûr suresindeki kesin had cezalarına zemin hazırlanmıştır.

4:16

وَٱلَّذَانِ يَأْتِيَـٰنِهَا مِنكُمْ فَـَٔاذُوهُمَا ۖ فَإِن تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا۟ عَنْهُمَآ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَّحِيمًا

Vellezâni ye’tiyânihâ minküm fe-âzûhümâ, fe-in tâbâ ve aslehâ fe-a’ridû anhümâ, innallâhe kâne tevvâben rahîmâ.

İçinizden fuhuş yapan iki tarafa da eza edin (kınayıp azarlayın). Eğer tövbe eder ve kendilerini düzeltirlerse artık onlara eza etmekten vazgeçin. Şüphesiz Allah, tövbeleri çokça kabul edendir, sonsuz merhamet sahibidir.

Cezanın gayesi yok etmek değil, ıslah etmek ve bireyi pişmanlıkla topluma yeniden kazandırmaktır.

İlk dönemde uygulanan sözlü kınama ve tazir ezası, günahkârı ıslaha yöneltme amacı taşır. Kişi samimiyetle tövbe edip davranışlarını düzelttiğinde geçmişin ayıbını yüzüne vurmak yasaklanmış; ilahi affın ve merhametin kapısının samimi kullara daima açık olduğu beyan edilmiştir.

4:17

إِنَّمَا ٱلتَّوْبَةُ عَلَى ٱللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسُّوٓءَ بِجَهَـٰلَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِن قَرِيبٍ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يَتُوبُ ٱللَّهُ عَلَيْهِمْ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

İnnemet-tevbetü alallâhi lillezîne ya’melûnes-sûe bi-cehâletin sümme yetûbûne min karîbin fe-ülâike yetûbüllâhü aleyhim, ve kânallâhü alîmen hakîmâ.

Allah'ın kabulünü üzerine aldığı tövbe, ancak kötülüğü bir cahillikle (nefsin galip gelmesiyle) işleyip ardından çok geçmeden hemen tövbe edenlerin tövbesidir. İşte Allah onların tövbesini kabul buyurur. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Hata kul içindir; mühim olan günahta ısrar etmeyip derhal ilahi mağfirete sığınmaktır.

Ayetteki 'cehâlet', bilgi eksikliğinden ziyade nefsin ve anlık şehvetin aklı bastırması durumudur. 'Min karîb' (yakında tövbe), günahın peşinden veya ölüm alametleri belirmeden vazgeçmeyi ifade eder. Allah, hatasından vakitlice dönen ihlaslı kullarını affetmeyi kendi yüce iyiliğinin gereği saymıştır.

4:18

وَلَيْسَتِ ٱلتَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ حَتَّىٰٓ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ ٱلْمَوْتُ قَالَ إِنِّى تُبْتُ ٱلْـَٔـٰنَ وَلَا ٱلَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Ve leysetit-tevbetü lillezîne ya’melûnes-seyyiâti hattâ izâ hadara ehadehümül-mevtü kâle innî tübtül-âne ve lellezîne yemûtûne ve hüm küffâr, ülâike a’tednâ lehüm azâben elîmâ.

Yoksa kötülükleri yapıp yapıp da nihayet ölüm kapısına dayanınca: "Ben artık şimdi tövbe ettim" diyenlerin ve kâfir olarak ölenlerin tövbesi makbul değildir. İşte onlara can yakıcı bir azap hazırlamışızdır.

Tövbe hayatın içindeyken hür iradeyle anlam taşır; ölüm kapıya dayandığında imtihan sona ermiştir.

Hayatını günah ve isyanla tüketip can boğaza geldiğinde yapılan tövbe geçersizdir; tıpkı Firavun'un boğulurken iman etmesinin kabul edilmeyişi gibi. Vahiy, fırsat varken kalbi diriltmeye çağırır; küfür üzere can verenler için ise ahirette elîm bir azap kaçınılmaz bir akıbettir.

4:19

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَن تَرِثُوا۟ ٱلنِّسَآءَ كَرْهًا ۖ وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا۟ بِبَعْضِ مَآ ءَاتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّآ أَن يَأْتِينَ بِفَـٰحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ۚ وَعَاشِرُوهُنَّ بِٱلْمَعْرُوفِ ۚ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰٓ أَن تَكْرَهُوا۟ شَيْـًٔا وَيَجْعَلَ ٱللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا

Yâ eyyühellezîne âmenû lâ yehıllü leküm en terisün-nisâe kerhen, ve lâ ta’dulûhünne li-tezhebû bi-ba’dı mâ âteytümûhünne illâ en ye’tîne bi-fâhışetin mübeyyineh, ve âşirûhünne bil-ma’rûf, fe-in kerihtümûhünne fe-asâ en tekrahû şey’en ve yec’alallâhü fîhi hayran kesîrâ.

Ey iman edenler! Kadınlara zorla mirasçı olmanız size helal değildir. Apaçık bir hayasızlık yapmadıkça, onlara verdiklerinizin bir kısmını geri almak için onları sıkıştırmayın ve baskı kurmayın. Onlarla hakkaniyet ve güzellikle (maruf ölçülerinde) geçinin. Eğer onlardan hoşlanmazsanız bile olabilir ki sizin hoşlanmadığınız bir şeyde Allah pek çok hayır var kılmıştır.

Kadın alınıp satılan bir eşya değil, şahsiyet sahibi onurlu bir insandır; evlilikte maruf ölçü esastır.

Cahiliye döneminde ölen erkeğin yakınları, dul kalan kadına bir meta gibi mirasçı olur ve zorla tasarruf ederlerdi. İslam bu vahşi geleneği yasaklamış; kadına baskı kurarak mehrini gasp etmeyi haram kılmış ve eşler arası ilişkide sabır, nezahet ve 'maruf' ile muameleyi emretmiştir.

4:20

وَإِنْ أَرَدتُّمُ ٱسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ وَءَاتَيْتُمْ إِحْدَىٰهُنَّ قِنطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا۟ مِنْهُ شَيْـًٔا ۚ أَتَأْخُذُونَهُۥ بُهْتَـٰنًا وَإِثْمًا مُّبِينًا

Ve in eradtümüstibdâle zevcin mekâne zevcin ve âteytüm ihdâhünne kıntâran felâ te’huzû minhü şey’â, e-te’huzûnehû bühtânen ve ismen mübînâ.

Eğer bir eşi bırakıp yerine başka bir eş almak isterseniz, öncekine kantarla mehir vermiş olsanız bile ondan hiçbir şeyi geri almayın. Siz onu iftira atarak ve apaçık bir günaha girerek geri mi alacaksınız?

Ayrılık anında bile ahlaki asalet korunmalı, kadına verilen mehir asla geri istenmemelidir.

Bir kadından ayrılıp başkasıyla evlenmek meşru bir hak olsa da, ayrılığı bahane ederek kadına verilen mehri ('kıntar' yani servet değerinde de olsa) geri almaya kalkışmak haramdır. Kadını kusurlu gösterip iftira yoluyla mehrini elinden almak hem kul hakkına tecavüz hem de apaçık bir bühtandır.

4:21

وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُۥ وَقَدْ أَفْضَىٰ بَعْضُكُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنكُم مِّيثَـٰقًا غَلِيظًا

Ve keyfe te’huzûnehû ve kad efdâ ba’duküm ilâ ba’dın ve ehazne minküm mîsâkan galîzâ.

Hem birbirinizle baş başa kalıp kaynaşmışken ve onlar sizden sapasağlam bir teminat (misak) almışken verdiğiniz mehri nasıl geri alabilirsiniz?

Evlilik bağı hafife alınacak bir sözleşme değil, Allah adına verilen sarsılmaz bir ahittir.

Ayette geçen 'efdâ' kavramı karı-koca arasındaki mahrem yakınlığı, 'mîsâkan galîzâ' ise nikah akdiyle verilen kutsal teminatı ifade eder. Bunca mahremiyet ve ortak hayat paylaşıldıktan sonra kadının hakkı olan mehire göz dikmek, vefasızlık ve ahde hıyanet olarak kınanmıştır.

4:22

وَلَا تَنكِحُوا۟ مَا نَكَحَ ءَابَآؤُكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ فَـٰحِشَةً وَمَقْتًا وَسَآءَ سَبِيلًا

Ve lâ tenkihû mâ nekeha âbâüküm minen-nisâi illâ mâ kad selef, innehû kâne fâhışeten ve makten ve sâe sebîlâ.

Geçmişte olanlar bir yana, artık babalarınızın evlendiği kadınlarla asla evlenmeyin! Şüphesiz bu, çok çirkin bir hayasızlık, iğrenç bir günah ve pek kötü bir yoldur.

Fıtratı bozan ve aile hiyerarşisini çürüten sapkın cahiliye adetleri ebediyen yasaklanmıştır.

Cahiliye Araplarında babası ölen kimsenin üvey annesiyle evlenmesi (nikâh-ı makt) yaygın bir çirkinlikti. Kur'an bu fiili 'fâhişe' (hayasızlık), 'makt' (ilahi gazaba sebep iğrençlik) ve 'kötü bir yol' olarak lanetlemiş; babanın eşini oğula ebediyen haram kılarak aile mahremiyetini korumuştur.

4:23

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَـٰتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَٰتُكُمْ وَعَمَّـٰتُكُمْ وَخَـٰلَـٰتُكُمْ وَبَنَاتُ ٱلْأَخِ وَبَنَاتُ ٱلْأُخْتِ وَأُمَّهَـٰتُكُمُ ٱلَّـٰتِىٓ أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَٰتُكُم مِّنَ ٱلرَّضَـٰعَةِ وَأُمَّهَـٰتُ نِسَآئِكُمْ وَرَبَـٰٓئِبُكُمُ ٱلَّـٰتِى فِى حُجُورِكُم مِّن نِّسَآئِكُمُ ٱلَّـٰتِى دَخَلْتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمْ تَكُونُوا۟ دَخَلْتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَـٰٓئِلُ أَبْنَآئِكُمُ ٱلَّذِينَ مِنْ أَصْلَـٰبِكُمْ وَأَن تَجْمَعُوا۟ بَيْنَ ٱلْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا

Hurrimet aleyküm ümmehâtüküm ve benâtüküm ve ehavâtüküm ve ammâtüküm ve halâtüküm ve benâtül-ehı ve benâtül-uhti ve ümmehâtükümüllâtî erda’neküm ve ehavâtüküm miner-radâati ve ümmehâtü nisâiküm ve rabâibükümüllâtî fî hucûriküm min nisâikümüllâtî dehaltüm bihinne fe-il-lem tekûnû dehaltüm bihinne felâ cünâha aleyküm, ve halâilü ebnâikümüllezîne min aslâbiküm ve en tecme’û beynel-uhteyni illâ mâ kad selef, innallâhe kâne gafûran rahîmâ.

Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeş kızları, kız kardeş kızları, sizi emziren süt anneleriniz, süt kardeşleriniz, eşlerinizin anneleri (kayınvalideleriniz), kendileriyle gerdeğe girdiğiniz eşlerinizden olup evlerinizde barınan üvey kızlarınız -eğer onlarla gerdeğe girmemişseniz (ayrıldığınızda kızlarıyla evlenmenizde) bir sakınca yoktur-, kendi öz sulbünüzden gelen oğullarınızın eşleri (gelinleriniz) ve geçmişte olanlar bir yana iki kız kardeşi aynı anda nikahınız altında birleştirmeniz size haram kılınmıştır. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, sonsuz merhamet edendir.

Evlilik yasakları, aile içi safiyeti korumak ve nesep ile süt bağlarını güvenceye almak içindir.

4. cüzü tamamlayan bu ayet, nikahı ebediyen haram kılınan mahremleri eksiksiz sıralar: Kan hısımlığı (nesep), süt hısımlığı (radâ) ve sıhriyet (evlilik bağı). İki kız kardeşin aynı anda nikahlanması da yasaklanarak aile içi rekabet ve akrabalık bağlarının parçalanması önlenmiş, sağlam bir aile ahlakı tesis edilmiştir.

4:24

۞ وَٱلْمُحْصَنَـٰتُ مِنَ ٱلنِّسَآءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُكُمْ ۖ كِتَـٰبَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ ۚ وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَآءَ ذَٰلِكُمْ أَن تَبْتَغُوا۟ بِأَمْوَٰلِكُم مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَـٰفِحِينَ ۚ فَمَا ٱسْتَمْتَعْتُم بِهِۦ مِنْهُنَّ فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَٰضَيْتُم بِهِۦ مِنۢ بَعْدِ ٱلْفَرِيضَةِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Vel-muhsanâtü minen-nisâi illâ mâ meleket eymânüküm, kitâballâhi aleyküm, ve ühılle leküm mâ verâe zâliküm en tebteğû bi-emvâliküm muhsınîne gayra müsâfihîn, femestemta'tüm bihî minhünne fe-âtûhünne ücûrahünne ferîdah, ve lâ cünâha aleyküm fîmâ terâdaytüm bihî min ba'dil-ferîdah, innallâhe kâne alîmen hakîmâ.

Evli kadınlarla evlenmeniz de haram kılınmıştır; ancak meşru şekilde sahip olduğunuz cariyeler müstesnadır. Bunlar, Allah'ın üzerinize yazdığı kesin hükümlerdir. Bu sayılanların dışındakileri, iffetli yaşamak ve gayrimeşru ilişkiden (zinadan) kaçınmak şartıyla mallarınızla (mehir vererek) istemeniz size helal kılındı. Kendilerinden nikah yoluyla faydalandığınız kadınlara belirlenmiş mehirlerini bir hak olarak verin. Mehrin belirlenmesinden sonra karşılıklı rızayla anlaştığınız konularda üzerinize bir günah yoktur. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, mutlak hikmet sahibidir.

Evlilik, başkasının nikah bağına saygı ve iffetli bir beraberlik esası üzerine kurulmalıdır.

Ayetteki 'muhsanât', nikahlı kadınları ifade eder ve evli kadınla evlenmek kesinlikle yasaklanmıştır. Evliliğin mehir karşılığında ve iffet amacıyla yapılabileceği ('muhsınîne gayra müsâfihîn') vurgulanarak gizli dostluk ve fuhuş yasaklanmış, mehrin kadının vazgeçilmez hukuki hakkı olduğu tescil edilmiştir.

4:25

وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلًا أَن يَنكِحَ ٱلْمُحْصَنَـٰتِ ٱلْمُؤْمِنَـٰتِ فَمِن مَّا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُكُم مِّن فَتَيَـٰتِكُمُ ٱلْمُؤْمِنَـٰتِ ۚ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَـٰنِكُم ۚ بَعْضُكُم مِّنۢ بَعْضٍ ۚ فَٱنكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَءَاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِٱلْمَعْرُوفِ مُحْصَنَـٰتٍ غَيْرَ مُسَـٰفِحَـٰتٍ وَلَا مُتَّخِذَٰتِ أَخْدَانٍ ۚ فَإِذَآ أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَـٰحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى ٱلْمُحْصَنَـٰتِ مِنَ ٱلْعَذَابِ ۚ ذَٰلِكَ لِمَنْ خَشِىَ ٱلْعَنَتَ مِنكُمْ ۚ وَأَن تَصْبِرُوا۟ خَيْرٌ لَّكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

Ve mel-lem yestetı' minküm tavlen en yenkihal-muhsanâtil-mü'minâti fe-mim mâ meleket eymânüküm min feteyâtikümül-mü'minât, vallâhü a'lemü bi-îmâniküm, ba'duküm min ba'd, fenkihûhünne bi-izni ehlihinne ve âtûhünne ücûrahünne bil-ma'rûfi muhsanâtin gayra müsâfihâtin ve lâ müttehızâti ehdân, fe-izâ uhsınne fe-in eteyne bi-fâhışetin fe-aleyhinne nısfü mâ alel-muhsanâti minel-azâb, zâlike li-men haşiyel-anete minküm, ve en tasbirû hayrul-leküm, vallâhü gafûrur-rahîm.

İçinizden hür ve mümin kadınlarla evlenmeye maddi gücü yetmeyen kimse, ellerinizdeki mümin genç cariyelerle evlensin. Allah sizin imanınızı en iyi bilendir; siz birbirinizdensiniz. O halde iffetli yaşamaları, zinadan kaçınmaları ve gizli dost tutmamaları şartıyla, sahiplerinin izniyle onları nikahlayın ve mehirlerini örfe uygun olarak verin. Evlendikten sonra bir hayasızlık (zina) yaparlarsa, onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı uygulanır. Bu ruhsat, içinizden günaha düşmekten korkanlar içindir. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah çok bağışlayandır, sonsuz merhamet edendir.

Toplumsal sınıflar erdemin önüne geçemez; evlilikte asıl ölçü iman, ahlak ve iffettir.

Maddi imkansızlık durumunda hür kadınlar yerine cariyelerle evliliğe izin verilmiş, 'Siz birbirinizdensiniz' ilkesiyle insanlık onurunda eşitlik vurgulanmıştır. Gizli dostluk ('ehdân') yasaklanmış, köle statüsünün getirdiği sosyal zafiyet sebebiyle ceza yarıya indirilerek İslam ceza hukukunun adalet ve hakkaniyet dengesi ortaya konmuştur.

4:26

يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Yürîdüllâhü li-yübeyyine leküm ve yehdiyeküm sünenellezîne min kabliküm ve yetûbe aleyküm, vallâhü alîmün hakîm.

Allah size bilmediklerinizi açıklamak, sizden önceki salihlerin doğru yollarını göstermek ve tevbelerinizi kabul etmek ister. Allah hakkıyla bilendir, mutlak hikmet sahibidir.

İlahi hükümler insanı kısıtlamak için değil, fıtrata uygun nezih ve doğru bir hayat nizamı sunmak içindir.

Ayetteki 'sünenellezîne min kabliküm', peygamberlerin ve salih toplumların takip ettiği evrensel ahlak ve hukuk ilkeleridir. Cenâb-ı Hak helal ve haram sınırlarını açıklayarak kullarına rahmet etmekte, günah batağından çıkış yolunu tevbe kapısıyla ardına kadar açmaktadır.

4:27

وَٱللَّهُ يُرِيدُ أَن يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلشَّهَوَٰتِ أَن تَمِيلُوا۟ مَيْلًا عَظِيمًا

Vallâhü yürîdü en yetûbe aleyküm, ve yürîdüllezîne yettebi'ûneş-şehevâti en temîlû meylen azîmâ.

Allah sizin tevbelerinizi kabul etmek ister; şehvetlerinin ve süfli arzularının ardına düşenler ise sizin haktan büyük bir sapışla sapmanızı isterler.

Nefsani arzuları hayat gayesi edinenler, herkesin kendi ahlaki yozlaşmalarına ortak olmasını ister.

İki zıt yöneliş karşılaştırılır: İlahi irade insanı tevbe ve arınmaya davet ederken, haz ve heva esirleri toplumun iffet bağlarını koparıp hak yoldan bütünüyle sapmasını ('meylen azîmen') arzular. Ayet, ahlaki çözülmeyi modern ve özgürlükçü gösteren propagandalara karşı uyanık olmayı ihtar eder.

4:28

يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُخَفِّفَ عَنكُمْ ۚ وَخُلِقَ ٱلْإِنسَـٰنُ ضَعِيفًا

Yürîdüllâhü en yühaffife anküm, ve hulikal-insânü da'îfâ.

Allah sizden yükü hafifletmek ister; çünkü insan yaratılışça zayıf kılınmıştır.

İslam şeriatının temel gayesi zorlaştırmak değil, insanın acziyetini gözetip meşakkatleri kolaylaştırmaktır.

Ayetteki 've hulikal-insânü daîfâ' hakikati, insanın nefsani ve bedeni zaaflarını ifade eder. Bu sebeple nikah, teyemmüm ve meşru ruhsatlarla mükellefiyetler kolaylaştırılmış; fıkıhtaki 'zorluk kolaylığı celbeder' (meşakkat teysiri celbeder) temel kuralının temeli atılmıştır.

4:29

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَـٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَـٰرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ ۚ وَلَا تَقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

Yâ eyyühellezîne âmenû lâ te'külû emvâleküm beyneküm bil-bâtıli illâ en tekûne ticâraten an terâdım minküm, ve lâ taktülû enfüseküm, innallâhe kâne biküm rahîmâ.

Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız ve bâtıl yollarla yemeyin; ancak karşılıklı rızaya dayanan ticaret müstesnadır. Kendi kendinizi (ve birbirinizi) de öldürmeyin. Şüphesiz Allah size karşı çok merhametlidir.

İktisadi ahlakın temeli karşılıklı rıza ve dürüstlük; toplumun bekası ise can ve mal emniyetidir.

Ayet; faiz, kumar, rüşvet, gasp ve hile gibi her türlü bâtıl kazancı kesinlikle yasaklar. Ticaretin meşruiyeti tarafların hür irade ve rızasına ('an terâdin') bağlanmıştır. 'Kendi nefislerinizi öldürmeyin' yasağı ise hem intiharı hem de birbirini katlederek toplumu yok etmeyi haram kılmıştır.

4:30

وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ عُدْوَٰنًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرًا

Ve mey-yef'al zâlike üdvânen ve zulmen fe-sevfe nuslîhi nârâ, ve kâne zâlike alellâhi yesîrâ.

Kim haddi aşarak ve zulmederek bunu (haksız kazanç ve cana kıymayı) yaparsa, biz onu pek yakında ateşe sokacağız. Bu ise Allah için çok kolaydır.

Kul hakkına tecavüz ve haksız cana kıymak, dünyada cürüm ahirette ise kaçınılmaz bir azaptır.

Zulüm ve düşmanlıkla ('üdvânen ve zulmen') meşru sınırları çiğneyenlerin ahiretteki cezası şiddetle ihtar edilir. İlahi adalet, zorbaların dünyada elde ettikleri cezasızlık yanılgısını yıkarak mazlumun hakkının mutlaka sorulacağını ve cehennem azabının Allah için son derece kolay olduğunu bildirir.

4:31

إِن تَجْتَنِبُوا۟ كَبَآئِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُم مُّدْخَلًا كَرِيمًا

İn tectenibû kebâira mâ tünhevne anhü nükeffir anküm seyyiâtiküm ve nüdhılküm müdhalen kerîmâ.

Eğer size yasaklanan büyük günahlardan kaçınırsanız, sizin küçük günahlarınızı örteriz ve sizi çok şerefli, ağırlayıcı bir makama (cennete) koyarız.

Büyük günahlardan sakınma iradesi, ilahi rahmetin ve küçük hataların bağışlanmasının anahtarıdır.

Ayette geçen 'kebâir' (büyük günahlar); şirk, haksız yere cana kıyma, zina, yetim malı yeme gibi kesin haramları kapsar. Kul bu yıkıcı cürümlerden takva bilinciyle uzak durduğunda, Allah Teâlâ onun beşeri zafiyetten doğan küçük kusurlarını örteceğini ve 'müdhalen kerîmen' olan cennete ulaştıracağını vadeder.

4:32

وَلَا تَتَمَنَّوْا۟ مَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بِهِۦ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا ٱكْتَسَبُوا۟ ۖ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٌ مِّمَّا ٱكْتَسَبْنَ ۚ وَسْـَٔلُوا۟ ٱللَّهَ مِن فَضْلِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمًا

Ve lâ tetemennev mâ faddalallâhü bihî ba'daküm alâ ba'd, lir-ricâli nasîbüm mimmektesebû ve lin-nisâi nasîbüm mimmektesebne, ves'elüllâhe min fadlih, innallâhe kâne bi-külli şey'in alîmâ.

Allah'ın kiminize kiminizden daha çok verdiği şeyleri arzulayıp kıskanmayın. Erkeklere kendi kazandıklarından bir pay, kadınlara da kendi kazandıklarından bir pay vardır. Allah'tan O'nun iyiliğini isteyin. Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir.

Kıskançlık ve hırs yerine meşru emek ve ilahi ikrama yönelmek, ruhsal dengenin ve sosyal adaletin temelidir.

Cinsiyetler arası veya bireysel farklılıklara hasetle bakmak yasaklanmış; fıtri kabiliyetlerin kıskançlık sebebi değil, toplumsal ahenk unsuru olduğu hatırlatılmıştır. Kadın ve erkeğin hem maddi hem manevi amellerinin karşılığını bizzat alacağı tescil edilmiş, istemenin adresi ilahi fazl olarak gösterilmiştir.

4:33

وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَٰلِىَ مِمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ ۚ وَٱلَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَـٰنُكُمْ فَـَٔاتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ شَهِيدًا

Ve liküllin cealnâ mevâliye mimmâ terakel-vâlidâni vel-akrabûn, vellezîne akadeth eymânüküm fe-âtûhüm nasîbehüm, innallâhe kâne alâ külli şey'in şehîdâ.

Ana babanın ve yakın akrabanın geride bıraktığı her şey için mirasçılar kıldık. Kendileriyle yeminleşip sözleştiğiniz kimselere de paylarını verin. Şüphesiz Allah her şeye hakkıyla şahittir.

Ahde vefa ve mülkiyet hukuku, ilahi gözetim altında yerine getirilmesi gereken mukaddes bir emanettir.

Ayetteki 'mevâli', miras payı almaya hak kazanan akrabaları ifade eder. İslam'ın ilk dönemlerinde uygulanan kardeşlik ve yardımlaşma sözleşmelerine dayalı hakların ('veledîne akadet eymânüküm') dahi gözetilmesi emredilerek, hukuki taahhütlere sadakatin ve ilahi şahitliğin altı çizilmiştir.

4:34

ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَآ أَنفَقُوا۟ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ ۚ فَٱلصَّـٰلِحَـٰتُ قَـٰنِتَـٰتٌ حَـٰفِظَـٰتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُ ۚ وَٱلَّـٰتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهْجُرُوهُنَّ فِى ٱلْمَضَاجِعِ وَٱضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا۟ عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Er-ricâlü kavvâmûne alen-nisâi bi-mâ faddalallâhü ba'dahüm alâ ba'div ve bi-mâ enfekû min emvâlihim, fes-sâlihâtü kânitâtün hâfizâtül lil-gaybi bi-mâ hafizallâh, vellâtî tehâfûne nüşûzehünne fe-ızûhünne vehcürûhünne fil-medâcıı vadribûhünn, fe-in eta'neküm felâ tebğû aleyhinne sebîlâ, innallâhe kâne aliyyen kebîrâ.

Erkekler, Allah'ın kimini kimine üstün kılması ve mallarından harcama yapmaları (nafaka ve mehir yükümlülükleri) sebebiyle kadınların koruyup kollayıcısı ve yöneticisidirler. Saliha kadınlar ise saygılı, itaatkâr ve Allah'ın koruması sayesinde mahremiyeti hakkıyla koruyanlardır. Serkeşliğinden ve sadakatsizliğinden endişe ettiğiniz kadınlara gelince; önce onlara öğüt verin, sonra yataklarında yalnız bırakın, (yine yola gelmezlerse incitmeden) tedip edin / uzaklaşın. Eğer size itaat ederlerse artık aleyhlerine bir yol aramayın. Şüphesiz Allah çok yücedir, çok büyüktür.

Ailede reislik bir tahakküm aracı değil; mehir, nafaka ve koruma mesuliyetine dayanan ahlaki bir emanettir.

'Kavvâm' vasfı, erkeğe ailenin maddi ve manevi sorumluluğunu yükler. Sadakatsizlik ve nüşûz durumunda Kur'an; basamaklı bir ıslah süreci (nasihat, yatakta yalnız bırakma ve te'dip/caydırıcı mesafe) öngörmüş, kadına asla zulüm veya haksız baskı yapılmaması gerektiğini Allah'ın yüceliğini hatırlatarak bildirmiştir.

4:35

وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَٱبْعَثُوا۟ حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِۦ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَآ إِن يُرِيدَآ إِصْلَـٰحًا يُوَفِّقِ ٱللَّهُ بَيْنَهُمَآ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا

Ve in hıftüm şikâka beynihimâ feb'asû hakemem min ehlihî ve hakemem min ehlihâ, iy yürîdâ ıslâhay yüveffikıllâhü beynehümâ, innallâhe kâne alîmen habîrâ.

Eğer karı-kocanın arasının açılmasından (geçimsizlikten) endişe ederseniz, erkeğin ailesinden bir hakem ve kadının ailesinden bir hakem gönderin. Eğer bu hakemler uzlaştırmak ve ıslah etmek isterlerse, Allah onların arasını düzeltir. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, her şeyden haberdardır.

Evlilik krizlerinde tarafsız hakem heyeti ve samimi uzlaşma iradesi, yuvanın kurtarılmasında en etkili yoldur.

İslam aile hukuku, boşanmayı kolaylaştırmak yerine tarafların akrabalarından basiretli iki hakem tayin ederek arabuluculuk müessesesini kurmuştur. Hakemlerin samimi niyeti ve ıslah arzusu ilahi tevfiki celbeder; zira evlilik sadece iki fert arasında değil, toplumu koruyan kutsal bir bağdır.

4:36

۞ وَٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا۟ بِهِۦ شَيْـًٔا ۖ وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَـٰنًا وَبِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَٱلْجَارِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْجَارِ ٱلْجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلْجَنۢبِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا

Va'büdüllâhe ve lâ tüşrikû bihî şey'â, ve bil-vâlideyni ihsânen ve bi-zil-kurbâ vel-yetâmâ vel-mesâkîni vel-câri zil-kurbâ vel-câril-cünübi ves-sâhibi bil-cembi vebnis-sebîli ve mâ meleket eymânüküm, innallâhe lâ yühibbü men kâne muhtâlen fehûrâ.

Allah'a kulluk edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolda kalmışa ve ellerinizin altındakilere iyilik edin. Şüphesiz Allah, kibirlenen ve övünüp duran kimseleri sevmez.

Tevhid inancı, insan ilişkilerinde bencilliği yıkan ve evrensel merhameti kuşatan bir ihsan ahlakı doğurur.

Ayet; şirksiz imanın hemen ardından ana-babadan başlayıp komşuya, yolcuya ve himaye altındakilere uzanan on mertebeli bir ihsan halkası çizer. Komşuluk hakkı ve sosyal dayanışma takvanın mihengidir; bu sorumluluktan kaçıp kibirlenenler ('muhtâlen fehûran') ilahi sevgiden mahrum bırakılmıştır.

4:37

ٱلَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ ۗ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا

Ellezîne yebhalûne ve ye'mürûnen-nâse bil-buhli ve yektümûne mâ âtâhümüllâhü min fadlih, ve a'tednâ lil-kâfirîne azâbem mühînâ.

Onlar öyle kimselerdir ki hem cimrilik ederler hem insanlara cimri olmayı emrederler, hem de Allah'ın kendi iyiliğinden kendilerine verdiği nimeti gizlerler. Biz de nankörlük eden o inkârcılara alçaltıcı bir azap hazırladık.

Cimrilik yalnızca malı esirgemek değil; nimeti gizlemek ve topluma bencilliği aşılayan bir ahlak hastalığıdır.

'Buhl', hak sahibine verilmesi gerekeni vermemek ve ilahi nimeti inkâr edercesine saklamaktır. Ayet, cimrilerin kendi hasislikleriyle yetinmeyip başkalarına da cimrilik telkin ederek sosyal çürümeye yol açtıklarını beyan eder ve bu nankör tutumun ahirette rezil edici ('mühîn') bir azapla cezalandırılacağını bildirir.

4:38

وَٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ رِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۗ وَمَن يَكُنِ ٱلشَّيْطَـٰنُ لَهُۥ قَرِينًا فَسَآءَ قَرِينًا

Vellezîne yünfikûne emvâlehüm riâen-nâsi ve lâ yü'minûne billâhi ve lâ bil-yevmil-âhir, ve mey yeküniş-şeytânü lehû karînen fe-sâe karînâ.

Bunlar mallarını insanlara gösteriş olsun diye harcayan, Allah'a ve ahiret gününe inanmayan kimselerdir. Şeytan kime arkadaş ve yoldaş olursa, o ne kötü bir arkadaştır!

Gösteriş ve riya için yapılan harcamalar, amelleri boşa çıkaran ve şeytana uşak eden büyük bir aldanıştır.

İnfakta samimiyet ve rıza-i ilahi yoksa, görünüşte yapılan hayır bile kibre ve şirke dönüşür. 'Karîn' olan şeytanın vesveselerine teslim olan riyakârlar, dünyada övgü toplama hevesiyle ahiret sermayelerini tüketirler; böylece şeytanın en feci akıbetine ortak olurlar.

4:39

وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ ءَامَنُوا۟ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَأَنفَقُوا۟ مِمَّا رَزَقَهُمُ ٱللَّهُ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِهِمْ عَلِيمًا

Ve mâzâ aleyhim lev âmenû billâhi vel-yevmil-âhiri ve enfekû mimmâ razekahümüllâh, ve kânallâhü bihim alîmâ.

Onlar Allah'a ve ahiret gününe iman edip de Allah'ın kendilerine verdiği rızıktan infak etselerdi ne kaybederlerdi? Şüphesiz Allah onları hakkıyla bilendir.

İman ve cömertlik insanı zenginleştirir; nefsani korkularla hayırdan kaçmak ise beyhude bir kayıptır.

Ayet, inkâr ve cimrilik içinde bocalayanları vicdani bir muhasebeye çağırır. Allah'a inanıp rızık olarak bağışlanan nimetleri cömertçe paylaşmak hiçbir şey eksiltmez, bilakis bereketi artırır ve ebedi kurtuluşu kazandırır. Cenâb-ı Hakk'ın her niyeti ve ameli bildiği ('alîmen') ihtar edilir.

4:40

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ ۖ وَإِن تَكُ حَسَنَةً يُضَـٰعِفْهَا وَيُؤْتِ مِن لَّدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا

İnnallâhe lâ yazlimü miskâle zerreh, ve in tekü hasenetey yudâ'ıfhâ ve yü'ti mil ledünhü ecran azîmâ.

Şüphesiz Allah, zerre ağırlığınca bile haksızlık yapmaz. Eğer yapılan bir zerre kadar iyilik olursa, onu kat kat artırır ve kendi katından pek büyük bir mükâfat verir.

İlahi adalet terazisinde hiçbir iyilik veya kötülük zayi olmaz; rahmet gazabı her daim kuşatır.

'Miskâle zerrah', gözle görülmeyecek kadar küçük bir ağırlığı ve zerre miktar ameli ifade eder. Allah Teâlâ adalet gereği kimseye en ufak haksızlık yapmadığı gibi, ihsan ve fazlıyla en küçük bir salih ameli dahi katlayarak ('yudâıfhâ') muazzam bir ecirle ödüllendirir.

4:41

فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍۭ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَـٰٓؤُلَآءِ شَهِيدًا

Fe-keyfe izâ ci'nâ min külli ümmetim bi-şehîdiv ve ci'nâ bike alâ hâülâi şehîdâ.

Her ümmetten bir şahit (peygamber) getirdiğimiz ve seni de bunların üzerine şahit kıldığımız zaman halleri nasıl olacak?

Peygamberin şahitliği, hakikatin tebliği karşısında sorumluluktan kaçılamayacağının en sarsıcı ilanıdır.

Ahirette her peygamber kendi kavmine vahyi tebliğ ettiğine şahitlik edecek; Hz. Muhammed (s.a.v.) ise hem kendi ümmetine hem de bütün geçmiş ümmetlerin tebliğ süreçlerine evrensel bir tanık olacaktır. Bu dehşetli sahne, vahye kayıtsız kalanların ilahi huzurda mazeretsiz kalacaklarını ortaya koyar.

4:42

يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَعَصَوُا۟ ٱلرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّىٰ بِهِمُ ٱلْأَرْضُ وَلَا يَكْتُمُونَ ٱللَّهَ حَدِيثًا

Yevmeiziy yeveddüllezîne keferû ve asavür-rasûle lev tüsevvâ bihimül-ard, ve lâ yektümûnallâhe hadîsâ.

O gün, inkâr edip Resul'e isyan edenler, yerle bir olup toprağa karışmayı candan isterler. Oysa Allah'tan hiçbir sözü gizleyemezler.

Hakikate başkaldıranların dünyadaki kibri, mahşer gününde toprak olup yok olma temennisine dönüşür.

Ayette geçen 'lev tüsevvâ bihimül-ard', inkârcıların mahşerdeki utanç ve azap karşısında varlıklarından vazgeçecek kadar büyük bir pişmanlık duyacaklarını tasvir eder. Dünyada türlü hilelerle gizlenen hakikatler o gün çırılçıplak ortaya dökülecek, hiçbir söz ve niyet Allah'tan gizlenemeyecektir.

4:43

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقْرَبُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمْ سُكَـٰرَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا۟ مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِى سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا۟ ۚ وَإِن كُنتُم مَّرْضَىٰٓ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ ٱلْغَآئِطِ أَوْ لَـٰمَسْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمْ تَجِدُوا۟ مَآءً فَتَيَمَّمُوا۟ صَعِيدًا طَيِّبًا فَٱمْسَحُوا۟ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Yâ eyyühellezîne âmenû lâ takrabüs-salâte ve entüm sükârâ hattâ ta'lemû mâ tekûlûne ve lâ cünüben illâ âbirî sebîlin hattâ tağtesilû, ve in küntüm merdâ ev alâ seferin ev câe ehadüm minküm minel-gâiti ev lâmestümün-nisâe fe-lem tecidû mâen fe-teyemmemû sa'îden tayyiben femsehû bi-vücûhiküm ve eydîküm, innallâhe kâne afüvven gafûrâ.

Ey iman edenler! Sarhoşken ne dediğinizi bilinceye kadar, cünüpken de -yolcu olmanız müstesna- boy abdesti alıncaya kadar namaza yaklaşmayın. Eğer hasta yahut yolculukta iseniz veya biriniz tuvaletten gelmişse yahut kadınlarla birlikte olmuş da su bulamamışsanız, o zaman temiz bir toprağa yönelip (teyemmüm edin) yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin. Şüphesiz Allah çok affedicidir, çok bağışlayıcıdır.

İbadetin özü zihni ve bedeni arınmadır; ibadet hali mutlak bilinç, nezahet ve ihlas gerektirir.

İçkinin aşamalı yasaklanış sürecinde inen bu ayet, namazda şuur ve uyanıklığı şart koşmuştur. Su bulunmadığında veya sağlık engeli olduğunda temiz toprakla teyemmüm meşru kılınarak ibadetin aksamaması temin edilmiş, İslam fıkhında ruhsatların kullara ilahi bir ikram ve kolaylık olduğu tescillenmiştir.

4:44

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ نَصِيبًا مِّنَ ٱلْكِتَـٰبِ يَشْتَرُونَ ٱلضَّلَـٰلَةَ وَيُرِيدُونَ أَن تَضِلُّوا۟ ٱلسَّبِيلَ

Elem tera ilellezîne ûtû nasîbem minel-kitâbi yeşterûned-dalâlete ve yürîdûne en tedıllüs-sebîl.

Kendilerine kitaptan bir pay verilenleri görmedin mi? Onlar sapıklığı satın alıyorlar ve sizin de doğru yoldan sapmanızı istiyorlar.

Hidayet bilgisini menfaate alet edenler, kendi dalaletlerine toplumu da sürüklemek için çırpınırlar.

Ehl-i Kitap'tan vahiy emanetine hıyanet edenlerin ahlaki zaafı deşifre edilir. Kendilerine verilen ilahi ilmi hakikati yaymak yerine sapkınlığı tercih etmek için kullananlar, inananların de istikametini bozmayı hedefler. Ayet, bilgi sahibi olduğu halde hakikati saptıran ideolojik fitnelere karşı teyakkuz emreder.

4:45

وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِأَعْدَآئِكُمْ ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَلِيًّا وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ نَصِيرًا

Vallâhü a'lemü bi-a'dâiküm, ve kefâ billâhi veliyyen ve ve kefâ billâhi nasîrâ.

Allah sizin düşmanlarınızı çok iyi bilendir. Dost ve koruyucu (veli) olarak da Allah yeter, yardımcı olarak da Allah yeter.

Müminin nihai güvencesi beşeri güçler değil, her türlü hileyi kuşatan ilahi velayet ve nusrettir.

Düşmanların sinsi tuzakları ve husumetleri ne kadar girift olursa olsun, Cenâb-ı Hakk'ın ilmi ve koruması her şeye galebe çalar. 'Ve kefâ billâhi veliyyen ve ve kefâ billâhi nasîrâ' beyanı; kulun yalnız Allah'a tevekkül etmesi, korku ve vesveselerden arınarak mutlak manada O'nun yardımına sığınması gerektiğini bildirir.

4:46

مِّنَ ٱلَّذِينَ هَادُوا۟ يُحَرِّفُونَ ٱلْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَٱسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَٰعِنَا لَيًّۢا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِى ٱلدِّينِ ۚ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا۟ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَٱسْمَعْ وَٱنظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَـٰكِن لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Minellezîne hâdû yuharrifûnel-kelime am mevâdı'ıhî ve yekûlûne semi'nâ ve aseynâ vesma' gayra müsme'ıv ve râ'ınâ leyyem bi-elsinetihim ve ta'nen fid-dîn, ve lev ennehüm kâlû semi'nâ ve ata'nâ vesma' venzurnâ le-kâne hayral lehüm ve akveme ve lâkil leanehümüllâhü bi-küfrihim felâ yü'minûne illâ kalîlâ.

Yahudilerden bir kısmı kelimeleri yerlerinden kaydırıp tahrif ederler; dillerini eğip bükerek ve dine saldırarak "İşittik ve isyan ettik", "Dinle, dinlenilmez olası!" ve (alay yollu) "Râinâ / bizi gözet" derler. Halbuki onlar "İşittik ve itaat ettik; dinle ve bizi gözet (unzurnâ)" deselerdi, kendileri için elbette daha hayırlı ve daha doğru olurdu. Fakat inkârları sebebiyle Allah onlara lanet etmiştir; artık pek azı hariç inanmazlar.

Sözleri çarpıtmak ve dille alay ederek hakikati itibarsızlaştırmaya çalışmak, ilahi laneti celbeden bir tahrif suçudur.

Ayet, kelimelerin anlamını saptıran ('tahrif') ve çift anlamlı kinayeli ifadelerle peygambere saygısızlık yapan art niyetli tutumu kınar. Dürüstlük ve itaate dayalı bir hitap tarzı ('unzurnâ') kurtuluş yolu iken, kibir ve istihza insanı imandan ve rahmetten mahrum bırakan manevi bir felakettir.

4:47

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ ءَامِنُوا۟ بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَىٰٓ أَدْبَارِهَآ أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّآ أَصْحَـٰبَ ٱلسَّبْتِ ۚ وَكَانَ أَمْرُ ٱللَّهِ مَفْعُولًا

Yâ eyyühellezîne ûtül-kitâbe âminû bi-mâ nezzelnâ müsaddikal limâ meaküm min kabli en natmise vücûhen fe-nerüddehâ alâ edbârihâ ev nel'anehüm kemâ leannâ ashâbes-sebt, ve kâne emrullâhi mef'ûlâ.

Ey kendilerine kitap verilenler! Biz bir takım yüzleri silip arkalarına çevirmeden yahut cumartesi halkını lanetlediğimiz gibi sizi lanetlemeden önce, yanınızdaki kitabı doğrulayıcı olarak indirdiğimiz bu kitaba (Kur'an'a) iman edin. Allah'ın emri mutlaka yerine gelecektir.

Vahyin çağrısına inatla direnmek, insanın basiretini kör eder ve ilahi cezayı kaçınılmaz kılar.

Ayet; Ehl-i Kitab'ı, önceki peygamberleri tasdik eden Kur'an'a çağırmaktadır. 'Yüzlerin silinip arkaya çevrilmesi' tehdidi; hem fıtri basiretin yok edilip manevi felce uğratılmasını hem de hakikati inkâr edenlerin zelil duruma düşmesini simgeler. Ashâb-ı Sebt misaliyle ilahi ahdin çiğnenmesinin vebali hatırlatılır.

4:48

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِۦ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ ۚ وَمَن يُشْرِكْ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱفْتَرَىٰٓ إِثْمًا عَظِيمًا

İnnallâhe lâ yağfiru ey yüşrake bihî ve yağfiru mâ dûne zâlike li-mey yeşâ', ve mey yüşrik billâhi fe-kadifterâ ismen azîmâ.

Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını (şirki) asla bağışlamaz. Bunun dışındaki günahları ise dilediği kimse için bağışlar. Kim Allah'a ortak koşarsa, muhakkak ki pek büyük bir günahla iftira etmiş olur.

Şirk, varlığın gayesine ve ilahi adalete yapılmış en büyük iftira ve affedilmez bir sapmadır.

İslam akaidinin temel esası tevhiddir. Tövbe edilmeksizin ölünen şirk ve küfür, ilahi affın dışında bırakılmıştır. Bunun altındaki günahlar ise kul hakkı müstesna olmak üzere Allah'ın dilediği kulları için mağfiret sahasındadır. Şirke sapan kimse yaratıcıya ortak isnat ederek 'ismen azîmen' cürmünü işlemiştir.

4:49

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنفُسَهُم ۚ بَلِ ٱللَّهُ يُزَكِّى مَن يَشَآءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Elem tera ilellezîne yüzekkûne enfüsehüm, belillâhü yüzekkî mey yeşâü ve lâ yuzlemûne fetîlâ.

Kendilerini temize çıkaranları (günahsız ve seçkin görenleri) görmedin mi? Bilakis ancak Allah dilediğini arındırıp temize çıkarır; onlara kıl payı (hurma çekirdeğindeki lif) kadar bile haksızlık edilmez.

Kişinin kendini manen kusursuz ve seçilmiş ilan etmesi kibre dayalı bir hezeyandır; tezkiye ancak amelle ve ilahi takdirledir.

Ehl-i Kitap'ın 'Biz Allah'ın oğulları ve sevgilileriyiz' iddiası çürütülür. Gerçek tezkiye, insanın kendi kendini aklamasıyla değil; ihlas, takva ve salih amelle kazanılır. Allah hiç kimseye hurma çekirdeğindeki ince iplik ('fetîl') kadar dahi haksızlık yapmadan herkesi ameliyle tartar.

4:50

ٱنظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ ۖ وَكَفَىٰ بِهِۦٓ إِثْمًا مُّبِينًا

Ünzur keyfe yefterûne alellâhil-kezib, ve kefâ bihî ismem mübînâ.

Bak, Allah'a karşı nasıl yalan uyduruyorlar! Apaçık bir günah olarak bu onlara yeter!

Dini kendi hevalarına göre çarpıtıp Allah adına yalan uydurmak, en büyük ahlaki iflastır.

Ayet, kendilerini peşinen cennetlik veya günahsız ilan edenlerin cüretkârlığını 'Allah'a iftira' olarak tanımlar. İlahi vahyi kendi tekelinde gören ve din kisvesi altında sahte ayrıcalıklar üreten anlayışlar, ilahi adalet huzurunda 'apaçık bir günah' ('ismem mübînen') olarak mahkûm edilmiştir.

4:51

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ نَصِيبًا مِّنَ ٱلْكِتَـٰبِ يُؤْمِنُونَ بِٱلْجِبْتِ وَٱلطَّـٰغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ هَـٰٓؤُلَآءِ أَهْدَىٰ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ سَبِيلًا

Elem tera ilellezîne ûtû nasîbem minel-kitâbi yü'minûne bil-cibti vet-tâğûti ve yekûlûne lillezîne keferû hâülâi ehdâ minellezîne âmenû sebîlâ.

Kendilerine kitaptan bir pay verilenleri görmedin mi? Putlara ve bâtıl güçlere (cibt ve tâğût) inanıyorlar; inkâr edenler için de 'Bunlar müminlerden daha doğru bir yoldadır' diyorlar!

Siyasi menfaat ve haset uğruna bâtılı hakka tercih etmek, hakikat emanetine açık bir ihanettir.

Medine yahudilerinin Kureyşli müşriklerle ittifak kurabilmek için putperestliği tevhid inancından üstün gösterme ikiyüzlülüğü kınanır. Vahiy bilgisine sahip olanların, sırf müminlere düşmanlık yüzünden 'cibt' (batıl inançlar/putlar) ve 'tâğût'a (azgın güçler) boyun eğmeleri ilahi ilkeyi çiğnemektir.

4:52

أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللَّهُ ۖ وَمَن يَلْعَنِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ نَصِيرًا

Ülâikellezîne leanehümüllâh, ve mey yel'anillâhü fe-len tecide lehû nasîrâ.

İşte onlar, Allah'ın lanetlediği kimselerdir. Allah kime lanet ederse, artık ona asla hiçbir yardımcı bulamazsın.

İlahi rahmetten kovulan kimse, dünyevi bütün güç odaklarıyla birleşse dahi hüsrandan kurtulamaz.

Lanet, haktan bilerek yüz çevirip zalimlerle ittifak kuranların manevi desteği ve ilahi himayeyi kaybetmesidir. Allah'ın rahmetinden ve yardımından mahrum bıraktığı kimselere hiçbir ordu, hiçbir dünyevi güç ve hiçbir sahte dost gerçek bir yardım sağlayamaz; nihai hezimet mukadderdir.

4:53

أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ ٱلْمُلْكِ فَإِذًا لَّا يُؤْتُونَ ٱلنَّاسَ نَقِيرًا

Em lehüm nasîbüm minel-mülki fe-izey lâ yü'tûnen-nâse nakîrâ.

Yoksa onların mülk ve hükümranlıktan bir payları mı var? Eğer öyle olsaydı, insanlara bir çekirdek filizi (zerre kadar bir şey) bile vermezlerdi!

Bencillik ve kibirle malul zihniyetler, ellerine güç geçtiğinde topluma sadece sefalet ve mahrumiyet getirir.

Ayette geçen 'nakîr', hurma çekirdeğinin sırtındaki minicik çukurcuk veya noktadır; son derece değersiz bir zerreyi simgeler. Kendilerini halkın efendisi sanan inkârcıların iktidar ve mülk hevesleri eleştirilerek, ellerinde imkan olsa insanlara zerre kadar lütufta bulunmayacakları vurgulanır.

4:54

أَمْ يَحْسُدُونَ ٱلنَّاسَ عَلَىٰ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ ۖ فَقَدْ ءَاتَيْنَآ ءَالَ إِبْرَٰهِيمَ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَءَاتَيْنَـٰهُم مُّلْكًا عَظِيمًا

Em yahsüdûnen-nâse alâ mâ âtâhümüllâhü min fadlih, fe-kad âteynâ âle ibrâhîmel-kitâbe vel-hikmete ve âteynâhüm mülken azîmâ.

Yoksa onlar, Allah'ın kendi iyiliğinden insanlara verdikleri şeylerden ötürü onları kıskanıyorlar mı? Oysa biz İbrahim ailesine de kitabı ve hikmeti vermiş, onlara çok büyük bir mülk ve hükümranlık bahşetmiştik.

Peygamberliği ve ilahi nimetleri kıskanmak, Allah'ın hikmet ve iradesine başkaldırmaktır.

Hz. Muhammed'in (s.a.v.) Araplar içinden seçilmesini hazmedemeyen hasetçi Ehl-i Kitap eleştirilir. Nübüvvet ve liderliğin kabile mülkü değil, ilahi ikram olduğu belirtilir; nitekim İbrahim (a.s.) soyuna da kitap, hikmet ve muazzam bir hükümranlık ('mülken azîmen') verilerek ilahi takdir yansıma etmiştir.

4:55

فَمِنْهُم مَّنْ ءَامَنَ بِهِۦ وَمِنْهُم مَّن صَدَّ عَنْهُ ۚ وَكَفَىٰ بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا

Fe-minhüm men âmene bihî ve minhüm men sadde anh, ve kefâ bi-cehenneme sa'îrâ.

Onlardan kimi ona (İbrahim soyuna gelen hakikate) iman etti, kimi de ondan yüz çevirdi. Çılgınca alevlenen bir ateş olarak cehennem yeter!

Vahiy karşısında insanlık daima ikiye ayrılır; tercihin bedeli ise ebedi felaket ya da ebedi saadettir.

Geçmiş peygamberlerin tebliğinde olduğu gibi son peygamberin davasında da insanlar hidayeti seçenler ve inatla yüz çevirenler olarak ayrışmıştır. Haktan sapanların ve insanları yoldan alıkoyanların akıbeti için 'çılgın alevli cehennem' ('saîr') kafi ve kesin bir ceza olarak beyan edilmiştir.

4:56

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَـٰهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا

İnnellezîne keferû bi-âyâtinâ sevfe nuslîhim nârâ, küllemâ nadıcet cülûdühüm beddelnâhüm cülûden gayrahâ li-yezûkul-azâb, innallâhe kâne azîzen hakîmâ.

Ayetlerimizi inkâr edenleri pek yakında bir ateşe sokacağız. Derileri kavrulup yandıkça, azabı tatmaya devam etsinler diye derilerini başka derilerle yenileyeceğiz. Şüphesiz Allah mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.

İlahi uyarıları kasten reddedenlerin cezası, inkârın ve zulmün büyüklüğü ölçüsünde dehşetlidir.

Ayetteki 'beddelnâhüm cülûden gayrahâ' ifadesi, cezanın kesintisizliğini ve yakıcılığını tasvir eder. Modern tıbbın acı reseptörlerinin deride yoğunlaştığını keşfetmesiyle daha da anlam kazanan bu mucizevi beyan; azabın sembolik değil bilfiil tadılacağını, Allah'ın 'Azîz' ve 'Hakîm' kudretini sergiler.

4:57

وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۖ لَّهُمْ فِيهَآ أَزْوَٰجٌ مُّطَهَّرَةٌ ۖ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

Vellezîne âmenû ve amilüs-sâlihâti senüdhılühüm cennâtin tecrî min tahtihel-enhâru hâlidîne fîhâ ebedâ, lehüm fîhâ ezvâcüm mütahheratüv ve nüdhılühüm zıllen zalîlâ.

İman edip salih ameller işleyenleri ise içinden ırmaklar akan, ebedî kalacakları cennetlere girdireceğiz. Orada onlar için tertemiz eşler vardır ve biz onları koyu, tatlı ve huzur verici bir gölgeliğe koyacağız.

İman ve salih amel birlikteliği, dünyadaki zahmetlerin mükâfatı olarak ebedi saadet ve huzur bahşeder.

Cehennem azabının hemen peşinden cennetin tasviri gelir. Ayetteki 'ezvâcün mütahheratün' (maddi-manevi her türlü kirden arınmış eşler) ve 'zıllen zalîlen' (ferahlatıcı, eksilmeyen ilahi himaye ve gölge), inananların ruh ve beden dinginliğini, tükenmez nimetler içindeki saadetini müjdeler.

4:58

۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا۟ ٱلْأَمَـٰنَـٰتِ إِلَىٰٓ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحْكُمُوا۟ بِٱلْعَدْلِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ سَمِيعًۢا بَصِيرًا

İnnallâhe ye'muruküm en tü'eddül-emânâti ilâ ehlihâ ve izâ hakemtüm beynen-nâsi en tahkümû bil-'adl, innallâhe ni'immâ ye'ızuküm bih, innallâhe kâne semî'an basîrâ.

Şüphesiz Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder. Allah bununla size ne güzel öğüt veriyor! Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.

Toplumsal huzur ve kurumsal liyakat, görevlerin ehil ellere teslim edilmesi ve tarafsız adaletin tesisiyle mümkündür.

Ayet-i kerime, idari makamlardan bireysel mesuliyetlere kadar her görevin ilahi bir emanet olduğunu tesciller. Karar vericilerin din, ırk veya zümre ayrımı gözetmeksizin hakkı üstün tutmasını şart koşar. Allah’ın her an işitip görmesi, adalet mekanizmasını vicdani ve ilahi denetime bağlar.

4:59

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُوا۟ ٱلرَّسُولَ وَأُو۟لِى ٱلْأَمْرِ مِنكُمْ ۖ فَإِن تَنَـٰزَعْتُمْ فِى شَىْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

Yâ eyyühellezîne âmenû etî'ullâhe ve etî'ur-rasûle ve ülil-emri minküm, fe in tenâza'tüm fî şey'in feruddûhü ilallâhi ver-rasûli in küntüm tü'minûne billâhi vel-yevmil-âhir, zâlike hayrun ve ahsenü te'vîlâ.

Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin ve sizden olan yöneticilere (ulu'l-emre) de. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz —Allah'a ve ahiret gününe gerçekten inanıyorsanız— onu Allah'a ve Peygamber'e götürün. Bu, hem daha hayırlı hem de netice bakımından daha güzeldir.

Meşru otoriteye itaat kamu düzenini korur; temel uyuşmazlıklarda ise nihai merci Kur’an ve Sünnet’tir.

İslam siyaset ahlakında 'ulu’l-emr', hakka bağlı yöneticiler ve ilim ehlidir. Ancak yöneticilere itaat mutlak olmayıp Allah ve Resulü’nün koyduğu sınırlar ile kayıtlıdır. İhtilaf anında ilahi ilkelere dönmek toplumsal tefrikayı önler, adaleti ve ortak aklı güvenceye alır.

4:60

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ ءَامَنُوا۟ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓا۟ إِلَى ٱلطَّـٰغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوٓا۟ أَن يَكْفُرُوا۟ بِهِۦ وَيُرِيدُ ٱلشَّيْطَـٰنُ أَن يُضِلَّهُمْ ضَلَـٰلًۢا بَعِيدًا

Elem tera ilellezîne yez'umûne ennehüm âmenû bimâ ünzile ileyke ve mâ ünzile min kablike yürîdûne en yetehâkemû ilet-tâğûti ve kad ümirû en yekfürû bih, ve yürîdüş-şeytânu en yüdıllehüm dalâlem be'îdâ.

Sana indirilene ve senden önce indirilenlere inandıklarını iddia edenleri görmedin mi? Kendisini inkâr etmekle emrolundukları halde tağutun önünde muhakeme olunmak istiyorlar. Şeytan da onları derin bir sapkınlıkla büsbütün saptırmak istemektedir.

İman iddiası, ilahi vahye muhalif gayrimeşru güç odaklarının hakemliğini reddetmeyi gerektirir.

Tâğût; hakkı çiğneyen, haddi aşan ve vahyin meşruiyetini tanımayan her türlü beşeri tahakküm sistemidir. Münafık karakteri, dilde imanı ikrar ederken menfaat gereği batıl nizamların kapısını çalar. Şeytan ise bu ikiyüzlülüğü meşrulaştırarak kişiyi hakikatten bütünüyle koparır.

4:61

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا۟ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ رَأَيْتَ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُودًا

Ve izâ kîle lehüm te'âlev ilâ mâ enzelallâhu ve iler-rasûli raeytel-münâfikîne yesuddûne 'anke sudûdâ.

Onlara: 'Allah'ın indirdiğine ve Peygamber'e gelin' denildiği zaman, o münafıkların senden büsbütün uzaklaşıp yüz çevirdiklerini görürsün.

Hakkın ölçüsüne çağrıldığında gösterilen kibirli kaçış, kalpteki nifak hastalığının açık alametidir.

Münafıklar, ilahi adalet ilkelerinin kendi bencil ve haksız çıkarlarına ket vuracağını bildikleri için vahiy eksenli hakemlikten köşe bucak kaçarlar. Bu yüz çevirme hali, kalplerindeki teslimiyet yoksunluğunu ve peygamberi rehberliğe duydukları sinsi direnci gözler önüne serer.

4:62

فَكَيْفَ إِذَآ أَصَـٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَآءُوكَ يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنْ أَرَدْنَآ إِلَّآ إِحْسَـٰنًا وَتَوْفِيقًا

Fe keyfe izâ esâbethüm musîbetüm bimâ kaddemet eydîhim sümme câûke yahlifûne billâhi in eradnâ illâ ihsânev ve tevfîkâ.

Kendi elleriyle işledikleri yüzünden başlarına bir felaket geldiğinde nasıl da sana gelip: 'Biz sadece iyilik yapmak ve arayı bulup uzlaştırmaktan başka bir şey istememiştik' diye Allah'a yemin ederler!

Samimiyetsiz politikalar iflas edip maskeler düştüğünde, suçlular iyi niyet kisvesi altına sığınırlar.

Hileli hesapları tutmayan ve yanlış adımlarının faturasını ödeyen münafıklar, Peygamber’e gelerek yeminler eder ve niyetlerinin güya barış olduğunu savunurlar. Ancak Kur’an, prensipsiz uzlaşmacılığı ve ilahi adalet dışındaki pragmatist mazeretleri reddeder.

4:63

أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ يَعْلَمُ ٱللَّهُ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُل لَّهُمْ فِىٓ أَنفُسِهِمْ قَوْلًۢا بَلِيغًا

Ülâikellezîne ya'lemullâhu mâ fî kulûbihim fe a'rid 'anhüm ve 'ızhüm ve kul lehüm fî enfüsihim kavlem belîğâ.

Onlar öyle kimselerdir ki, Allah kalplerinde olanı gayet iyi bilir. Artık onlara aldırma, kendilerine öğüt ver ve içlerine işleyecek tesirli sözler söyle.

İkiyüzlülüğe karşı sabırla doğruyu tebliğ etmek ve vicdanları harekete geçiren etkili bir üslup benimsemek şarttır.

Cenab-ı Hak münafıkların gizli niyetlerini eksiksiz bilmektedir. Ayet, tebliğcinin kısır tartışmalar yerine muhatabın derununa dokunan 'kavl-i beliğ' (hikmetli, veciz ve tesirli söz) ile hitap etmesini ve kalbi uyanışa kapı aralamasını emreder.

4:64

وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ جَآءُوكَ فَٱسْتَغْفَرُوا۟ ٱللَّهَ وَٱسْتَغْفَرَ لَهُمُ ٱلرَّسُولُ لَوَجَدُوا۟ ٱللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا

Ve mâ erselnâ mir rasûlin illâ liyütâ'a bi iznillâh, velev ennehüm iz zalemû enfüsehüm câûke festağferullâhe vestağfera lehümür-rasûlü levecedullâhe tevvâber rahîmâ.

Biz hiçbir peygamberi, Allah'ın izniyle kendisine itaat edilmesinden başka bir amaçla göndermedik. Eğer onlar kendilerine zulmettiklerinde sana gelip Allah'tan bağışlanma dileselerdi, Peygamber de onlar için af dileseydi, elbette Allah'ı tevbeleri çokça kabul eden ve merhamet eden olarak bulurlardı.

Peygamberlik sadece bir tebliğ makamı değil, hayata yön veren ve itaat edilmesi zorunlu ilahi bir kılavuzdur.

Hata yapan kul için kurtuluş kapısı; pişmanlıkla nefis muhasebesi yapmak, tevbe kapısına sığınmak ve Nebevi sünnetin rehberliğini benimsemektir. Samimi bir arınma gayreti, Allah’ın sonsuz af ve rahmetine kavuşmanın en güvenilir vesilesidir.

4:65

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا۟ فِىٓ أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا۟ تَسْلِيمًا

Felâ ve rabbike lâ yü'minûne hattâ yühakkimûke fîmâ şecera beynehüm sümme lâ yecidû fî enfüsihim haracem mimmâ kadayte ve yüsellimû teslîmâ.

Hayır! Rabbine andolsun ki onlar, aralarında çekiştikleri şeylerde seni hakem tayin edip sonra da verdiğin hükme karşı içlerinde hiçbir sıkıntı duymadan tam bir teslimiyetle teslim olmadıkça iman etmiş olmazlar.

Hakiki iman, Nebevi hükümlere sadece zahiren değil, kalpte en ufak bir tereddüt ve rahatsızlık duymadan tam teslimiyeti iktiza eder.

Ayet, imanın kemal mertebesini belirler: Mümin, Resulullah’ın getirdiği ilkelere karşı gönlünde hiçbir hoşnutsuzluk barındırmaz. Vahyin ve sünnetin adaletine itirazsız teslim olmak, kâmil imanın ve ruhani olgunluğun temel ölçüsüdür.

4:66

وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ ٱقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ أَوِ ٱخْرُجُوا۟ مِن دِيَـٰرِكُم مَّا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِّنْهُمْ ۖ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا۟ مَا يُوعَظُونَ بِهِۦ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا

Velev ennâ ketebnâ 'aleyhim eniktülû enfüseküm evihrucû min diyâriküm mâ fe'alûhü illâ kalîlüm minhüm, velev ennehüm fe'alû mâ yû'azûne bihî le kâne hayral lehüm ve eşedde tesbîtâ.

Eğer biz onlara: 'Kendinizi öldürün yahut yurtlarınızdan çıkın' diye emretmiş olsaydık, içlerinden pek azı müstesna bunu yapmazlardı. Oysa kendilerine verilen öğütleri yerine getirselerdi, bu onlar için elbette daha hayırlı ve imanlarını pekiştirmede daha tesirli olurdu.

İlahi buyruklara gösterilen itaat ve sebat, kalbi metanet kazandırır ve imanı kökleştirir.

Cenab-ı Hak kullarına taşınamayacak ağır yükler yüklememiştir. Ancak insanın manevi yükselişi, bildirilen hafif ve makul emirleri dahi samimiyetle tatbik etmesinden geçer. Amelle taçlandırılmayan bilgi kalbe sebat vermez; hayırlı amel ise şüpheleri izale edip iradeyi güçlendirir.

4:67

وَإِذًا لَّـَٔاتَيْنَـٰهُم مِّن لَّدُنَّآ أَجْرًا عَظِيمًا

Ve izel le âteynâhüm mil ledünnâ ecran 'azîmâ.

İşte o zaman kendilerine katımızdan elbette çok büyük bir mükâfat verirdik.

Samimi itaat ve teslimiyet, ilahi lütufların kapısını aralar ve kulun ecir sermayesini katlar.

Ayet, bir önceki ayette belirtilen öğütleri tutanların erişeceği manevi mükafatı teyit eder. Allah’ın 'kendi katından' vereceği ecir; hem dünyada kalp huzuru ve bereket, hem de ahirette hiçbir faninin hayal edemeyeceği sınırsız nimet ve ebedi kurtuluştur.

4:68

وَلَهَدَيْنَـٰهُمْ صِرَٰطًا مُّسْتَقِيمًا

Ve lehedeynâhüm sırâtam müstekîmâ.

Ve onları elbette dosdoğru bir yola (sırat-ı müstakime) iletirdik.

İlahi rehberliğe teslim olan kul, savrulmalardan korunarak dosdoğru istikamete eriştirilir.

Sırat-ı müstakim, ifrat ve tefritten uzak, vahyin aydınlattığı dengeli hayat çizgisidir. Kul emirleri yerine getirdikçe hidayet nuru artar, zihin berraklaşır ve doğru kararlar verme basireti bahşedilir. İstikamet, ilahi emre sadakatin tabii bir semeresidir.

4:69

وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمَ ٱللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّـٰلِحِينَ ۚ وَحَسُنَ أُو۟لَـٰٓئِكَ رَفِيقًا

Ve mey yüti'ıllâhe ver-rasûle fe ülâike me'allezîne en'amallâhu 'aleyhim minen-nebiyyîne ves-sıddîkîne veş-şühedâi ves-sâlihîn, ve hasune ülâike rafîkâ.

Kim Allah'a ve Peygamber'e itaat ederse, işte onlar Allah'ın kendilerine nimet verdiği peygamberler, dosdoğru olanlar (sıddîklar), şehitler ve salihlerle beraberdirler. Onlar ne güzel arkadaştır!

Allah ve Resulü’nün izinden gidenler, ebedi alemde insanlığın en erdemli şahsiyetleriyle komşu olurlar.

Ayet-i kerime, manevi hiyerarşinin dört kutlu zümresini zikreder: Vahyi getiren nebiler, sadakat timsali sıddîklar, hakikat uğruna can veren şehitler ve hayatını ıslaha adayan salihler. Hakka itaat, insanı bu yüce kervana yoldaş yaparak ebedi yalnızlıktan kurtarır.

4:70

ذَٰلِكَ ٱلْفَضْلُ مِنَ ٱللَّهِ ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ عَلِيمًا

Zâlikel-fadlu minallâh, ve kefâ billâhi 'alîmâ.

Bu ikram Allah'tandır. Her şeyi hakkıyla bilen olarak Allah yeter.

Kula bahşedilen her manevi mertebe ve başarı, yalnızca Allah’ın karşılıksız bir ihsanı ve ikramıdır.

İnsanın ameli onu kibre sevk etmemelidir; zira kutlu arkadaşlıklara ve cennet nimetlerine nail olmak ilahi fazlın eseridir. Allah, kimin kalbinde ne kadar samimiyet, sadakat ve takva olduğunu eksiksiz bilendir; hakiki kıymet O'nun ilmindedir.

4:71

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ خُذُوا۟ حِذْرَكُمْ فَٱنفِرُوا۟ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُوا۟ جَمِيعًا

Yâ eyyühellezîne âmenû huzû hızraküm fenfirû sübâtin evinfirû cemî'â.

Ey iman edenler! Tedbirinizi alın; bölük bölük veya hep birlikte seferber olun.

Güvenlik ve meşru savunma, basiretli bir tedbiri ve stratejik teyakkuzu daima zorunlu kılar.

Kur'an, müminleri gafletten meneder; tehlikelere karşı hazırlıklı olmayı ('hızr') emreder. Duruma göre küçük birlikler halinde hareket kabiliyeti yahut yekvücut toplu seferberlik ilkesi, askeri ve toplumsal organizasyonun esneklik ve ciddiyet gerektirdiğini öğretir.

4:72

وَإِنَّ مِنكُمْ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَـٰبَتْكُم مُّصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ ٱللَّهُ عَلَىَّ إِذْ لَمْ أَكُن مَّعَهُمْ شَهِيدًا

Ve inne minküm lemel leyübetti'enne fe in esâbetküm musîbetün kâle kad en'amallâhu 'aleyye iz lem eküm me'ahüm şehîdâ.

Şüphesiz içinizden öyleleri vardır ki, ağırdan alır (geri kalır). Size bir musibet isabet ederse: 'Allah bana lütfetti de onlarla beraber bulunmadım' der.

Toplumsal kriz anlarında sorumluluktan kaçan fırsatçı zihniyet, felaketleri kendi lehine bir şans sayar.

Nifak ehlinin karakteri; zahmetten kaçmak, fedakârlıktan geri durmak ve kardeşlerinin acısıyla sevinmektir. Hakiki mümin ortak davada sevinçte ve kederde birlik olurken, menfaatçi kimse davasını terk etmeyi sahte bir nimet gibi sunar.

4:73

وَلَئِنْ أَصَـٰبَكُمْ فَضْلٌ مِّنَ ٱللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَن لَّمْ تَكُنۢ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُۥ مَوَدَّةٌ يَـٰلَيْتَنِى كُنتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا

Ve lein esâbeküm fadlum minallâhi le yekûlenne ke'el lem teküm beyneküm ve beynehû meveddetüy yâ leytenî küntü me'ahüm fe efûze fevzen 'azîmâ.

Eğer Allah'tan size bir ikram (zafer veya ganimet) erişirse, sanki sizinle onun arasında hiçbir sevgi yokmuş gibi mutlaka şöyle der: 'Keşke onlarla beraber olsaydım da büyük bir başarı ve kazanç elde etseydim!'

Manevi bağlardan yoksun bencil bakış açısı, ortak başarıları yalnızca maddi menfaat penceresinden seyreder.

Zor günde ortalıkta görünmeyen menfaatperestler, nimet ve zafer paylaşıldığında derin bir haset ve açgözlülükle ortaya çıkarlar. Ayet, içtenlikten uzak yapmacık bağların hakiki bir kardeşlik oluşturamayacağını ibretle sahneler.

4:74

۞ فَلْيُقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يَشْرُونَ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا بِٱلْـَٔاخِرَةِ ۚ وَمَن يُقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Fel yükatil fî sebîlillâhillezîne yeşrûnel-hayâted-dünyâ bil-âhirah, ve mey yükatil fî sebîlillâhi fe yuktel ev yağlib fe sevfe nü'tîhi ecran 'azîmâ.

O halde, dünya hayatını ahiret karşılığında satanlar Allah yolunda savaşsınlar. Kim Allah yolunda savaşır da öldürülür yahut galip gelirse, biz ona pek büyük bir mükâfat vereceğiz.

Hakiki dava erleri, fani dünyanın geçici menfaatlerini ebedi ahiret kazancı uğruna gözden çıkarabilen fedakârlardır.

İslam’da meşru mücadele ganimet veya şan için değil, 'fî sebîlillâh' (Allah rızası ve adalet) için verilir. Bu yolda şehit düşmek de zafer kazanmak da bir kayıp değil, ilahi katında ebedi izzet ve muazzam bir ecir müjdesidir.

4:75

وَمَا لَكُمْ لَا تُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلْوِلْدَٰنِ ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَخْرِجْنَا مِنْ هَـٰذِهِ ٱلْقَرْيَةِ ٱلظَّالِمِ أَهْلُهَا وَٱجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ وَلِيًّا وَٱجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ نَصِيرًا

Ve mâ leküm lâ tükâtilûne fî sebîlillâhi vel-müstad'afîne miner-ricâli ven-nisâi vel-vildânillezîne yekûlûne rabbenâ ehricnâ min hâzihil-karyetiz-zâlimi ehlühâ, vec'al lenâ mil ledünke veliyyâ, vec'al lenâ mil ledünke nasîrâ.

Size ne oluyor da Allah yolunda ve 'Ey Rabbimiz! Bizi halkı zalim olan bu şehirden çıkar, bize katından bir sahip gönder, bize katından bir yardımcı kıl' diyen çaresiz bırakılmış erkekler, kadınlar ve çocuklar uğrunda savaşmıyorsunuz?

Mazlumların ve zayıf bırakılmışların feryadına koşmak, imanın insani ve vicdani en temel sorumluluğudur.

Ayet, meşru mücadelenin en asil gerekçesini ortaya koyar: Zulüm altındaki çaresiz kadın, çocuk ve güçsüzleri kurtarmak. Zalimin zulmüne sessiz kalmak imana sığmaz. Mümin, yeryüzünde adalet arayan mazlumların sığınacağı hamisi ve yardımcısı olmak zorundadır.

4:76

ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱلطَّـٰغُوتِ فَقَـٰتِلُوٓا۟ أَوْلِيَآءَ ٱلشَّيْطَـٰنِ ۖ إِنَّ كَيْدَ ٱلشَّيْطَـٰنِ كَانَ ضَعِيفًا

Ellezîne âmenû yükâtilûne fî sebîlillâh, vellezîne keferû yükâtilûne fî sebîlit-tâğût, fe kâtilû evliyâeş-şeytân, inne keydeş-şeytâni kâne da'îfâ.

İman edenler Allah yolunda savaşırlar, inkâr edenler ise tağut (zorba güçler) yolunda savaşırlar. O halde şeytanın dostlarıyla savaşın; şüphesiz şeytanın hilesi pek zayıftır.

Hak ile batılın mücadelesinde gaye belirleyicidir; hakka dayanan irade, bâtılın kof tuzaklarını mutlaka alt eder.

İnananların gayesi ilahi adalet ve hürriyet iken, inkar edenler zulüm ve tağuti düzenleri koruma peşindedir. Şeytanın ve avenesinin kurduğu hileler ne kadar mutantan görünürse görünsün, ilahi hakikatin karşısında temelsiz, dayanıksız ve zayıftır.

4:77

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوٓا۟ أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ ٱلْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِّنْهُمْ يَخْشَوْنَ ٱلنَّاسَ كَخَشْيَةِ ٱللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً ۚ وَقَالُوا۟ رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا ٱلْقِتَالَ لَوْلَآ أَخَّرْتَنَآ إِلَىٰٓ أَجَلٍ قَرِيبٍ ۗ قُلْ مَتَـٰعُ ٱلدُّنْيَا قَلِيلٌ وَٱلْـَٔاخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ ٱتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Elem tera ilellezîne kîle lehüm küffû eydiyeküm ve ekîmüs-salâte ve âtüz-zekâte felemmâ kütibe 'aleyhimül-kitâlü izâ ferîkum minhüm yahşevnen-nâse ke haşyetillâhi ev eşedde haşyeh, ve kâlû rabbenâ lime ketebte 'aleynel-kitâl, levlâ ahhartenâ ilâ ecelin karîb, kul metâ'ud-dünyâ kalîl, vel-âhiratü hayrul limenittekâ ve lâ tuzlemûne fetîlâ.

Kendilerine: 'Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekâtı verin' denilenleri görmedin mi? Üzerlerine savaş farz kılınınca içlerinden bir grup, insanlardan Allah'tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korkuyla korktular ve: 'Rabbimiz! Savaşı bize niçin farz kıldın, bizi yakın bir süreye kadar erteleseydin ya!' dediler. De ki: 'Dünya menfaati pek azdır; ahiret ise takva sahipleri için çok daha hayırlıdır ve size kıl payı kadar haksızlık edilmez.'

Vaktinden önce heyecan sergileyip asıl imtihan anında korkuya teslim olmak, ruhani disiplin eksikliğindendir.

Mekke döneminde aceleyle çatışma isteyen kimi zayıf iradeler, Medine'de meşru müdafaa emredilince dünyalık telaşına kapılmışlardır. Ayet, geçici dünya lezzetlerine aldanmayıp sabır, namaz ve infak ile olgunlaşarak ilahi emirlere sebatla sarılmayı ders verir.

4:78

أَيْنَمَا تَكُونُوا۟ يُدْرِككُّمُ ٱلْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِى بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ۗ وَإِن تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ۖ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِكَ ۚ قُلْ كُلٌّ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ ۖ فَمَالِ هَـٰٓؤُلَآءِ ٱلْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا

Eynemâ tekûnû yüdrikkümül-mevtü velev küntüm fî burûcim müşeyyedeh, ve in tüsıbhüm hasenetüy yekûlû hâzihî min 'ındillâh, ve in tüsıbhüm seyyi'etüy yekûlû hâzihî min 'ındik, kul küllüm min 'ındillâh, fe mâli hâülâil-kavmi lâ yekâdûne yefkahûne hadîsâ.

Nerede olursanız olun ölüm sizi yakalar, sarp ve muhkem kalelerde bulunsanız bile. Kendilerine bir iyilik dokunsa: 'Bu Allah'tandır' derler; başlarına bir kötülük gelse: 'Bu senin yüzündendir' derler. De ki: 'Hepsi Allah'tandır.' Bu topluluğa ne oluyor ki neredeyse hiçbir sözü anlamıyorlar?

Ecel mukadderdir ve kaçınılmazdır; varlık alemindeki tüm hadiseler ise nihayetinde ilahi kudretin tasarrufundadır.

Ölümden hiçbir dünyevi korunak kaçıramaz. Münafıkların nimetleri sahiplenip musibetleri Nebevi önderliğe fatura etme aymazlığı kınanır. Varlık dairesinde yaratma bakımından her şey Allah’ın takdiriyledir; bunu kavrayamamak derin bir basiretsizliktir.

4:79

مَّآ أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ ٱللَّهِ ۖ وَمَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ ۚ وَأَرْسَلْنَـٰكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدًا

Mâ esâbeke min hasenetin fe minallâh, ve mâ esâbeke min seyyi'etin fe min nefsik, ve erselnâke lin-nâsi rasûlâ, ve kefâ billâhi şehîdâ.

Sana gelen her iyilik Allah'tandır; başına gelen her kötülük ise kendi nefsindendir. Biz seni insanlara bir elçi olarak gönderdik. Şahit olarak Allah yeter.

Kula ulaşan her ikram Allah’ın karşılıksız ihsanı, uğradığı her cefa ve musibet ise kendi kusur ve tercihlerinin sonucudur.

Kozmik yaratılışta her hayır ve nimet ilahi fazlın eseriyken; günahlar, ihmaller ve heva insana kötülük ve hüsran olarak geri döner. Mümin, başarıda gurura kapılmayıp şükretmeli, musibette ise dönüp kendi nefsini muhasebe etmelidir.

4:80

مَّن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ ٱللَّهَ ۖ وَمَن تَوَلَّىٰ فَمَآ أَرْسَلْنَـٰكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا

Mey yüti'ır-rasûle fe kad etâ'allâh, ve men tevellâ fe mâ erselnâke 'aleyhim hafîzâ.

Kim Peygamber'e itaat ederse şüphesiz Allah'a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse, bilesin ki biz seni onların üzerine bir bekçi olarak göndermedik.

Resulullah’a itaat, doğrudan Allah’a itaattir; peygamberi rehberlik ilahi iradenin somut tezahürüdür.

Peygamber vahyi tebliğ eden, açıklayan ve tatbik eden elçidir; O'nu devre dışı bırakan bir din anlayışı bâtıldır. Bununla birlikte peygamber kimseyi zorla imana sevk edecek bir bekçi değildir; hür iradesiyle yüz çevirenler kendi manevi hüsranını hazırlar.

4:81

وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا۟ مِنْ عِندِكَ بَيَّتَ طَآئِفَةٌ مِّنْهُمْ غَيْرَ ٱلَّذِى تَقُولُ ۖ وَٱللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ ۖ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلًا

Ve yekûlûne tâ'atün fe izâ berazû min 'ındike beyyete tâifetüm minhüm ğayrallezî tekûl, vallâhu yektübü mâ yübeyyitûn, fe a'rid 'anhüm ve tevekkel 'alallâh, ve kefâ billâhi vekîlâ.

'Başüstüne' derler; fakat yanından çıktıkları zaman, içlerinden bir grup geceleyin senin dediğinden başkasını kurup tasarlar. Allah onların geceleyin kurduklarını yazmaktadır. Artık onlara aldırma ve Allah'a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

Huzurda itaat gösterisi yapıp arkadan entrika çevirenlerin sinsi planları, ilahi murakabe karşısında hükümsüzdür.

Münafık karakterin gece karanlığında tezgahladığı kumpaslar Allah’ın kaydı altındadır. Ayet, dava önderine ve müminlere moral aşılar: Tuzak kuranlara aldırma, meşru vazifene odaklan ve tam bir tevekkülle Allah’a sığın; O en güvenilir vekildir.

4:82

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ٱلْقُرْءَانَ ۚ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ ٱللَّهِ لَوَجَدُوا۟ فِيهِ ٱخْتِلَـٰفًا كَثِيرًا

Efelâ yetedebberûnel-kur'ân, velev kâne min 'ındi ğayrillâhi levecedû fîhihtilâfen kesîrâ.

Onlar Kur'an'ı hâlâ derin derin düşünmezler mi? Eğer o Allah'tan başkasından gelmiş olsaydı, elbette içinde pek çok çelişki bulurlardı.

Kur’an’ın mucizevi çelişkisizliği ve mükemmel uyumu, onun ilahi menşeli olduğunun en açık akli delilidir.

Tedebbür; ayetlerin derin manalarını, hedeflerini ve hayatla bağını derin düşünme etmektir. Yirmi üç yılı aşkın çalkantılı süreçte inen Kur'an'da en küçük bir tenakuzun bulunmayışı, beşer üstü ilahi hikmetin ve ezeli ilmin sarsılmaz şahididir.

4:83

وَإِذَا جَآءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ ٱلْأَمْنِ أَوِ ٱلْخَوْفِ أَذَاعُوا۟ بِهِۦ ۖ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَإِلَىٰٓ أُو۟لِى ٱلْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسْتَنۢبِطُونَهُۥ مِنْهُمْ ۗ وَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ لَٱتَّبَعْتُمُ ٱلشَّيْطَـٰنَ إِلَّا قَلِيلًا

Ve izâ câehüm emrum minel-emni evil-havfi ezâ'û bih, velev raddûhü iler-rasûli ve ilâ ülil-emri minhüm le'alimehüllezîne yestenbitûnehû minhüm, velevlâ fadlullâhi 'aleyküm ve rahmetühû letteba'tümüş-şeytâne illâ kalîlâ.

Onlara güven veya korkuya dair bir haber geldiğinde onu hemen yayıverirler. Halbuki onu Peygamber'e ve aralarındaki yetki sahibi yöneticilere (ulu'l-emre) götürselerdi, içlerinden doğru hüküm çıkarabilecek (isabetli tahlil yapacak) olanlar onu elbette bilirlerdi. Eğer Allah'ın üzerinizdeki ikramı ve rahmeti olmasaydı, pek azınız müstesna şeytana uyardınız.

Kriz ve panik anlarında asılsız haber ve dedikoduyu yaymak yerine, bilgiyi teyit etmek ve işi uzmanına danışmak şarttır.

Ayet, bilgi güvenliği ve istihbarat ahlakını tesis eder. Duyulan her haberi teyitsizce yaymak fitneye ve kargaşaya zemin hazırlar; ehil otorite ve ilim ehlinin ('istimbat') süzgecinden geçirmek ise toplumsal birliği ve selameti korur.

4:84

فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ ۚ وَحَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَكُفَّ بَأْسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ وَٱللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنكِيلًا

Fe kâtil fî sebîlillâh, lâ tükellefü illâ nefsek, ve harridıl-mü'minîn, 'asallâhu ey yeküffe be'sellezîne keferû, vallâhu eşeddü be'sev ve eşeddü tenkîlâ.

Artık Allah yolunda savaş; sen kendinden başkasıyla sorumlu tutulmazsın. Müminleri de teşvik et. Umulur ki Allah inkâr edenlerin baskı ve şiddetini defeder. Allah'ın kuvvet ve azabı çok daha çetin, cezası çok daha şiddetlidir.

Hakiki dava adamı, çevresi gevşeklik gösterse bile tek başına kalsa dahi kendi sorumluluğunu yerine getirmelidir.

Ayet, Peygamber şahsında her mümine şahsi mesuliyet bilinci yükler. İyiliğe teşvik etmek vazife, netice ise Allah’a aittir. Zalimlerin kibirli gücü ve saldırganlığı, nihai hükümranlık sahibi olan Allah’ın karşı konulmaz kudretiyle kırılmaya mahkumdur.

4:85

مَّن يَشْفَعْ شَفَـٰعَةً حَسَنَةً يَكُن لَّهُۥ نَصِيبٌ مِّنْهَا ۖ وَمَن يَشْفَعْ شَفَـٰعَةً سَيِّئَةً يَكُن لَّهُۥ كِفْلٌ مِّنْهَا ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ مُّقِيتًا

Mey yeşfa' şefâ'aten hasenetey yekül lehû nasîbüm minhâ, ve mey yeşfa' şefâ'aten seyyi'etey yekül lehû kiflüm minhâ, ve kânallâhu 'alâ külli şey'im mükîtâ.

Kim güzel bir aracılığa (hayırlı bir işe) öncülük ve şefaat ederse, ondan kendisine bir pay vardır. Kim de kötü bir aracılığa öncülük ve şefaat ederse, onun da bundan bir vebal payı olur. Allah her şeyi hakkıyla gözetip karşılığını verendir.

Toplumsal ilişkilerde adalete ve hayra vasıta olmak ebedi sevap, şerre ve zulme arka çıkmak ise ağır bir vebal doğurur.

İslam ahlakında 'şefaat', yetki ve nüfuzunu başkası lehine kullanmaktır. Hakkı savunan, mağdura destek olan hayra ortak olur; zalime torpil geçen ve gayrimeşru menfaat sağlayan ise kötülüğün günahına ortak olur. Allah her amelin hakkını verendir.

4:86

وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا۟ بِأَحْسَنَ مِنْهَآ أَوْ رُدُّوهَآ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ حَسِيبًا

Ve izâ huyyîtüm bi tehiyyetin fe hayyû bi ahsene minhâ ev ruddûhâ, innallâhe kâne 'alâ külli şey'in hasîbâ.

Bir selam ile selamlandığınız zaman, siz de ondan daha güzeliyle karşılık verin veya aynıyla mukabele edin. Şüphesiz Allah her şeyin hesabını hakkıyla tutandır.

Nezaket ve sevgi dili toplumsal barışın temelidir; iyiliğe fazlasıyla karşılık vermek ilahi ahlakın gereğidir.

Selam, sadece bir esenlik dileği değil, güven ve barış sözleşmesidir. Ayet, müminler arası muhabbeti artırmak için selamı daha sıcak ve kapsamlı bir dua ile karşılamayı, en azından misliyle mukabele etmeyi emreder. Her incelik ilahi hesapta yerini bulur.

4:87

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ ۗ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ ٱللَّهِ حَدِيثًا

Allâhu lâ ilâhe illâ hû, le yecme'anneküm ilâ yevmil-kıyâmeti lâ raybe fîh, ve men asdeku minallâhi hadîsâ.

Allah; O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Gerçekleşmesinde hiçbir şüphe bulunmayan kıyamet gününde sizi mutlaka bir araya toplayacaktır. Söz bakımından Allah'tan daha doğru kim vardır?

Varlığın yegane maliki tektir; mutlak adalet ve hesap günü şüphesizdir ve ilahi vaat asla şaşmaz.

Tevhid inancı ve ahirette diriliş hakikati, dinin temel omurgasıdır. Bütün insanlık hesap için O'nun huzurunda toplanacaktır. Yalan ve aldatmanın hakim olduğu dünyada en sarsılmaz, doğru ve güvenilir kelam Allah’ın vaadidir; O’nun sözünden daha doğru hiçbir söz yoktur.

4:88

۞ فَمَا لَكُمْ فِى ٱلْمُنَـٰفِقِينَ فِئَتَيْنِ وَٱللَّهُ أَرْكَسَهُم بِمَا كَسَبُوٓا۟ ۚ أَتُرِيدُونَ أَن تَهْدُوا۟ مَنْ أَضَلَّ ٱللَّهُ ۖ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ سَبِيلًا

Fe mâ leküm fîl-münâfikîne fieteyni vallâhu erkesehüm bimâ kesebû, e türîdûne en tehdû men edallallâh, ve mey yudlilillâhu felen tecide lehû sebîlâ.

Size ne oluyor da münafıklar hakkında iki fırkaya ayrılıyorsunuz? Oysa Allah, işledikleri günahlar yüzünden onları baş aşağı etmiş (küfürlerine geri döndürmüş)tür. Allah'ın saptırdığını siz mi doğru yola iletmek istiyorsunuz? Allah kimi saptırırsa, artık sen onun için asla bir kurtuluş yolu bulamazsın.

İlkesizliğe ve ikiyüzlülüğe karşı duruşta safları netleştirmek, toplumsal dirliğin vazgeçilmez şartıdır.

Uhud Savaşı'nda ordudan ayrılan ya da Medine dışında münafıklık yapanlara karşı ashabın farklı tutumlar sergilemesi üzerine nazil olmuştur. 'Erkesehüm' ifadesi, bilinçli tercihlerinin sonucu olarak manen tersyüz oluşu anlatır. Hidayeti kalben reddedenleri yapay merhametle temize çıkarmak fayda vermez.

4:89

وَدُّوا۟ لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُوا۟ فَتَكُونُونَ سَوَآءً ۖ فَلَا تَتَّخِذُوا۟ مِنْهُمْ أَوْلِيَآءَ حَتَّىٰ يُهَاجِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَخُذُوهُمْ وَٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ ۖ وَلَا تَتَّخِذُوا۟ مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Veddû lev tekfürûne kemâ keferû fe-tekûnûne sevâen fe lâ tettehızû minhüm evliyâe hattâ yühâcirû fî sebîlillâh, fe-in tevellev fe-huzûhüm vaktülûhüm haysü vecedtümûhüm, ve lâ tettehızû minhüm veliyyev ve lâ nasîrâ.

Onlar, kendilerinin inkâr ettiği gibi sizin de inkâr etmenizi ve böylece eşit olmanızı çok arzu ettiler. Bu sebeple, Allah yolunda hicret etmedikçe onlardan dostlar edinmeyin. Eğer haktan yüz çevirip düşmanlığa dönerlerse, onları yakalayın ve bulduğunuz yerde öldürün; onlardan ne bir dost ne de bir yardımcı edinin.

Hak ile batıl mücadelesinde stratejik sadakat, kuru sözle değil somut fedakarlık ve fiilî tavırla ölçülür.

İkiyüzlüler inananların de kendileri gibi yozlaşmasını isterler. Ayet, samimiyetin ölçüsü olarak hicreti şart koşmuş; fitne çıkarıp fiilen savaşa yeltenenlere karşı gevşeklik gösterilmesini yasaklamıştır. 'Velî' ve 'nasîr' edinme yasağı, inanç güvenliğinin tavizsiz korunmasını hedefler.

4:90

إِلَّا ٱلَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَىٰ قَوْمٍۭ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَـٰقٌ أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَن يُقَـٰتِلُوكُمْ أَوْ يُقَـٰتِلُوا۟ قَوْمَهُمْ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَـٰتَلُوكُمْ ۚ فَإِنِ ٱعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا۟ إِلَيْكُمُ ٱلسَّلَمَ فَمَا جَعَلَ ٱللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

İllellezîne yasılûne ilâ kavmim beyneküm ve beynehüm mîsâkun ev câûküm hasırat sudûruhüm ey yükâtilûküm ev yükâtilû kavmehüm, ve lev şâallâhu le-selletahüm 'aleyküm fe-lekâtelûküm, fe-ini'tezelûküm fe-lem yükâtilûküm ve elkav ileykümüs-seleme fe-mâ ce'alallâhu leküm 'aleyhim sebîlâ.

Ancak sizinle aralarında antlaşma bulunan bir topluluğa sığınanlar yahut ne sizinle ne de kendi kavimleriyle savaşmayı içlerine sindiremeyip tarafsız kalarak size gelenler müstesnadır. Allah dileseydi onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı. Eğer sizden uzak durur, sizinle savaşmaz ve barış teklif ederlerse, artık Allah onlara saldırmanız için size bir yol vermemiştir.

Savaşın gayesi kan dökmek değil, fitneyi önlemektir; barış ve tarafsızlık teklifi daima korunmalıdır.

İslam hukuku, ahde vefayı ve tarafsızlık anlaşmalarını kutsal kabul eder. Ayet, aralarında saldırmazlık paktı olan kabilelere sığınanları ve savaşmak istemeyenleri dokunulmaz kılar. Barış elini uzatana kılıç çekmek haramdır; güç meşruiyeti ancak adalete ve antlaşmalara sadakatle mümkündür.

4:91

سَتَجِدُونَ ءَاخَرِينَ يُرِيدُونَ أَن يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا۟ قَوْمَهُمْ كُلَّ مَا رُدُّوٓا۟ إِلَى ٱلْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا۟ فِيهَا ۚ فَإِن لَّمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوٓا۟ إِلَيْكُمُ ٱلسَّلَمَ وَيَكُفُّوٓا۟ أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ۚ وَأُو۟لَـٰٓئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَـٰنًا مُّبِينًا

Setecidûne âharîne yürîdûne ey ye'menûküm ve ye'menû kavmehüm, külle mâ ruddû ilel-fitneti ürkisû fîhâ, fe-il lem ya'tezilûküm ve yülkû ileykümüs-seleme ve yeküffû eydiyehüm fe-huzûhüm vaktülûhüm haysü sekıftümûhüm, ve ülâiküm ce'alnâ leküm 'aleyhim sültânem mübînâ.

Başkalarını da bulacaksınız ki onlar hem sizden hem de kendi kavimlerinden güvende olmak isterler. Fakat ne zaman fitneye (şirke ve müslümanlarla savaşa) çağrılsalar, baş aşağı içine dalarlar. Şayet sizden uzak durmaz, barış teklif etmez ve ellerini sizden çekmezlerse, onları bulduğunuz yerde yakalayıp öldürün. İşte onlara karşı size apaçık bir yetki ve meşruiyet verdik.

İki tarafa da gülücük dağıtıp fırsatını bulduğunda ihanet eden ikiyüzlülere karşı teyakkuzda olunmalıdır.

Mekke'deki bazı kabilelerin Müslümanların yanında iman etmiş görünüp Kureyş'in yanına dönünce müminlere tuzak kurmaları bağlamında inmiştir. Bu tür çifte standartlı, fitneye dünden hazır fırsatçılar fiilî düşmanlığa giriştiklerinde hak ettikleri sert karşılığı görürler; onlara taviz verilmez.

4:92

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَن يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَـًٔا ۚ وَمَن قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَـًٔا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦٓ إِلَّآ أَن يَصَّدَّقُوا۟ ۚ فَإِن كَانَ مِن قَوْمٍ عَدُوٍّ لَّكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ ۖ وَإِن كَانَ مِن قَوْمٍۭ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَـٰقٌ فَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Ve mâ kâne li-mü'minin ey yaktüle mü'minen illâ hataâ, ve men katele mü'minen hataen fe-tahrîru rakabetim mü'minetiv ve diyetüm müsellemetün ilâ ehlihî illâ ey yassaddakû, fe-in kâne min kavmin 'adüvvil leküm ve hüve mü'minün fe-tahrîru rakabetim mü'mineh, ve in kâne min kavmim beyneküm ve beynehüm mîsâkun fe-diyetüm müsellemetün ilâ ehlihî ve tahrîru rakabetim mü'mineh, fe-mel lem yecid fe-sıyâmü şehreyni mütetâbi'ayni tevbetem minallâh, ve kânallâhu 'alîmen hakîmâ.

Bir müminin diğer bir mümini öldürmesi asla caiz değildir; ancak yanlışlıkla olması müstesnadır. Kim bir mümini yanlışlıkla öldürürse, mümin bir köleyi azat etmesi ve ölenin ailesine teslim edilecek bir diyet (kan bedeli) ödemesi gerekir; meğerki mirasçılar diyeti bağışlamış olsunlar. Eğer öldürülen mümin olduğu halde size düşman bir topluluktan ise, bu durumda ceza sadece mümin bir köle azat etmektir. Şayet sizinle aralarında antlaşma bulunan bir topluluktan ise, ailesine teslim edilecek bir diyet ve mümin bir köle azat etmek gerekir. Bunları bulamayan kimse, Allah tarafından tevbesinin kabulü için peş peşe iki ay oruç tutmalıdır. Allah her şeyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

İnsan hayatı mukaddestir; hataen dahi olsa cana kıyılması ağır kefaret ve toplumsal telafi gerektirir.

Ayet, yanlışlıkla adam öldürme durumunda kul hakkının telafisi için diyeti, canın heder oluşunun kefareti olarak da bir canı hürriyetine kavuşturmayı emreder. Buna güç yetiremeyen için kesintisiz iki ay oruç farz kılınmıştır; böylece bireye hayatın kutsiyeti ve dikkat sorumluluğu derinlemesine aşılanır.

4:93

وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَـٰلِدًا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمًا

Ve mey yaktül mü'minem müte'ammiden fe-cezâühû cehennemü hâliden fîhâ ve gadıballâhu 'aleyhi ve le'anehû ve e'adde lehû 'azâben 'azîmâ.

Kim bir mümini kasten öldürürse, onun cezası, içinde ebedî kalacağı cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, onu lanetlemiş ve onun için pek büyük bir azap hazırlamıştır.

Haksız yere cana kıymak, ilahi gazabı ve ebedî felaketi celbeden en dehşetli cürümdür.

Kasten cana kasteden katil hakkında Kur'an'da eşine az rastlanır şiddette dört katmerli ceza sayılmıştır: Cehennem, ilahi gazap, lanet ve büyük azap. İbn Abbas gibi bazı müfessirler bu ayete dayanarak kasten katilin tevbesinin kabul edilmeyeceğini söylerken, cumhur bunun şirkten sonraki en büyük günah olduğunu belirtmiştir.

4:94

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا ضَرَبْتُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَتَبَيَّنُوا۟ وَلَا تَقُولُوا۟ لِمَنْ أَلْقَىٰٓ إِلَيْكُمُ ٱلسَّلَـٰمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فَعِندَ ٱللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ ۚ كَذَٰلِكَ كُنتُم مِّن قَبْلُ فَمَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Yâ eyyühellezîne âmenû izâ darabtüm fî sebîlillâhi fe-tebeyyenû ve lâ tekûlû li-men elkâ ileykümüs-selâme leste mü'minen tebtegûne 'aradal-hayâtid-dünyâ, fe-'ındallâhi megânimü kesîrah, kezâlike küntüm min kablü fe-mennallâhu 'aleyküm fe-tebeyyenû, innallâhe kâne bimâ ta'melûne habîrâ.

Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınız zaman iyice araştırıp tetkik edin. Size selam verip barış teklif edene, dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek: 'Sen mümin değilsin!' demeyin. Zira Allah katında pek çok ganimetler vardır. Daha önce siz de onlar gibiydiniz de Allah size lütufta bulundu. Öyleyse iyice araştırın! Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.

İnsanlar niyet okumayla değil, zahirî ikrar ve beyanlarıyla değerlendirilir; peşin hüküm felakettir.

Mikdad b. Esved veya Usame b. Zeyd'in 'Lâ ilâhe illallâh' deyip selam veren birini ganimet yahut korktuğu zannıyla öldürmesi üzerine nazil olmuştur. Ayet, zahire göre hükmetme ahlakını getirmiş, kişilerin kalbini yarmaya kalkışmayı ve maddi menfaat için başkalarını tekfir etmeyi şiddetle yasaklamıştır.

4:95

لَّا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُو۟لِى ٱلضَّرَرِ وَٱلْمُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۚ فَضَّلَ ٱللَّهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ دَرَجَةً ۚ وَكُلًّا وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ ٱللَّهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

Lâ yestevil-kâ'ıdûne minel-mü'minîne gayru üliddarari vel-mücâhidûne fî sebîlillâhi bi-emvâlihim ve enfüsihim, faddalallâhül-mücâhidîne bi-emvâlihim ve enfüsihim 'alel-kâ'ıdîne deraceh, ve küllen ve'adallâhul-hüsnâ, ve faddalallâhül-mücâhidîne 'alel-kâ'ıdîne ecran 'azîmâ.

Müminlerden özür sahibi olmaksızın cihaddan geri kalıp oturanlarla, mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler bir olamaz. Allah, mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri oturanlara göre derece bakımından üstün kılmıştır. Gerçi Allah her birine güzel olanı (cenneti) vaad etmiştir; ama mücahidleri oturanların üzerine pek büyük bir mükafatla üstün tutmuştur.

Konfor alanında mazeretsizce bekleyenlerle hak dava uğrunda canını ve malını ortaya koyanlar asla bir tutulamaz.

Âmâ sahabi İbn Ümmü Mektum'un itirazı üzerine 'özür sahipleri hariç' kaydı inzal edilmiştir. İslam, samimi gayreti ve fedakarlığı mutlak surette ödüllendirir. Her iki gruba da imanları sebebiyle cennet vaad edilmekle birlikte, bedel ödeyen öncülerin ilahi dergahındaki derecesi ve ecri kıyaslanamaz.

4:96

دَرَجَـٰتٍ مِّنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا

Deracâtim minhü ve mağfiratev ve rahmeh, ve kânallâhu gafûrar rahîmâ.

Kendi katından yüksek dereceler, bir bağışlanma ve rahmet vermiştir. Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

Hakiki fedakarlık, dünyevi rütbelerle değil, Allah katındaki manevi dereceler ve ilahi merhametle taçlanır.

Önceki ayetteki 'büyük ecir' kavramı burada açılmaktadır. 'Deracât', mücahidlerin ihlas ve cihad derecelerine göre cennette nail olacakları yüksek makamları temsil eder. Kusurların örtülmesi ve ilahi lütuflara mazhariyet, kulun gayretine Allah'ın sonsuz fazlıyla karşılık vermesinin göstergesidir.

4:97

إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَفَّىٰهُمُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ ظَالِمِىٓ أَنفُسِهِمْ قَالُوا۟ فِيمَ كُنتُمْ ۖ قَالُوا۟ كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ قَالُوٓا۟ أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةً فَتُهَاجِرُوا۟ فِيهَا ۚ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ مَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَسَآءَتْ مَصِيرًا

İnnellezîne teveffâhümül-melâiketü zâlimî enfüsihim kâlû fîme küntüm, kâlû künnâ müstad'afîne fîl-ard, kâlû e lem tekün ardullâhi vâsi'aten fe-tühâcirû fîhâ, fe-ülâike me'vâhüm cehennem, ve sâet masîrâ.

Melekler, nefislerine zulmetmekte iken canlarını aldıkları kimselere: 'Ne işte idiniz (dininiz uğrunda ne yapıyordunuz)?' dediklerinde, onlar: 'Biz yeryüzünde çaresiz ve baskı altında tutulan kimselerdik' derler. Melekler de: 'Allah'ın arzı geniş değil miydi ki orada hicret edeydiniz?' derler. İşte onların barınağı cehennemdir; o ne kötü bir varış yeridir!

Zulme boyun eğip tembelliği çaresizlik kılıfına sokmak, insanı ilahi sorumluluktan kurtarmaz.

Mekke'de güçleri yettiği halde hicret etmeyip müşriklerin baskısıyla onların safında Bedir'e sürüklenenler hakkında nazil olmuştur. Ayet, inancını yaşayamayan kimsenin pasif bir kurban rolünü benimsemesini 'kendine zulüm' sayar; imkan varken hicret etmeyenin özrünü reddederek fiilî gayret ve direnişi emreder.

4:98

إِلَّا ٱلْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلْوِلْدَٰنِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا

İllel-müstad'afîne miner-ricâli ven-nisâi vel-vildâni lâ yestetî'ûne hîletev ve lâ yehtedûne sebîlâ.

Ancak gerçekten çaresiz kalıp hiçbir çıkış yolu bulamayan ve hicret yolunu bilmeyen erkekler, kadınlar ve çocuklar bu hükmün dışındadır.

İslam hukuku ve ahlakında mükellefiyet, mutlak surette güç yetirebilme ve imkan şartına bağlıdır.

Ayet, yaşlılık, hastalık, esaret veya maddi imkansızlık sebebiyle yurtlarından ayrılamayan gerçek mustazafları istisna eder. 'Hîle' burada meşru kurtuluş çaresi, yol bulma kabiliyetidir. Vahiy, sahte bahanelerle hakiki mağduriyeti kesin çizgilerle birbirinden ayırarak adaletin terazisini kurar.

4:99

فَأُو۟لَـٰٓئِكَ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَعْفُوَ عَنْهُمْ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا

Fe-ülâike 'asallâhu ey ya'füve 'anhüm, ve kânallâhu 'afüvven gafûrâ.

İşte Allah'ın onları affetmesi umulur. Allah çok affedicidir, çok bağışlayıcıdır.

Gerçek acziyet içindeki kullar için ilahi rahmet ve af kapısı daima ardına kadar açıktır.

Ayetteki 'asâ' (umulur) lafzı, Allah Teâlâ hakkında kesinlik ifade eder; yani ikram ve affın vuku bulacağı müjdesidir. İnsan elinden geleni yaptıktan sonra gücünün tükendiği yerde Allah'ın 'Afüvv' ve 'Gafûr' isimleri yansıma eder; ceza kalkar, günahlar silinir ve kul ilahi himayeye mazhar kılınır.

4:100

۞ وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ يَجِدْ فِى ٱلْأَرْضِ مُرَٰغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً ۚ وَمَن يَخْرُجْ مِنۢ بَيْتِهِۦ مُهَاجِرًا إِلَى ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ثُمَّ يُدْرِكْهُ ٱلْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُۥ عَلَى ٱللَّهِ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا

Ve mey yühâcir fî sebîlillâhi yecid fîl-ardı murâgamen kesîrav ve se'ah, ve mey yahruc mim beytihî mühâciran ilallâhi ve rasûlihî sümme yüdrikhül-mevtü fe-kad veka'a ecruhû 'alallâh, ve kânallâhu gafûrar rahîmâ.

Kim Allah yolunda hicret ederse, yeryüzünde barınacak pek çok geniş yer ve ferahlık bulur. Kim Allah'a ve Resûlü'ne hicret etmek amacıyla evinden çıkar da sonra yolda kendisine ölüm yetişirse, artık onun mükâfatı kesin olarak Allah'a aittir. Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

Hak uğruna konforunu terk etme cesareti gösteren kul, asla kaybetmez; niyet menzile ulaşmış sayılır.

'Murâgam', hasımların burnunu yere sürtecek izzetli ve korunaklı sığınak demektir. Hicret yolunda vefat eden Cündeb b. Damra hadisesi bağlamında inen ayet, amellerin niyetlere göre olduğunu ve yolda can veren muhacirin ecir bakımından hedefine varmış gibi tam mükâfata ereceğini tescil eder.

4:101

وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِى ٱلْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا۟ مِنَ ٱلصَّلَوٰةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱلْكَـٰفِرِينَ كَانُوا۟ لَكُمْ عَدُوًّا مُّبِينًا

Ve izâ darabtüm fîl-ardı fe-leyse 'aleyküm cünâhun en taksurû mines-salâti in hıftüm ey yeftinekümüllezîne keferû, innel-kâfirîne kânû leküm 'adüvvem mübînâ.

Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman, inkâr edenlerin size bir kötülük yapmasından endişe ederseniz, namazı kısaltmanızda size bir günah yoktur. Şüphesiz kâfirler sizin apaçık düşmanınızdır.

Dinde zorluk yoktur; sefer ve tehlike anlarında ibadetlerin kolaylaştırılması ilahi bir lütuftur.

Ayet, seferilikte dört rekatlı farz namazların iki rekata indirilmesi (kasr-ı salât) hükmünü vazeder. Başlangıçta korku şartına bağlı gibi görünse de Hz. Peygamber bunun 'Allah'ın bir sadakası' olduğunu ve kabul edilmesi gerektiğini bildirmiştir. İslam, meşakkat anında ruhsatlarla kullarına rahmet kapısı açar.

4:102

وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَلْتَقُمْ طَآئِفَةٌ مِّنْهُم مَّعَكَ وَلْيَأْخُذُوٓا۟ أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا۟ فَلْيَكُونُوا۟ مِن وَرَآئِكُمْ وَلْتَأْتِ طَآئِفَةٌ أُخْرَىٰ لَمْ يُصَلُّوا۟ فَلْيُصَلُّوا۟ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا۟ حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ۗ وَدَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُم مَّيْلَةً وَٰحِدَةً ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِن كَانَ بِكُمْ أَذًى مِّن مَّطَرٍ أَوْ كُنتُم مَّرْضَىٰٓ أَن تَضَعُوٓا۟ أَسْلِحَتَكُمْ ۖ وَخُذُوا۟ حِذْرَكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا

Ve izâ künte fîhim fe-ekamte lehümüs-salâte feltekum tâifetüm minhüm me'ake vel-ye'huzû eslihatehüm, fe-izâ secedû felyekûnû miv verâiküm vel-te'ti tâifetün uhrâ lem yusallû felyusallû me'ake vel-ye'huzû hızrahüm ve eslihatehüm, veddellezîne keferû lev tağfülûne 'an eslihatiküm ve emti'atiküm fe-yemîlûne 'aleyküm meyletev vâhıdeh, ve lâ cünâha 'aleyküm in kâne biküm ezem mim metarin ev küntüm merdâ en teda'û eslihateküm, ve huzû hızraküm, innallâhe e'adde lil-kâfirîne 'azâbem mühînâ.

Sen onların arasında bulunup da onlara namaz kıldırdığın zaman, onlardan bir grup seninle namaza dursun ve silahlarını da yanlarına alsınlar. Onlar secdeye vardıklarında (bir rekatı tamamlayınca) arkanıza (nöbete) geçsinler; bu defa namaz kılmamış olan diğer grup gelsin ve seninle birlikte namaz kılsınlar. Tedbirli olsunlar ve silahlarını da yanlarında bulundursunlar. İnkârcılar, silahlarınızdan ve teçhizatınızdan gafil olmanızı ve böylece üzerinize ani bir baskın yapmayı çok isterler. Şayet yağmurdan ötürü bir eziyet çeker veya hasta olursanız silahlarınızı bırakmanızda size bir günah yoktur; ancak yine de tedbirinizi alın. Şüphesiz Allah, kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırlamıştır.

Kulluk sorumluluğu ile tedbir ve güvenlik bilinci bir madalyonun iki yüzü gibidir; biri diğerine feda edilmez.

Savaş meydanında cemaatle kılınan 'salâtü'l-havf' (korku namazı) uygulamasını detaylandıran bu ayet, en kritik anda dahi ibadetin terk edilmediğini, ancak aynı zamanda teyakkuz ve savunma tedbirlerinin de elden bırakılmadığını gösterir. İbadet ederken bile basireti ve savunmayı elden bırakmamak esastır.

4:103

فَإِذَا قَضَيْتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ قِيَـٰمًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمْ ۚ فَإِذَا ٱطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ ۚ إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ كَانَتْ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ كِتَـٰبًا مَّوْقُوتًا

Fe-izâ kadaytümüs-salâte fezkürûllâhe kıyâmev ve ku'ûdev ve 'alâ cünûbiküm, fe-izatma'nentüm fe-ekîmüs-salâh, innes-salâte kânet 'alel-mü'minîne kitâbem mevkûtâ.

Namazı bitirdiğinizde; ayaktayken, otururken ve yanlarınız üzerine yatarken Allah'ı zikredin. Güvene kavuştuğunuzda ise namazı tam olarak kılın. Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır.

Zaman bilincini inşa eden ve kulun hayatını tanzim eden namaz, her şartta ifası gereken vazgeçilmez bir emanettir.

Ayet, savaş stresinden sonra kalplerin zikirle sükunet bulmasını emreder. 'Kitâben mevkûtâ', namazın belirli vakitlerle sınırlandırılmış ilahi bir kanun olduğunu beyan eder. Bu hüküm, ibadetin keyfiliğe bırakılamayacağını, hayatın ritminin ilahi buluşma vakitlerine göre programlanması gerektiğini bildirir.

4:104

وَلَا تَهِنُوا۟ فِى ٱبْتِغَآءِ ٱلْقَوْمِ ۖ إِن تَكُونُوا۟ تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ ۖ وَتَرْجُونَ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Ve lâ tehinû fîbtigâil-kavm, in tekûnû te'lemûne fe-innehüm ye'lemûne kemâ te'lemûn, ve tercûne minallâhi mâ lâ yercûn, ve kânallâhu 'alîmen hakîmâ.

Düşman birliğini takip etmekte gevşeklik göstermeyin. Eğer siz acı çekiyorsanız, şüphesiz onlar da tıpkı sizin çektiğiniz gibi acı çekmektedirler. Üstelik siz, Allah'tan onların umamayacağı şeyleri (şehitlik, cennet ve ilahi rızayı) ummaktasınız. Allah, her şeyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Mümini zorluklar karşısında dirençli kılan en büyük güç, batılın sahip olamadığı ilahi ümit ve gayedir.

Uhud Savaşı sonrası Hamrâü'l-Esed gazvesine çıkış sürecinde inananların yaralı ve yorgun hallerini teselli için inmiştir. Maddi zorluklar taraflar için eşit olsa da müminin manevi sermayesi, Allah rızası ve ebedi saadet beklentisidir. Bu ilahi gaye, dünyevi heveslerden katbekat üstün bir azim kaynağıdır.

4:105

إِنَّآ أَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ٱلْكِتَـٰبَ بِٱلْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ ٱلنَّاسِ بِمَآ أَرَىٰكَ ٱللَّهُ ۚ وَلَا تَكُن لِّلْخَآئِنِينَ خَصِيمًا

İnnâ enzelnâ ileykel-kitâbe bil-hakkı li-tahküme beynen-nâsi bimâ erâkallâh, ve lâ tekül lil-hâinîne hasîmâ.

Şüphesiz biz bu Kitab'ı, insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hüküm veresin diye hak olarak indirdik. Sakın hainlerin savunucusu olma!

Adalet terazisi tarafgirlik tanımaz; inancı ne olursa olsun haini savunmak ilahi vahyin özüne aykırıdır.

Müslüman görünen Tu'me b. Übeyrık'ın bir zırh çalıp suçu masum bir Yahudiye atması ve akrabalarının Peygamberimiz'i yanıltmaya çalışması üzerine inmiştir. Kur'an, Müslüman bir hırsızı aklayıp gayrimüslim masumu mahkum etmeyi reddetmiş; adaletin mutlak tarafsızlığını ve hakkaniyet ilkesini tesis etmiştir.

4:106

وَٱسْتَغْفِرِ ٱللَّهَ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا

Vestağfirillâh, innallâhe kâne gafûrar rahîmâ.

Allah'tan bağışlanma dile! Şüphesiz Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

Haktan yana tavır alan yönetici ve hakimler dahi, istemeden hataya meyletme ihtimaline karşı daima istiğfarla arınmalıdır.

Hz. Peygamber hainlerin tezgahından vahiy ile haberdar edilmiş, zahire aldanarak haini savunma temayülünden dolayı istiğfara davet edilmiştir. Bu emir, en adil insanların bile karar verirken nefis veya çevre baskısına kapılma tehlikesine karşı ilahi korumaya ve tevazuya sığınmasını hedefler.

4:107

وَلَا تُجَـٰدِلْ عَنِ ٱلَّذِينَ يَخْتَانُونَ أَنفُسَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا

Ve lâ tücâdil 'anillezîne yahtânûne enfüsehüm, innallâhe lâ yühibbü men kâne havvânen esîmâ.

Kendi nefislerine hainlik edenleri savunma! Çünkü Allah, hainliği meslek edinen günahkarları asla sevmez.

Kişinin işlediği her haksızlık ve ihanet, nihayetinde kendi fıtratına ve vicdanına yapılmış bir darbedir.

'Yahtânûne enfüsehüm' tabiri, hainin aslında başkasına değil, kendi ebedi hayatına hıyanet ettiğini vurgular. 'Havvân' ve 'esîm' kelimeleri, ihaneti ve günahı alışkanlık haline getirenleri ifade eder. Hukukta ve siyasette suçluyu koruma refleksi, toplumu çürüten en tehlikeli ahlaki zaaftır.

4:108

يَسْتَخْفُونَ مِنَ ٱلنَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ ٱللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَىٰ مِنَ ٱلْقَوْلِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا

Yestahfûne minen-nâsi ve lâ yestahfûne minallâhi ve hüve me'ahüm iz yübeyyitûne mâ lâ yerdâ minel-kavl, ve kânallâhu bimâ ya'melûne mühîtâ.

İnsanlardan gizlenirler de Allah'tan gizlenmezler. Oysa O, geceleyin O'nun razı olmayacağı sözü kurup tezgâhlarken dahi onların yanındadır. Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatmıştır.

İnsanların bakışından utanıp her an kendisini gören ve işiten Allah'tan hayâ etmemek, imanın zafiyetidir.

Hırsızlığı örtbas etmek için gece gizli planlar kuranların psikolojisi tasvir edilmektedir. 'Yübeyyitûne' fiili, karanlıkta karanlık işler çevirmeyi anlatır. Vahiy, kulun her hareketinin ilahi murakabe altında olduğunu hatırlatarak bâtınî bir ahlak şuuru ve vicdanî murakabe inşa eder.

4:109

هَـٰٓأَنتُمْ هَـٰٓؤُلَآءِ جَـٰدَلْتُمْ عَنْهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فَمَن يُجَـٰدِلُ ٱللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ أَم مَّن يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا

Hâ-entüm hâülâi câdeltüm 'anhüm fîl-hayâtid-dünyâ fe-mey yücâdilüllâhe 'anhüm yevmel-kıyâmeti em mey yekûnü 'aleyhim vekîlâ.

Haydi siz dünya hayatında onları savundunuz diyelim; peki kıyamet günü Allah'ın huzurunda onları kim savunacak yahut kim onlara vekil (koruyucu) olacak?

Dünyevi mahkemeleri veya kamuoyunu aldatarak elde edilen aklanmalar, ahiretin mutlak adaletinde hükümsüzdür.

Hırsız akrabalarını korumak için yalan şahitlik yapanlara hitaptır. Dünyada hatır, rüşvet veya ustaca savunmalarla suçtan kurtulmak mümkün olabilir; fakat ilahi huzurda hiçbir avukat ve kefil suçluyu koruyamaz. Ayet, savunma mekanizmalarının adalete değil suçluya kalkan edilmesini kınar.

4:110

وَمَن يَعْمَلْ سُوٓءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُۥ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ ٱللَّهَ يَجِدِ ٱللَّهَ غَفُورًا رَّحِيمًا

Ve mey ya'mel sûen ev yazlim nefsehû sümme yestağfirillâhe yecidillâhe gafûrar rahîmâ.

Kim bir kötülük yapar yahut nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur.

Ne kadar büyük hata işlenirse işlensin, samimi bir nedamet ve istiğfar ilahi affın kapılarını ardına kadar açar.

'Sû' başkasına zarar veren kötülükleri, 'zulmü'n-nefs' ise kulun kendi maneviyatına verdiği zararları ifade eder. Ayet, günah batağına düşen kimseyi ümitsizliğe sevk etmek yerine, pişmanlıkla Allah'a yönelip tevbe etmeye çağırır. İlahi mağfiret, günahın ağırlığından her zaman daha geniştir.

4:111

وَمَن يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُۥ عَلَىٰ نَفْسِهِۦ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Ve mey yeksib ismen fe-innemâ yeksibühû 'alâ nefsih, ve kânallâhu 'alîmen hakîmâ.

Kim bir günah kazanırsa, onu ancak kendi aleyhine kazanmış olur. Allah, her şeyi hakkıyla bilendir, tam hüküm ve hikmet sahibidir.

Bireysel sorumluluk ilkesi gereğince, işlenen hiçbir günahın vebali başkasına yüklenemez.

Günahı bir kazanç ('kesb') zanneden insan, gerçekte sadece kendi felaketini hazırlar. Ayet, kötülüğün zehirli faturasının döne dolaşa failin kendi ruhuna ve ahiretine çıkacağını bildirir. Allah'ın 'Alîm' ve 'Hakîm' isimleri, hiçbir günahın karşılıksız kalmayacağını ve adaletin kusursuz işleyeceğini garanti eder.

4:112

وَمَن يَكْسِبْ خَطِيٓـَٔةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِۦ بَرِيٓـًٔا فَقَدِ ٱحْتَمَلَ بُهْتَـٰنًا وَإِثْمًا مُّبِينًا

Ve mey yeksib hatîeten ev ismen sümme yermi bihî berîen fe-kadıhtemele bühtânev ve ismem mübînâ.

Kim bir kusur yahut bir günah işler de sonra onu bir suçsuzun üzerine atarsa, muhakkak ki büyük bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmiş olur.

Kendi suçunu örtmek için masum bir insana iftira atmak, kul hakkının en ağır ve karanlık biçimidir.

'Hatîe' ferdî kusur ve ihmalleri, 'ism' ise kasti günahları kapsar. Suçunu masum bir Yahudi komşusunun üzerine atan Tu'me b. Übeyrık'ın şahsında, başkasına çamur atarak kurtulmaya çalışan herkes ikaz edilmektedir. Bu amel 'bühtân' (insanı dehşete düşüren yalan) ve apaçık bir zulüm olarak nitelendirilmiştir.

4:113

وَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُۥ لَهَمَّت طَّآئِفَةٌ مِّنْهُمْ أَن يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ ۖ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِن شَىْءٍ ۚ وَأَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَيْكَ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُن تَعْلَمُ ۚ وَكَانَ فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا

Ve lev lâ fadlullâhi 'aleyke ve rahmetühû lehemmet tâifetüm minhüm ey yudillûke ve mâ yudillûne illâ enfüsehüm ve mâ yedurrûneke min şey', ve enzelallâhu 'aleykel-kitâbe vel-hikmete ve 'allemeke mâ lem tekün ta'lem, ve kâne fadlullâhi 'aleyke 'azîmâ.

Eğer Allah'ın senin üzerindeki ikramı ve merhameti olmasaydı, onlardan bir grup seni saptırmaya kesinlikle yeltenmişti. Halbuki onlar ancak kendilerini saptırırlar ve sana hiçbir şekilde zarar veremezler. Allah sana Kitab'ı ve hikmeti indirmiş, bilmediklerini sana öğretmiştir. Allah'ın senin üzerindeki ikramı gerçekten çok büyüktür.

İlahi rehberlik ve vahiy teminatı, hak davanın liderini hilekârların manipülasyonundan ve yanılgıdan korur.

Tu'me'nin kabilesi Benî Züfeyr'in asılsız beyanlarla Peygamberimiz'i yanıltma çabasına dikkat çeker. Peygamber'in ismet sıfatı ilahi koruma altındadır. Ayette Kitap ve sünneti simgeleyen 'hikmet' zikredilmiş; beşeri aklın yetersiz kaldığı gaybî ve ahlakî hakikatlerin vahiy nuruyla aydınlandığı tescil edilmiştir.

4:114

۞ لَّا خَيْرَ فِى كَثِيرٍ مِّن نَّجْوَىٰهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَـٰحٍۭ بَيْنَ ٱلنَّاسِ ۚ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Lâ hayra fî kesîrim min necvâhüm illâ men emera bi-sadakatin ev ma'rûfin ev ıslâhım beynen-nâs, ve mey yef'al zâlikebtigâe merdâtillâhi fe-sevfe nü'tîhi ecran 'azîmâ.

Onların gizli fısıldaşmalarının çoğunda hayır yoktur; ancak bir sadakayı, bir iyiliği yahut insanların arasını düzeltmeyi teşvik eden kimseler müstesnadır. Kim bunu Allah'ın rızasını gözeterek yaparsa, biz ona pek büyük bir mükafat vereceğiz.

Kulis ve kapalı kapılar ardındaki fısıldaşmalar çoğu kez fesat üretir; meşruiyeti ancak hayır ve barış sağlar.

'Necvâ' gizli toplantı ve kulis faaliyetleridir. Ayet, bu toplantıların çoğunun fitne ve dedikodu barındırdığını belirtir; ancak yoksulu doyurma, iyiliği yayma ve küsleri barıştırma amaçlı gizli gayretleri istisna eder. Bu hayırların değeri ise menfaat değil, yalnızca Allah rızasına dayanmasıyla taçlanır.

4:115

وَمَن يُشَاقِقِ ٱلرَّسُولَ مِنۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ ٱلْهُدَىٰ وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ ٱلْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِۦ مَا تَوَلَّىٰ وَنُصْلِهِۦ جَهَنَّمَ ۖ وَسَآءَتْ مَصِيرًا

Ve mey yüşâkıkır-rasûle mim ba'di mâ tebeyyene lehül-hüdâ ve yettebi' gayra sebîlil-mü'minîne nüvellihî mâ tevellâ ve nuslihî cehennem, ve sâet masîrâ.

Kendisine doğru yol apaçık belli olduktan sonra Resûl'e muhalefet edip inananların yolundan başkasına uyan kimseyi, yöneldiği sapıklıkta bırakır ve onu cehenneme sokarız. O ne kötü bir varış yeridir!

Vahyin rehberliğine ve mümin cemaatin ittifakına sırt çevirmek, insanı kendi saplantılarında helake sürükler.

Tu'me b. Übeyrık'ın hırsızlığı ortaya çıkınca irtidat edip Mekke müşriklerine kaçması üzerine inmiştir. İmam Şâfiî, bu ayeti 'icmâ-ı ümmet'in (inananların ittifakının) dinde bağlayıcı bir delil olduğuna en güçlü dayanak kabul etmiştir. Hakikati bilerek Peygamber'e ve ümmetin ortak vicdanına isyan eden kendi felaketini hazırlar.

4:116

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِۦ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ ۚ وَمَن يُشْرِكْ بِٱللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَـٰلًۢا بَعِيدًا

İnnallâhe lâ yagfiru en yüşrake bihî ve yagfiru mâ dûne zâlike limen yeşâ’, ve men yüşrik billâhi fekad dalle dalâlen baîdâ.

Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını asla bağışlamaz; bunun dışındaki günahları ise dilediği kimse için bağışlar. Kim Allah'a ortak koşarsa, muhakkak ki derin bir sapıklığa düşmüştür.

Tevhid, varoluşun ve ahlakın temelidir; şirk ise insanın yaratıcısıyla kurduğu bağı kökten koparan en büyük sapmadır.

Şirk, Allah'ın mutlak rububiyetine ortak koşmak ve varlığın gayesini inkâr etmektir; bu sebeple tövbe edilmedikçe ilahi affın kapsamı dışındadır. Şirk dışındaki günahlarda ise ilahi rahmet ve mağfiret kapısı kulun durumuna ve Allah'ın dilemesine göre her daim açıktır.

4:117

إِن يَدْعُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ إِنَـٰثًا وَإِن يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطَـٰنًا مَّرِيدًا

İn yed’ûne min dûnihî illâ inâsen ve in yed’ûne illâ şeytânen merîdâ.

Onlar, Allah'ı bırakıp sadece birtakım dişil putlara yalvarırlar ve aslında başkaldıran inatçı şeytandan başkasına tapmazlar.

Sahte sığınaklar ve putlaştırılan otoriteler, insanı isyankâr şeytanın oyuncağı haline getirir.

Müşriklerin Lât, Menât ve Uzzâ gibi putları dişilik vasfıyla anıp melekleri Allah'ın kızları saymaları, zihinsel bir acziyetin ürünüdür. Hakiki ilahı terk edip fıtrata aykırı hezeyanlara yönelen kimse, hakikatte isyankâr ve kovulmuş şeytanın (şeytan-ı merîd) vesveselerine boyun eğmektedir.

4:118

لَّعَنَهُ ٱللَّهُ ۘ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا

Leanehullâh, ve kâle le-ettehızenne min ibâdike nasîben mefrûdâ.

Allah o şeytana lanet etti. O da dedi ki: "Elbette senin kullarından belirli bir pay edineceğim!"

Şeytanın nihai gayesi, insanı yaratılış gayesinden uzaklaştırıp kendi peşinden sürüklemektir.

Allah'ın rahmetinden kovulan iblis, insanoğluna karşı intikam yemini etmiş ve ilahi huzurda kullardan bir pay alacağını iddia etmiştir. Bu pay; hevasına esir olan, batıl telkinlere kanan ve manevi şuurunu yitirerek şeytanın güdümüne giren kimselerin oluşturduğu gaflet zümresidir.

4:119

وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَـَٔامُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ ءَاذَانَ ٱلْأَنْعَـٰمِ وَلَـَٔامُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ ٱللَّهِ ۚ وَمَن يَتَّخِذِ ٱلشَّيْطَـٰنَ وَلِيًّا مِّن دُونِ ٱللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُّبِينًا

Ve le-udıllennehüm ve le-ümenniyennehüm ve le-âmürannehüm feleyübettikünne âzânel-en’âmi ve le-âmürannehüm feleyugayyirunne halkallâh, ve men yettehıziş-şeytâne veliyyen min dûnillâhi fekad hasira husrânen mübînâ.

"Onları mutlaka saptıracağım, onları boş kuruntularla oyalayacağım; onlara emredeceğim de hayvanların kulaklarını yaracaklar ve yine emredeceğim de Allah'ın yarattığını bozacaklar." Kim Allah'ı bırakıp şeytanı dost edinirse, apaçık bir hüsrana uğramıştır.

Tabii fıtrata ve ilahi nizama müdahale etmek, şeytani kuruntuların ve sapkınlığın bir yansımasıdır.

Cahiliye putperestlerinin batıl ritüellerle hayvanların kulaklarını kesmesi ve hilkati tahrif etmesi kınanır. Şeytanın insanı boş hülyalarla kandırıp hem fiziki hem de ahlaki fıtratı bozmaya yöneltmesi, ilahi dostluğu terk edip hüsranı seçenlerin acı tablosudur.

4:120

يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ ۖ وَمَا يَعِدُهُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ إِلَّا غُرُورًا

Yeıdühüm ve yümennîhim, ve mâ yeıdühümüş-şeytânü illâ gurûrâ.

Şeytan onlara vadeder ve onları kuruntularla oyalar. Oysa şeytanın onlara vadettiği şeyler, aldatmacadan başka bir şey değildir.

Şeytanın vaat ettiği sahte dünyevi seraplar, hakikatin ışığında kaybolmaya mahkûm birer yanılsamadır.

Şeytan insanı fakirlikle korkutup cimriliğe iter, günahları cazip gösterir ve bitmek bilmeyen tûl-i emel (uzun yaşama ve servet hülyası) aşılar. Kur'an, bu vaatlerin ardında yalnızca bir aldatma ve serap ('gurûr') olduğunu bildirerek mümini uyanık olmaya çağırır.

4:121

أُو۟لَـٰٓئِكَ مَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ وَلَا يَجِدُونَ عَنْهَا مَحِيصًا

Ülâike me’vâhüm cehennemü ve lâ yecidûne anhâ mahîsâ.

İşte onların barınağı cehennemdir ve oradan kaçacak hiçbir kurtuluş yeri bulamazlar.

Şeytanın yalanlarına kapılıp fıtratını bozanlar, kaçışı olmayan bir hüsran mekanına sürüklenirler.

İblisin kuruntularına aldanarak ömrünü heba edenlerin varacağı yer cehennemdir. 'Mahîs', insanın sığınacağı yahut kaçıp sığınabileceği hiçbir menfez bulunmadığını ifade eder; inkâr ve gaflet içinde kalanlar için ilahi adaletin tecellisinden kaçış imkânsızdır.

4:122

وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۖ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقًّا ۚ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ ٱللَّهِ قِيلًا

Vellezîne âmenû ve amilûs-sâlihâti senüdhılühüm cennâtin tecrî min tahtihel-enhâru hâlidîne fîhâ ebedâ, va’dallâhi hakkâ, ve men asdeku minallâhi kîlâ.

İman edip salih ameller işleyenleri ise altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere koyacağız. Bu, Allah'ın hak olan vaadidir. Sözü Allah'tan daha doğru olan kim vardır?

Gerçek kurtuluş, samimi iman ve salih amellerle ilahi söze sadakat göstermekten geçer.

Şeytanın boş vaatlerine karşılık Allah Teâlâ, ebedi cennet mükâfatını hakikat olarak müjdeler. Vahiy, Allah'ın vaadinin kesinliğini ('va'dallâhi hakkan') ve O'nun sözünün mutlak doğruluğunu vurgulayarak mümine sarsılmaz bir güven ve ümit aşılar.

4:123

لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَآ أَمَانِىِّ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ ۗ مَن يَعْمَلْ سُوٓءًا يُجْزَ بِهِۦ وَلَا يَجِدْ لَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Leyse bi-emâniyyiküm ve lâ emâniyyi ehlil-kitâb, men ya’mel sûen yücze bihî ve lâ yecid lehû min dûnillâhi veliyyen ve lâ nasîrâ.

Bu iş, ne sizin kuru temennilerinizle ne de Ehl-i Kitabın temennileriyle olur. Kim bir kötülük yaparsa onun cezasını görür ve Allah'tan başka kendisine ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilir.

Din bir aidiyet yahut zümre üstünlüğü değil, amele dayalı adil bir sorumluluk bilincidir.

Müslümanların veya Ehl-i Kitabın sadece kuru iddialarla kurtulacaklarını sanmaları reddedilir. İlahi adalet mekanizması tarafsızdır; amelsiz temenniler kıymetsizdir. Her kul işlediği kötülüğün karşılığını bizzat görecek, ilahi adalete karşı kimse torpil bulamayacaktır.

4:124

وَمَن يَعْمَلْ مِنَ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ مِن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ ٱلْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا

Ve men ya’mel mines-sâlihâti min zekerin ev ünsâ ve hüve mü’minün fe-ülâike yedhulûnel-cennete ve lâ yuzlemûne nakîrâ.

İster erkek olsun ister kadın, kim mümin olarak salih ameller işlerse, işte onlar cennete girerler ve bir hurma çekirdeğinin çentiği kadar bile haksızlığa uğratılmazlar.

İlahi mükâfat cinsiyete değil, iman temelli erdemli eylemlere ve hakkaniyete dayanır.

Kur'an, kadın ve erkeği manevi sorumluluk ve ahiret mükâfatı bakımından mutlak eşit tutmuştur. 'Nakîr' (hurma çekirdeğinin sırtındaki minik çentik), adaletin hassasiyetini simgeler; zerre miskal bir hayır bile karşılıksız kalmayacak, kimseye haksızlık edilmeyecektir.

4:125

وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَٱتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًا ۗ وَٱتَّخَذَ ٱللَّهُ إِبْرَٰهِيمَ خَلِيلًا

Ve men ahsenü dînen mimmen esleme vechehû lillâhi ve hüve muhsinün vettebea millete ibrâhîme hanîfâ, vettehazallâhü ibrâhîme halîlâ.

İyilik ve ihsan sahibi olarak bütün varlığıyla Allah'a teslim olan ve hakka yönelen İbrahim'in dinine uyan kimseden din bakımından daha güzel kim olabilir? Allah, İbrahim'i dost edinmiştir.

En kâmil din, samimi bir teslimiyet ve ihsan bilinciyle tevhid yolunu yürümektir.

Yüzü Allah'a çevirmek tam itaati, 'muhsin' olmak amelleri ihlas ve güzellikle yapmayı ifade eder. Hz. İbrahim'in şirkten arınmış duru tevhid (hanîflik) çizgisine uymak kemalin zirvesidir; nitekim Allah onu samimiyetinden ötürü 'Halîl' (en yakın dost) edinmiştir.

4:126

وَلِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ مُّحِيطًا

Ve lillâhi mâ fîs-semâvâti ve mâ fîl-ard, ve kânallâhü bi-külli şey’in muhîtâ.

Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Allah, her şeyi ilmi ve kudretiyle kuşatmıştır.

Kainatın mutlak maliki olan Allah'ın ilmi ve kudreti karşısında insan aczini bilmelidir.

Göklerin ve yerin mülkiyeti bütünüyle Allah'a aittir; dolayısıyla O'nun hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. 'Muhît' sıfatı; Allah'ın varlığı, ilmi ve kudretiyle her zerreyi çepeçevre kuşattığını bildirerek kulu ihlasa, teslimiyete ve gizli-açık her halinde takvaya yöneltir.

4:127

وَيَسْتَفْتُونَكَ فِى ٱلنِّسَآءِ ۖ قُلِ ٱللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ فِى ٱلْكِتَـٰبِ فِى يَتَـٰمَى ٱلنِّسَآءِ ٱلَّـٰتِى لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَن تَنكِحُوهُنَّ وَٱلْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ ٱلْوِلْدَٰنِ وَأَن تَقُومُوا۟ لِلْيَتَـٰمَىٰ بِٱلْقِسْطِ ۚ وَمَا تَفْعَلُوا۟ مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِهِۦ عَلِيمًا

Ve yesteftûneke fîn-nisâ’, kulillâhü yüftîküm fîhinne ve mâ yütlâ aleyküm fîl-kitâbi fî yetâmen-nisâilletî lâ tü’tûnehünne mâ kütibe lehünne ve tergabûne en tenkihûhünne vel-müstad’afîne minel-vildâni ve en tekûmû lil-yetâmâ bil-kıst, ve mâ tef’alû min hayrin fe-innallâhe kâne bihî alîmâ.

Kadınlar hakkında senden fetva istiyorlar. De ki: "Onlar hakkındaki hükmü size Allah bildiriyor: Kendilerine farz kılınan mirası vermediğiniz ve nikahlamayı arzuladığınız (yahut güzelliği ve malı olmadığı için nikahlamaktan kaçındığınız) yetim kızlar, korunmaya muhtaç zavallı çocuklar ve yetimlere karşı adaleti ayakta tutmanız hakkında Kitap'ta size okunan ayetler de bunu emreder. Hayır adına ne yaparsanız, şüphesiz Allah onu hakkıyla bilir."

Yetimlerin ve savunmasız kadınların haklarını korumak, toplumun vicdani ve hukuki imtihanıdır.

Cahiliye devrinde yetim kızların mallarına el koymak veya miras vermemek için uygulanan baskılar yasaklanmıştır. Ayet, yetim ve zayıf çocukların haklarının teslimini, evliliklerde mehir ve miras adaletine riayet edilmesini ilahi gözetim altında emreder.

4:128

وَإِنِ ٱمْرَأَةٌ خَافَتْ مِنۢ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ أَن يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا ۚ وَٱلصُّلْحُ خَيْرٌ ۗ وَأُحْضِرَتِ ٱلْأَنفُسُ ٱلشُّحَّ ۚ وَإِن تُحْسِنُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Ve inimraetün hâfet min ba’lihâ nüşûzen ev i’râdan felâ cünâha aleyhimâ en yuslihâ beynehümâ sulhâ, ves-sulhu hayr, ve uhdıratil-enfüsüş-şuhh, ve in tuhsinû ve tettekû fe-innallâhe kâne bimâ ta’melûne habîrâ.

Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden veya kendisinden yüz çevirmesinden endişe ederse, anlaşarak aralarını düzeltmelerinde kendilerine bir günah yoktur. Sulh (anlaşmak) her zaman daha hayırlıdır. Zaten nefisler kıskançlık ve bencilliğe meyilli kılınmıştır. Eğer iyilik eder ve haksızlıktan sakınırsanız, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.

Aile birliğini korumada fedakârlık ve uzlaşı, egoist inatlaşmalardan daima daha hayırlıdır.

Eşler arasında baş gösteren huzursuzluklarda mahkemeye veya boşanmaya gitmeden önce karşılıklı rıza ile fedakârlık yapılarak sulh aranması teşvik edilir. Nefislerin bencil tutkularına ('şuhh') kapılmadan fedakârlık ve takva ile davranmak, aileyi kurtaran ilahi bir erdemdir.

4:129

وَلَن تَسْتَطِيعُوٓا۟ أَن تَعْدِلُوا۟ بَيْنَ ٱلنِّسَآءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ ۖ فَلَا تَمِيلُوا۟ كُلَّ ٱلْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَٱلْمُعَلَّقَةِ ۚ وَإِن تُصْلِحُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا

Ve len testetî’û en ta’dilû beynen-nisâi ve lev harastüm felâ temîlû küllel-meyli fe-tezerûhâ kel-muallekatî, ve in tuslihû ve tettekû fe-innallâhe kâne gafûran rahîmâ.

Ne kadar hırslı olsanız da kadınlar arasında (kalbî sevgide) tam adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz. Öyleyse birine tamamen meyledip de diğerini askıda kalmış (ne evli ne bekar) gibi terk etmeyin. Eğer arayı düzeltir ve haksızlıktan sakınırsanız, şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.

Zahiri haklarda adalet farzdır; kalbi meyil irade dışı olsa da eşi ihmal edip belirsizlikte bırakmak zulümdür.

Kalpteki sevgi ve meyil iradeyi aşabilir; ancak hukuki muamele, nafaka, ilgi ve nöbette mutlak adalet şarttır. Bir eşe meyledip diğerini ne boşanmış ne evli ('el-mualleka') durumda bırakmak şiddetle yasaklanmış, hakların gözetilmesi emredilmiştir.

4:130

وَإِن يَتَفَرَّقَا يُغْنِ ٱللَّهُ كُلًّا مِّن سَعَتِهِۦ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ وَٰسِعًا حَكِيمًا

Ve in yeteferrekâ yugnillâhü küllen min seatih, ve kânallâhü vâsian hakîmâ.

Eğer karı-koca (anlaşamayarak) ayrılırlarsa, Allah her birini geniş ikramı ve imkânlarıyla diğerine muhtaç olmaktan kurtarır. Allah'ın ikramı pek geniştir, O hüküm ve hikmet sahibidir.

Boşanma meşru bir çıkış yoludur; rızkın ve huzurun kaynağı eşler değil, sonsuz ikram sahibi olan Allah'tır.

Evliliğin zulüm ve azaba dönüştüğü noktada ayrılık meşrudur. Taraflar, 'ayrılırsam perişan olurum' korkusuyla haysiyetsiz bir hayata mahkûm kalmamalıdır. Allah Teâlâ, geniş rızık ve ikramıyla ('Vâsi') her iki kula da yeni kapılar açmaya kadirdir.

4:131

وَلِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَلَقَدْ وَصَّيْنَا ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ مِن قَبْلِكُمْ وَإِيَّاكُمْ أَنِ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ وَإِن تَكْفُرُوا۟ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَنِيًّا حَمِيدًا

Ve lillâhi mâ fîs-semâvâti ve mâ fîl-ard, ve lekad vassaynellezîne ûtül-kitâbe min kabliküm ve iyyâküm enittekullâh, ve in tekfürû fe-inne lillâhi mâ fîs-semâvâti ve mâ fîl-ard, ve kânallâhü ganiyyen hamîdâ.

Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Andolsun ki biz, sizden önce kendilerine kitap verilenlere de size de "Allah'a karşı gelmekten sakının!" diye tavsiye ettik. Eğer inkâr ederseniz, bilin ki göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, her türlü övgüye layıktır.

Takva, bütün peygamberlerin tebliğ ettiği evrensel ve değişmez ilahi emirdir.

Tarih boyunca gönderilen tüm ilahi mesajların ortak paydası takvadır. İnsanların inkârı veya itaatsizliği Allah'ın mülkünden hiçbir şey eksiltmez. O, mutlak zengin ('Ganî') ve zatında her türlü hamde layık ('Hamîd') olandır; muhtaç olan yalnızca insanın kendisidir.

4:132

وَلِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلًا

Ve lillâhi mâ fîs-semâvâti ve mâ fîl-ard, ve kefâ billâhi vekîlâ.

Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Dayanıp güvenilecek bir vekil olarak Allah yeter.

Kainatın mutlak hakimine güvenen kul, vesveselerden ve dünyevi korkulardan azade olur.

Mülkün tek sahibinin Allah olduğu gerçeği pekiştirilir. Hayatın fırtınaları ve haksızlıkları karşısında mümine düşen; sebepler dairesinde gayret gösterdikten sonra işini her şeye gücü yeten, koruyan ve gözeten yegane vekil olan Allah'a teslim etmektir.

4:133

إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا ٱلنَّاسُ وَيَأْتِ بِـَٔاخَرِينَ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ ذَٰلِكَ قَدِيرًا

İn yeşe’ yüzhibküm eyyühen-nâsü ve ye’ti bi-âharîn, ve kânallâhü alâ zâlike kadîrâ.

Ey insanlar! O dilerse sizi yok edip yerinize başkalarını getirir. Kuşkusuz Allah, buna hakkıyla kadirdir.

İlahi nizam insana mahkûm değildir; emanete ihanet eden toplumlar yerlerini liyakatli olanlara bırakır.

Allah'ın hiçbir topluma veya ırka muhtaç olmadığı hatırlatılır. Eğer insanlar azgınlık, zulüm ve nankörlükte direnirlerse, Allah onları tarih sahnesinden silip yerlerine O'na layıkıyla kulluk edecek yeni bir nesil getirmeye kadirdir.

4:134

مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ ٱلدُّنْيَا فَعِندَ ٱللَّهِ ثَوَابُ ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ سَمِيعًۢا بَصِيرًا

Men kâne yürîdü sevâbed-dünyâ fe-ındallâhi sevâbüd-dünyâ vel-âhirah, ve kânallâhü semîan basîrâ.

Kim dünya mükâfatını isterse bilsin ki, hem dünyanın hem de ahiretin mükâfatı Allah katındadır. Allah, her şeyi işitendir, her şeyi görendir.

Ufkunu sadece fani dünyaya daraltanlar, hem dünyayı hem de ebedi ahiret zenginliğini kaybederler.

Hedefini küçük dünyevi menfaatlerle sınırlayan insan büyük bir yanılgı içindedir. Mümin, her iki cihanın da hayır ve saadetini mülkün yegane sahibinden talep etmeli; niyeti ve ameli her şeyi hakkıyla işiten ve gören Allah'ın rızasına has kılmalıdır.

4:135

۞ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُونُوا۟ قَوَّٰمِينَ بِٱلْقِسْطِ شُهَدَآءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ أَوِ ٱلْوَٰلِدَيْنِ وَٱلْأَقْرَبِينَ ۚ إِن يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَٱللَّهُ أَوْلَىٰ بِهِمَا ۖ فَلَا تَتَّبِعُوا۟ ٱلْهَوَىٰٓ أَن تَعْدِلُوا۟ ۚ وَإِن تَلْوُۥٓا۟ أَوْ تُعْرِضُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Yâ eyyühellezîne âmenû kûnû kavvâmîne bil-kıstı şühedâe lillâhi ve lev alâ enfüsiküm evil-vâlideyni vel-akrabîn, in yekün ganiyyen ev fakîran fallâhü evlâ bihimâ, felâ tettebiul-hevâ en ta’dilû, ve in telvû ev tu’ridû fe-innallâhe kâne bimâ ta’melûne habîrâ.

Ey iman edenler! Kendinizin, ana babanızın veya en yakın akrabanızın aleyhine bile olsa adaleti titizlikle ayakta tutan ve Allah için doğru şahitlik eden kimseler olun. Şahitlik ettiğiniz kimse ister zengin ister yoksul olsun, Allah her ikisine de sizden daha yakındır. Öyleyse adaletten sapmamak için nefsinizin heva ve arzularına uymayın. Eğer gerçeği çarpıtır veya şahitlikten kaçınırsanız, bilin ki Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.

Adalet her türlü çıkar ve akrabalık bağının üzerindedir; tarafsız dürüstlük imanın en açık göstergesidir.

İslam'ın evrensel adalet manifestosu olan bu ayet; zenginlik, fakirlik, kan bağı veya şahsi menfaat gözetilmeksizin mutlak dürüstlüğü emreder. 'Kavvâmîne bil-kıst', adaleti bir refleks haline getirmektir; hakikati bükenler ('telvû') ilahi adaletten kaçamayacaktır.

4:136

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ ءَامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَٱلْكِتَـٰبِ ٱلَّذِى نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَٱلْكِتَـٰبِ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ مِن قَبْلُ ۚ وَمَن يَكْفُرْ بِٱللَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَـٰلًۢا بَعِيدًا

Yâ eyyühellezîne âmenû âminû billâhi ve rasûlihî vel-kitâbillezî nezzele alâ rasûlihî vel-kitâbillezî enzele min kabl, ve men yekfür billâhi ve melâiketihî ve kütübihî ve rusülihî vel-yevmil-âhıri fekad dalle dalâlen baîdâ.

Ey iman edenler! Allah'a, Peygamberine, Peygamberine indirdiği Kitab'a ve daha önce indirmiş olduğu kitaplara iman edin. Kim Allah'ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve ahiret gününü inkâr ederse, şüphesiz derin bir sapıklığa düşmüştür.

İman durağan bir miras değil, her an tazelenmesi ve tahkike dönüştürülmesi gereken dinamik bir bilinçtir.

İman edenlere yapılan 'İman edin!' çağrısı; taklitten tahkike geçmeyi, kalpteki inancı amellerle teyit edip sadakatle sabitlemeyi ifade eder. İslam inanç esaslarının (amentü) temel unsurlarını bütünüyle tasdik etmeyen kimse, hidayetten koparak koyu bir delalete düşer.

4:137

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ثُمَّ كَفَرُوا۟ ثُمَّ ءَامَنُوا۟ ثُمَّ كَفَرُوا۟ ثُمَّ ٱزْدَادُوا۟ كُفْرًا لَّمْ يَكُنِ ٱللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًۢا

İnnellezîne âmenû sümme keferû sümme âmenû sümme keferû sümmezdâdû küfran lem yekünillâhü li-yagfira lehüm ve lâ li-yehdîyehüm sebîlâ.

İman edip sonra inkâr eden, sonra tekrar iman edip tekrar inkâra sapan, sonra da inkârlarını artıranlar var ya; Allah onları ne bağışlayacak ne de doğru bir yola iletecektir.

Dini bir oyuncak gibi kullanarak inançla inkâr arasında savrulmak, kalbi hidayete tamamen mühürler.

Menfaatlerine göre din değiştiren, iman ile küfür arasında gidip gelen ve nihayetinde inkârda taşkınlık yapan münafık karakterler kınanır. Hakikati alay konusu yapan ve küfürde ısrar eden kimse, tövbe basiretini kaybettiğinden ilahi af ve rehberlikten mahrum kalır.

4:138

بَشِّرِ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Beşşiril-münâfikîne bi-enne lehüm azâben elîmâ.

Münafıklara, kendileri için can yakıcı bir azap olduğunu müjdele!

İçi başka dışı başka olan ikiyüzlüler için vadedilen akıbet, acı dolu bir hüsrandır.

Müjde ('tebşîr') kavramının azap için kullanılması, münafıkların sinsi planları ve alaycı tavırlarıyla tehekküm (ince bir istihza) yoluyla hesaplaşmadır. İnanıyormuş gibi görünüp fitne çıkaranlar, ahirette kaçamayacakları şiddetli bir azapla yüzleşeceklerdir.

4:139

ٱلَّذِينَ يَتَّخِذُونَ ٱلْكَـٰفِرِينَ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۚ أَيَبْتَغُونَ عِندَهُمُ ٱلْعِزَّةَ فَإِنَّ ٱلْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا

Ellezîne yettehızûnel-kâfirîne evliyâe min dûnil-mü’minîn, eyebtegûne indehümül-ızzete fe-innel-ızzete lillâhi cemîâ.

Onlar, müminleri bırakıp kâfirleri dost edinirler. İzzeti (şeref ve gücü) onların yanında mı arıyorlar? Bilsinler ki bütün izzet bütünüyle Allah'a aittir.

Gerçek onur ve saygınlık zalim güç odaklarına yaranmakta değil, Allah'a ve müminlere sadakatle bağlılıktadır.

Münafıkların kendi menfaatleri uğruna inkârcıların himayesine sığınmaları kınanır. İzzet, şeref ve iktidar sadece Allah'ın elindedir; batılın sahte gücüne sırt dayayanlar hem dünyada zelil olacak hem de manevi haysiyetlerini yitireceklerdir.

4:140

وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِى ٱلْكِتَـٰبِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ ءَايَـٰتِ ٱللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا۟ مَعَهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا۟ فِى حَدِيثٍ غَيْرِهِۦٓ ۚ إِنَّكُمْ إِذًا مِّثْلُهُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ جَامِعُ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ وَٱلْكَـٰفِرِينَ فِى جَهَنَّمَ جَمِيعًا

Ve kad nezzele aleyküm fîl-kitâbi en izâ semi’tüm âyâtillâhi yükferu bihâ ve yüstehzeü bihâ felâ tak’udû meahüm hattâ yehûdû fî hadîsin gayrih, inneküm izen mislühüm, innallâhe câmiul-münâfikîne vel-kâfirîne fî cehenneme cemîâ.

Allah size Kitap'ta şunu indirmiştir: Allah'ın ayetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, başka bir konuya geçmedikçe onlarla bir arada oturmayın. Yoksa siz de onlar gibi olursunuz. Şüphesiz Allah, bütün münafıkları ve kâfirleri cehennemde bir araya toplayacaktır.

Mukaddesatla alay edilen ortamlara sessizce iştirak etmek, işlenen cürme manen ortak olmaktır.

Kur'an hakikatlerinin hafife alındığı veya inkâr edildiği meclisleri terk etmek imanın izzetidir. Kötülüğe rıza göstermek ve tepkisiz kalmak insanı zamanla o kötülüğün suç ortağı ('mislühüm') yapar; nitekim cehennemde de ortak bir akıbet onları bekler.

4:141

ٱلَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِّنَ ٱللَّهِ قَالُوٓا۟ أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ وَإِن كَانَ لِلْكَـٰفِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوٓا۟ أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُم مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۚ فَٱللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۗ وَلَن يَجْعَلَ ٱللَّهُ لِلْكَـٰفِرِينَ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا

Ellezîne yeterabbesûne biküm, fe-in kâne leküm fethun minallâhi kâlû elem nekün meaküm, ve in kâne lil-kâfirîne nasîbün kâlû elem nestehvız aleyküm ve nemna’küm minel-mü’minîn, fallâhü yahkümü beyneküm yevmel-kıyâmeh, ve len yec’alallâhü lil-kâfirîne alel-mü’minîne sebîlâ.

Onlar sizi sürekli gözetleyip fırsat kollarlar: Eğer Allah'tan size bir zafer nasip olursa, "Biz sizinle beraber değil miydik?" derler. Şayet kâfirlere bir pay düşerse bu defa onlara, "Size üstünlük sağlayabilecekken sizi kollayıp müminlerden korumadık mı?" derler. Kıyamet günü aranızda Allah hükmedecektir. Allah, kâfirlere inananların aleyhinde asla nihai bir yol vermeyecektir.

Fırsatçı ve ilkesiz zihniyet, duruma göre saf değiştirerek sadece dünyevi pay kapma peşindedir.

Münafıkların ikiyüzlü taktiği ifşa edilir: Müslümanlar kazanınca ganimete ortak olurlar, inkârcılar üstün gelince gizli işbirliklerini öne sürerler. Ancak ahirette maskeler düşecek; Allah müminleri hakiki zaferle taçlandırıp batıla ebedi bir galebe yolu vermeyecektir.

4:142

إِنَّ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ يُخَـٰدِعُونَ ٱللَّهَ وَهُوَ خَـٰدِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوٓا۟ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ قَامُوا۟ كُسَالَىٰ يُرَآءُونَ ٱلنَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ ٱللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا

İnnel-münâfikîne yühâdiûnallâhe ve hüve hâdiuhüm, ve izâ kâmû iles-salâti kâmû küsâlâ yürâûnen-nâse ve lâ yezkürûnallâhe illâ kalîlâ.

Şüphesiz münafıklar Allah'ı aldatmaya kalkışırlar; oysa Allah, onların oyunlarını kendi başlarına çevirendir. Onlar namaza kalktıkları zaman üşenerek kalkarlar, insanlara gösteriş yaparlar ve Allah'ı pek az anarlar.

İbadetteki tembellik ve riyakârlık, kalpteki samimiyet yoksunluğunun ve nifak hastalığının göstergesidir.

Münafıkların hilesi kendi kuyularını kazmaktan ibarettir. Namazı ruhsuz bir angarya görerek sadece çevreye görünmek için kılmaları ve Allah'ı samimiyetle zikretmekten kaçınmaları, gösterişe dayalı sahte dindarlığın en bariz alametidir.

4:143

مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَٰلِكَ لَآ إِلَىٰ هَـٰٓؤُلَآءِ وَلَآ إِلَىٰ هَـٰٓؤُلَآءِ ۚ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ سَبِيلًا

Müzebzebîne beyne zâlike lâ ilâ hâülâi ve lâ ilâ hâülâ’, ve men yudlilillâhü felen tecide lehû sebîlâ.

Onlar (iman ile küfür) arasında bocalayıp dururlar; ne bunlara aittirler ne de şunlara. Allah kimi saptırırsa, artık ona asla bir kurtuluş yolu bulamazsın.

Karakter zaafı ve omurgasızlık, insanı inançsızlığın ve kimliksizliğin girdabında boğar.

'Müzebzebîn', iki taraf arasında rüzgârın önündeki çöp gibi savrulan kararsız kimseleri anlatır. Münafık ne inananların safında duracak cesarete ne de küfrünü açıkça ilan edecek dürüstlüğe sahiptir; bu ahlaki iflas insanı hidayetten bütünüyle mahrum bırakır.

4:144

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوا۟ ٱلْكَـٰفِرِينَ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۚ أَتُرِيدُونَ أَن تَجْعَلُوا۟ لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَـٰنًا مُّبِينًا

Yâ eyyühellezîne âmenû lâ tettehızül-kâfirîne evliyâe min dûnil-mü’minîn, etürîdûne en tec’alû lillâhi aleyküm sultânen mübînâ.

Ey iman edenler! Müminleri bırakıp kâfirleri sırdaş ve dost edinmeyin! Kendi aleyhinize Allah'a apaçık bir delil (hüküm gerekçesi) mi vermek istiyorsunuz?

Mümin kendi manevi ve toplumsal güvenliğini inkârcı odakların vesayetine teslim edemez.

Müslümanların aleyhine olacak şekilde inkârcılarla stratejik ittifaklar kurmak ve onlara sır vermek yasaklanır. 'Sultânen mübînen', nifaka ve itaatsizliğe dair kesin bir kanıt anlamına gelir; bu gaflet kulun kendi eliyle ilahi cezayı hak etmesidir.

4:145

إِنَّ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ فِى ٱلدَّرْكِ ٱلْأَسْفَلِ مِنَ ٱلنَّارِ وَلَن تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا

İnnel-münâfikîne fid-derkil-esfeli minen-nâri ve len tecide lehüm nasîrâ.

Şüphesiz münafıklar, cehennem ateşinin en alt tabakasındadırlar. Onlara asla bir yardımcı da bulamazsın.

İhanet ve ikiyüzlülük, açık inkârdan daha yıkıcı olduğu için cezası da katmerli bir azaptır.

Münafıklar Müslüman görünüp İslam toplumunu içeriden çökertmeye çalıştıkları için 'ed-derk el-esfel'e (cehennemin en derin, en şiddetli dibine) mahkûm edilmişlerdir. Orada kendilerini ilahi adaletten kurtaracak hiçbir şefaatçi ve yardımcı bulamayacaklardır.

4:146

إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُوا۟ وَأَصْلَحُوا۟ وَٱعْتَصَمُوا۟ بِٱللَّهِ وَأَخْلَصُوا۟ دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ مَعَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۖ وَسَوْفَ يُؤْتِ ٱللَّهُ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

İllellezîne tâbû ve aslehû va’tesamû billâhi ve ahlesû dînehüm lillâhi fe-ülâike meal-mü’minîn, ve sevfe yü’tillâhül-mü’minîne ecran azîmâ.

Ancak tövbe edenler, durumlarını düzeltenler, Allah'a sımsıkı bağlananlar ve dinlerini katıksız olarak yalnızca Allah'a has kılanlar müstesnadır. İşte onlar müminlerle beraberdirler. Allah, müminlere pek yakında çok büyük bir mükâfat verecektir.

Kurtuluş kapısı; köklü bir tövbe, amelleri ıslah etmek ve dini gösterişten arındırıp ihlasla kuşanmaktır.

Nifak bataklığından çıkışın dört şartı zikredilir: Pişmanlıkla tövbe, bozulanı ıslah, Allah'ın ipine sarılmak ve dini şirkten arındırıp halis kılmak. Bu samimi dönüşü gerçekleştirenler müminler cemaatinin şerefli bir ferdi olur ve büyük ecirle müjdelenir.

4:147

مَّا يَفْعَلُ ٱللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِن شَكَرْتُمْ وَءَامَنتُمْ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا

Mâ yef’alüllâhü bi-azâbiküm in şekartüm ve âmentüm, ve kânallâhü şâkiran alîmâ.

Eğer şükreder ve iman ederseniz, Allah size niye azap etsin? Allah şükrün karşılığını hakkıyla veren ve her şeyi bilendir.

İlahi rahmet cezalandırmayı değil bağışlamayı hedefler; azap intikam değil, nankörlüğün kaçınılmaz neticesidir.

5. cüz bu muazzam ilahi beyanla tamamlanır: Allah kullarına azap etmekten haz almaz. İman ve nimetlerin kadrini bilip şükretmek azap kapısını kapatır. 'Şâkir' sıfatı; kulun zerre miskal iyiliğini ve şükrünü zayi etmeyip fazlasıyla mükâfatlandıran ilahi cömertliği ifade eder.

4:148

۞ لَّا يُحِبُّ ٱللَّهُ ٱلْجَهْرَ بِٱلسُّوٓءِ مِنَ ٱلْقَوْلِ إِلَّا مَن ظُلِمَ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ سَمِيعًا عَلِيمًا

Lâ yuhıbbullâhul-cehra bis-sûi minel-kavli illâ men zulim, ve kânallâhu semîan alîmâ.

Allah, haksızlığa uğrayan kimse müstesna, kötü sözün açıkça söylenmesini asla sevmez. Allah her şeyi hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.

Kötülüğün ve çirkin sözün kamusal alanda yayılması yasaktır; ancak zulme uğrayan mazlumun feryat edip hakkını araması meşru bir istisnadır.

İslam ahlakı toplumsal barışı, iffeti ve güzel konuşmayı esas alır; gıybet, iftira ve küfür gibi çirkin sözleri yasaklar. Fakat haksızlığa uğrayan kişinin zalimi ifşa etmesi ve adalet araması bu yasağın dışındadır. Allah mazlumun feryadını işitir ve yapılanı bilir.

4:149

إِن تُبْدُوا۟ خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا۟ عَن سُوٓءٍ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا

İn tübdû hayran ev tuhfûhü ev ta’fû an sûin fe-innallâhe kâne afuvven kadîrâ.

Bir hayrı açıklar veya onu gizlerseniz yahut bir kötülüğü affederseniz, bilin ki şüphesiz Allah çok affedicidir, her şeye kadirdir.

Hakkını aramak bir hak olsa da kötülüğe af ve hoşgörüyle karşılık vermek, ilahi ahlaka en uygun üstün bir erdemdir.

Mazlumun zalimi şikâyet hakkı bulunmakla birlikte, intikam yerine bağışlamayı seçmek kulun manevi derecesini yüceltir. Ayet, gücü yettiği halde bağışlayan Allah'ın 'Afüvv' ve 'Kadîr' sıfatlarını hatırlatarak, insana gücü yettiğinde affetmenin asaletini ve erdemini telkin eder.

4:150

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُوا۟ بَيْنَ ٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَن يَتَّخِذُوا۟ بَيْنَ ذَٰلِكَ سَبِيلًا

İnnellezîne yekfürûne billâhi ve rusulihî ve yürîdûne en yüferrikû beynallâhi ve rusulihî ve yekûlûne nü’minü bi-ba’dın ve nekfürü bi-ba’dın ve yürîdûne en yettehızû beyne zâlike sebîlâ.

Allah'ı ve peygamberlerini inkâr edenler, Allah ile peygamberlerinin arasını ayırmak isteyip de "Bir kısmına inanırız, bir kısmını inkâr ederiz" diyenler ve böylece ikisi arasında bir yol tutmak isteyenler yok mu;

Peygamberler arasında ayrım yapmak ve vahyi işine geldiği gibi parçalara bölmek, hakikati bütünüyle reddetmektir.

İman bölünmez bir bütündür; Allah'a inanıp peygamberlerini ya da peygamberlerin bir kısmını dışlamak açık bir çelişkidir. Yahudilerin Hz. İsa ve Hz. Muhammed'i, Hristiyanların da Hz. Muhammed'i inkâr ederek kendilerine göre orta bir din ihdas etme çabaları akîdevi bir sapkınlıktır.

4:151

أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْكَـٰفِرُونَ حَقًّا ۚ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا

Ülâike hümül-kâfirûne hakkâ, ve a’tednâ lil-kâfirîne azâben mühînâ.

İşte onlar gerçekten inkârcıların ta kendileridir. Biz de o kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırladık.

Vahyin bir kısmını kabul edip bir kısmını reddedenler, iddiaları ne olursa olsun kesin bir inkâr içindedirler.

Peygamberleri keyfi olarak ayıran kimselerin dindarlık iddiaları hükümsüzdür; Kur'an onları 'hakiki kâfirler' olarak niteler. İlahi otoriteye karşı kibirlenip peygamberleri seçici biçimde kabul eden bu zümreye, dünyadaki kibrine mukabil ahirette zelil ve alçaltıcı bir azap takdir edilmiştir.

4:152

وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَلَمْ يُفَرِّقُوا۟ بَيْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ أُو۟لَـٰٓئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيهِمْ أُجُورَهُمْ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا

Vellezîne âmenû billâhi ve rusulihî ve lem yüferrikû beyne ehadin minhüm ülâike sevfe yü’tîhim ücûrahüm, ve kânallâhu gafûran rahîmâ.

Allah'a ve peygamberlerine iman eden ve onlardan hiçbiri arasında ayrım yapmayanlara gelince; Allah onlara mükâfatlarını yakında verecektir. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.

Bütün peygamberlerin tebliğ ettiği tevhid davasını bir bütün olarak kucaklamak, kâmil imanın ve ilahi rahmetin şartıdır.

Müminler, Hz. Âdem'den Hz. Muhammed'e (s.a.v.) kadar gelen bütün nebilere iman eder ve aralarında nübüvvet esası açısından bir ayrım gözetmezler. Bu evrensel teslimiyet, mümini hem ilahi mükâfata layık kılar hem de geçmiş kusurlarının bağışlanmasına vesile olur.

4:153

يَسْـَٔلُكَ أَهْلُ ٱلْكِتَـٰبِ أَن تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَـٰبًا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ ۚ فَقَدْ سَأَلُوا۟ مُوسَىٰٓ أَكْبَرَ مِن ذَٰلِكَ فَقَالُوٓا۟ أَرِنَا ٱللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ۚ ثُمَّ ٱتَّخَذُوا۟ ٱلْعِجْلَ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ ٱلْبَيِّنَـٰتُ فَعَفَوْنَا عَن ذَٰلِكَ ۚ وَءَاتَيْنَا مُوسَىٰ سُلْطَـٰنًا مُّبِينًا

Yes’elüke ehlül-kitâbi en tünezzile aleyhim kitâben mines-semâi fekad seelû mûsâ ekbere min zâlike fekâlû erinallâhe cehraten fe-ehazethümüs-sâikatu bi-zulmihim, sümmettehazül-ıcle min ba’di mâ câethümül-beyyinâtü fe-afevnâ an zâlik, ve âteynâ mûsâ sultânen mübînâ.

Ehl-i Kitap senden, kendilerine gökten bir kitap indirmeni istiyor. Onlar Musa'dan bundan daha büyüğünü istemiş ve "Bize Allah'ı açıkça göster!" demişlerdi de zulümleri yüzünden onları yıldırım çarpmıştı. Sonra kendilerine apaçık deliller geldikten sonra bile buzağıyı ilah edindiler; yine de biz onları bağışladık ve Musa'ya apaçık bir delil ve kudret verdik.

İnatçı inkârcıların peygamberlerden mucize talepleri samimi hakikat arayışından değil, kibrin ve taassubun eseridir.

Medine Yahudilerinin Hz. Peygamber'den toptan gökten inen bir kitap istemeleri eleştirilir. Ataları da Hz. Musa'dan Allah'ı gözle görmeyi istemiş ve açık mucizeleri gördükten sonra buzağıya tapmıştır. Tarih boyunca bu zihniyet, hakikati görmekten ziyade bahaneler üretmiştir.

4:154

وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ ٱلطُّورَ بِمِيثَـٰقِهِمْ وَقُلْنَا لَهُمُ ٱدْخُلُوا۟ ٱلْبَابَ سُجَّدًا وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا۟ فِى ٱلسَّبْتِ وَأَخَذْنَا مِنْهُم مِّيثَـٰقًا غَلِيظًا

Ve rafe’nâ fevkahumüt-tûra bi-mîsâkıhim ve kulnâ lehümudhulül-bâbe sücceden ve kulnâ lehüm lâ ta’dû fîs-sebti ve ehaznâ minhüm mîsâkan galîzâ.

Söz vermeleri için Tûr Dağı'nı üzerlerine kaldırdık ve onlara "O kapıdan secde ederek (saygıyla) girin" dedik; ayrıca "Cumartesi yasağını çiğnemeyin" dedik ve kendilerinden pek sağlam bir söz aldık.

Ahit ve ilahi emirlere sadakat, toplumların manevi bekasını belirleyen en temel ahlaki ilkedir.

İsrailoğullarının Tûr Dağı altında verdikleri sağlam misak, Kudüs kapısından tevazu ile girmeleri ve Cumartesi avlanma yasağına riayet etmeleri hatırlatılır. 'Mîsâkan galîzan', ilahi yükümlülüklerin ne denli ağır, ciddi ve bağlayıcı bir sorumluluk olduğunu ifade eder.

4:155

فَبِمَا نَقْضِهِم مِّيثَـٰقَهُمْ وَكُفْرِهِم بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ وَقَتْلِهِمُ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌۢ ۚ بَلْ طَبَعَ ٱللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Febimâ nakdıhim mîsâkahüm ve küfrihim bi-âyâtillâhi ve katlihimül-enbiyâe bi-gayri hakkın ve kavlihim kulûbünâ gulf, bel tabeallâhu aleyhâ bi-küfrihim felâ yü’minûne illâ kalîlâ.

Sözlerini bozmaları, Allah'ın ayetlerini inkâr etmeleri, peygamberleri haksız yere öldürmeleri ve "Kalplerimiz perdelidir" demeleri sebebiyle (onları lanetledik). Hayır, inkârları yüzünden Allah o kalpleri mühürlemiştir; artık pek azı hariç iman etmezler.

İlahi ahitleri çiğneyip peygamberlere ve hakka düşmanlık edenler, kalplerini hakikate ebediyen kapatırlar.

İsrailoğullarının sözleşmeleri bozmaları, peygamberleri katletmeleri ve 'kalplerimiz kılıflıdır' diyerek tebliği umursamamaları kınanır. Kalplerin mühürlenmesi nedensiz bir ceza değil; kulun ısrarlı nankörlük, zulüm ve inkâr tercihinin doğal bir neticesidir.

4:156

وَبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَىٰ مَرْيَمَ بُهْتَـٰنًا عَظِيمًا

Ve bi-küfrihim ve kavlihim alâ meryeme bühtânen azîmâ.

Yine inkârları ve Meryem'e büyük bir iftira atmaları yüzünden (onları lanetledik).

İffetli ve tertemiz insanlara atılan iftira, toplumsal vicdanı çürüten en ağır ahlaki cürümlerden biridir.

Yahudilerin Hz. İsa'nın peygamberliğini inkâr etmekle kalmayıp, annesi Hz. Meryem'in masumiyetine ve iffetine dil uzatarak zina iftirasında bulunmaları ('bühtânen azîmâ') lanetlenmelerinin ve ilahi gazaba uğramalarının başlıca nedenlerindendir.

4:157

وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا ٱلْمَسِيحَ عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ ٱللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَـٰكِن شُبِّهَ لَهُمْ ۚ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ لَفِى شَكٍّ مِّنْهُ ۚ مَا لَهُم بِهِۦ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا ٱتِّبَاعَ ٱلظَّنِّ ۚ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًۢا

Ve kavlihim innâ katelnel-mesîha îsebne meryeme rasûlallâh, ve mâ katelûhü ve mâ salebûhü ve lâkin şübbihe lehüm, ve innellezînahtelefû fîhi lefî şekkin minh, mâ lehüm bihî min ilmin illettibâaz-zann, ve mâ katelûhü yakînâ.

Ve: "Biz Allah'ın elçisi Meryem oğlu İsa Mesih'i öldürdük" demeleri yüzünden (lanete uğradılar). Oysa onu ne öldürdüler ne de astılar; fakat bu durum kendilerine benzer gösterildi (kendilerine öyle benzetildi). Onun hakkında anlaşmazlığa düşenler, bu konuda kesin bir şüphe içindedirler; zanna uymaktan başka hiçbir bilgileri yoktur ve onu kesinlikle öldürmemişlerdir.

Hz. İsa'nın çarmıha gerildiği iddiası tarihi bir yanılgı ve zandan ibarettir; ilahi kudret elçisini korumuştur.

Yahudiler Hz. İsa'yı öldürmekle övünmüş, Hristiyanlar da çarmıha gerildiğine inanmıştır. Kur'an her iki iddiayı da çürütür: O öldürülmemiş ve asılmamıştır; durum onlara benzetilmiştir ('şübbihe lehüm'). Zan ve tahminden ibaret bu anlatılar kesin bilgi değildir.

4:158

بَل رَّفَعَهُ ٱللَّهُ إِلَيْهِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا

Bel rafeahullâhu ileyh, ve kânallâhu azîzen hakîmâ.

Aksine Allah, onu kendi katına yükseltmiştir. Allah mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Allah Teâlâ sadık elçilerini inkârcıların tuzaklarına bırakmaz, onları yüceltir ve şereflendirir.

Ayette geçen 'onu kendi katına yükseltti' (rafeahu ileyh) ifadesi; Hz. İsa'nın düşmanlarının kurduğu ölüm tuzağından kurtarılıp ilahi himayeye alındığını ve manevi yahut bedeni olarak semaya yükseltildiğini beyan eder. Allah Azîz'dir, hiçbir güç O'nun iradesine galip gelemez.

4:159

وَإِن مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِۦ قَبْلَ مَوْتِهِۦ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا

Ve in min ehlil-kitâbi illâ leyü’minenne bihî kable mevtih, ve yevmel-kıyâmeti yekûnü aleyhim şehîdâ.

Ehl-i Kitaptan hiç kimse yoktur ki, ölümünden önce (yahut İsa'nın ölümünden önce) ona mutlaka iman edecek olmasın. Kıyamet gününde ise o, onların aleyhine şahitlik edecektir.

Hakikat er ya da geç açığa çıkar; Ehl-i Kitap Hz. İsa hakkındaki ifrat ve tefritlerinin hesabını verecektir.

Tefsirlere göre ya her Ehl-i Kitap mensubu can çekişirken Hz. İsa'nın hakiki bir kul ve peygamber olduğunu anlar ya da ahir zamanda Hz. İsa'nın nüzulüyle herkes ona inanır. Kıyamet gününde Hz. İsa, Yahudilerin inkârına ve Hristiyanların şirke varan iddialarına karşı şahitlik edecektir.

4:160

فَبِظُلْمٍ مِّنَ ٱلَّذِينَ هَادُوا۟ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَـٰتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ كَثِيرًا

Febi-zulmin minellezîne hâdû harremnâ aleyhim tayyibâtin uhıllet lehüm ve bi-saddihim an sebîlillâhi kesîrâ.

Yahudilerin zulümleri ve birçok insanı Allah'ın yolundan alıkoymaları sebebiyle, kendilerine daha önce helal kılınmış olan temiz ve güzel şeyleri onlara haram kıldık.

Toplumsal haksızlık ve insanları hidayetten alıkoymak, ilahi bereketin kesilmesine ve cezai kısıtlamalara yol açar.

İsrailoğullarına daha önce helal olan bazı temiz yiyeceklerin haram kılınması bir ceza niteliğindedir. Bu durum, adaletsizliğin ve insanları Allah yolundan engellemenin ('saddun an sebîlillâh') dünyevi mahrumiyetler ve ilahi cezalar doğurduğunu ibretle hatırlatır.

4:161

وَأَخْذِهِمُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَقَدْ نُهُوا۟ عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَـٰطِلِ ۚ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَـٰفِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Ve ahzihimür-ribâ ve kad nühû anhü ve eklihim emvâlen-nâsi bil-bâtıl, ve a’tednâ lil-kâfirîne minhüm azâben elîmâ.

Yasaklandıkları halde faiz almaları ve haksız yollarla insanların mallarını yemeleri sebebiyle de (bunu yaptık). Onlardan inkâr edenler için pek acı verici bir azap hazırladık.

Faiz ve haksız kazançla sermaye biriktirmek, toplumsal adaleti yıkan ve ilahi gazabı celbeden bir zulümdür.

Tevrat'ta faiz kesin biçimde yasaklanmışken Yahudilerin bu yasağı delip rüşvet ve tefecilikle insanların mallarını batıl yollarla yemeleri şiddetle kınanır. İktisadi ahlaktan yoksun sömürü düzenleri, hem dünyada çöküşe hem de ahirette can yakıcı bir azaba mahkûmdur.

4:162

لَّـٰكِنِ ٱلرَّٰسِخُونَ فِى ٱلْعِلْمِ مِنْهُمْ وَٱلْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ ۚ وَٱلْمُقِيمِينَ ٱلصَّلَوٰةَ ۚ وَٱلْمُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلْمُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ أُو۟لَـٰٓئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا

Lâkinir-râsihûne fîl-ılmi minhüm vel-mü’minûne yü’minûne bi-mâ ünzile ileyke ve mâ ünzile min kablike vel-mukîmînes-salâte vel-mü’tûnez-zekâte vel-mü’minûne billâhi vel-yevmil-âhir, ülâike senü’tîhim ecran azîmâ.

Fakat onlardan ilimde derinleşmiş olanlar ile müminler, sana indirilene de senden önce indirilenlere de iman ederler. O namazı dosdoğru kılanlar, zekâtı verenler, Allah'a ve ahiret gününe inananlar var ya; işte onlara pek büyük bir mükâfat vereceğiz.

Önyargılardan arınmış derin ilim ve samimi teslimiyet, insanı hakikatin davetine ulaştırır.

İsrailoğullarının geneli kınanırken, Abdullah b. Selâm gibi ilimde derinleşmiş (râsihûn) ve hakkı teslim eden insaflı kimseler övülür. Kur'an, geçmiş vahiyle birlikte son vahye de iman edip namaz, zekât ve ahiret inancını hayatına tatbik eden erdemli zümreye büyük mükâfat vadeder.

4:163

۞ إِنَّآ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ كَمَآ أَوْحَيْنَآ إِلَىٰ نُوحٍ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ مِنۢ بَعْدِهِۦ ۚ وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰٓ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ وَٱلْأَسْبَاطِ وَعِيسَىٰ وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَـٰرُونَ وَسُلَيْمَـٰنَ ۚ وَءَاتَيْنَا دَاوُۥدَ زَبُورًا

İnnâ evhaynâ ileyke kemâ evhaynâ ilâ nûhın ven-nebiyyîne min ba’dih, ve evhaynâ ilâ ibrâhîme ve ismâîle ve ishâka ve ya’kûbe vel-esbâtı ve îsâ ve eyyûbe ve yûnuse ve hârûne ve süleymân, ve âteynâ dâvûde zebûrâ.

Biz Nuh'a ve ondan sonraki peygamberlere vahyettiğimiz gibi sana da vahyettik. İbrahim'e, İsmail'e, İshak'a, Yakub'a, esbâta (torunlara), İsa'ya, Eyyub'a, Yunus'a, Harun'a ve Süleyman'a da vahyettik. Davud'a da Zebur'u verdik.

Vahiy, insanlık tarihi boyunca kesintisiz devam eden tek ve evrensel bir hidayet pınarıdır.

Hz. Muhammed'e (s.a.v.) gelen vahiy yeni veya garip bir hadise değildir; Hz. Nuh'tan itibaren gelen bütün kutlu elçilerin tebliğ ettiği aynı kaynaktan beslenir. İbrahim, İsmail, İshak, Yakub, esbât (İsrailoğulları boylarının nebileri) ve diğer elçilere verilen vahiy silsilesi İslam ile kemale ermiştir.

4:164

وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنَـٰهُمْ عَلَيْكَ مِن قَبْلُ وَرُسُلًا لَّمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ ۚ وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكْلِيمًا

Ve rusulen kad kasasnâhüm aleyke min kablü ve rusulen lem naksushüm aleyk, ve kellemallâhu mûsâ teklîmâ.

Daha önce kıssalarını sana anlattığımız peygamberler de gönderdik, kıssalarını sana anlatmadığımız peygamberler de. Ve Allah, Musa ile vasıtasız (özel) olarak konuştu.

Nübüvvet zinciri bilinenlerle sınırlı değildir; her topluma ilahi uyarıcılar gönderilmiş ve Hz. Musa ile vasıtasız kelâm gerçekleşmiştir.

Kur'an'da adı zikredilen peygamberlerin yanı sıra ismi bildirilmeyen nice elçiler de hidayet taşımıştır. 'Ve kellemallâhu mûsâ teklîmâ' ifadesi, Hz. Musa'ya vasıtasız kelam bahşedilerek şereflendirildiğini (Kelîmullah) teyit eden temel akîde ilkesidir.

4:165

رُّسُلًا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةٌۢ بَعْدَ ٱلرُّسُلِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا

Rusulen mübeşşirîne ve münzirîne li-ellâ yekûne lin-nâsi alallâhi hüccetün ba’der-rusul, ve kânallâhu azîzen hakîmâ.

İnsanların peygamberlerden sonra Allah'a karşı bir mazeretleri (tutunacak delilleri) olmasın diye müjdeleyici ve uyarıcı elçiler gönderdik. Allah mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Peygamberlerin tebliği, ilahi adaletin yansıması ve insanın hiçbir mazeretinin kalmaması için gönderilmiştir.

Elçiler, itaat edenleri cennetle müjdelemek, isyan edenleri ise ilahi azapla uyarmak için vazifelendirilmiştir. Böylece kıyamet gününde hiçbir kimse 'bize uyarıcı gelmedi, bilmiyorduk' diyerek mazeret öne süremeyecektir; ilahi hüccet kemale ermiştir.

4:166

لَّـٰكِنِ ٱللَّهُ يَشْهَدُ بِمَآ أَنزَلَ إِلَيْكَ ۖ أَنزَلَهُۥ بِعِلْمِهِۦ ۖ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ يَشْهَدُونَ ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدًا

Lâkinillâhu yeşhedü bi-mâ enzele ileyke enzelehû bi-ılmih, vel-melâiketü yeşhedûn, ve kefâ billâhi şehîdâ.

Fakat inkârcılar inanmasa da Allah sana indirdiği Kur'an'a bizzat şahitlik eder; onu kendi ilmiyle indirmiştir. Melekler de buna şahitlik ederler. Şahit olarak ise Allah yeter!

Vahyin doğruluğu insanların onayına muhtaç değildir; Allah'ın ve meleklerin şahitliği yegane güvencedir.

İnkârcıların peygamberliği veya Kur'an'ı reddetmesi ilahi hakikate zerre kadar zarar veremez. Kur'an, Allah'ın sonsuz ilminin bir yansıması olarak nazil olmuştur. Kainatın yaratıcısının şahitliği karşısında başka hiçbir tasdike ihtiyaç yoktur.

4:167

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَصَدُّوا۟ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ قَدْ ضَلُّوا۟ ضَلَـٰلًۢا بَعِيدًا

İnnellezîne keferû ve saddû an sebîlillâhi kad dallû dalâlen baîdâ.

Şüphesiz inkâr edenler ve insanları Allah'ın yolundan alıkoyanlar, muhakkak ki derin bir sapıklığa düşmüşlerdir.

Sadece kendi inkârıyla yetinmeyip başkalarının hidayetine de set çekenler, kötülüğü kurumsallaştıran derin bir dalalettedir.

Kendi bâtıl inancını savunurken başkalarını da manipülasyon, baskı veya aldatmayla haktan uzaklaştırmak vebalı katlar. 'Dalâlen baîdâ' ifadesi, bu zümrenin fıtrattan ve kurtuluş ümidinden fersah fersah uzaklaştığını ve sapkınlığın dibine vurduğunu gösterir.

4:168

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَظَلَمُوا۟ لَمْ يَكُنِ ٱللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقًا

İnnellezîne keferû ve zalemû lem yekünillâhu li-yagfira lehüm ve lâ li-yehdîyehüm tarîkâ.

Şüphesiz inkâr edip zulmedenleri Allah bağışlayacak değildir; onlara hidayet edecek bir yol da gösterecek değildir.

İnkârı zulümle birleştiren ve kötülükte diretenler, ilahi af ve hidayet kapılarını kendi elleriyle kapatırlar.

Küfür ve zulüm birbirini besleyen iki büyük karanlıktır; hem yaratıcının hakkını gasp etmek hem de kullara haksızlık yapmaktır. Tövbe kapısına yanaşmayıp hakka karşı husumetini sürdüren zalimler, ilahi adaletin kaçınılmaz hükmüyle mağfiretten mahrum kalırlar.

4:169

إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَـٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرًا

İllâ tarîka cehenneme hâlidîne fîhâ ebedâ, ve kâne zâlike alallâhi yesîrâ.

Ancak içinde ebedî kalacakları cehennem yolu hariç! Bu da Allah için pek kolaydır.

Zulüm ve inkârda ısrar edenlerin varacağı nihai durak, geri dönüşü olmayan ebedi cehennemdir.

Hidayet yolunu bilerek ve inatla reddeden zalimler için açık bırakılan tek yol cehennem yoludur. Kâfirleri hesaba çekmek ve yaptıklarının cezasını eksiksiz vermek Allah için son derece kolaydır; ilahi kudret karşısında hiçbir zalim hesap vermekten kurtulamaz.

4:170

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدْ جَآءَكُمُ ٱلرَّسُولُ بِٱلْحَقِّ مِن رَّبِّكُمْ فَـَٔامِنُوا۟ خَيْرًا لَّكُمْ ۚ وَإِن تَكْفُرُوا۟ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Yâ eyyühen-nâsü kad câekümür-rasûlü bil-hakkı min rabbiküm fe-âminû hayran leküm, ve in tekfürû fe-inne lillâhi mâ fîs-semâvâti vel-ard, ve kânallâhu alîmen hakîmâ.

Ey insanlar! Peygamber size Rabbinizden hakkı getirdi; öyleyse kendi iyiliğiniz için iman edin. Eğer inkâr ederseniz, bilin ki göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Allah her şeyi hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Hz. Peygamber'in getirdiği evrensel hakikate iman etmek, insanın kendi kurtuluşu ve saadeti için vazgeçilmezdir.

Çağrı sadece bir ırka veya döneme değil, bütün insanlığa yöneliktir ('Ey insanlar'). İman etmek insanın kendi menfaatinedir; zira Allah kimsenin imanına muhtaç değildir. Göklerin ve yerin mülkü O'nundur; O, kullarının her amelini bilen ve her emri hikmetli olandır.

4:171

يَـٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَـٰبِ لَا تَغْلُوا۟ فِى دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْحَقَّ ۚ إِنَّمَا ٱلْمَسِيحُ عِيسَى ٱبْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ ٱللَّهِ وَكَلِمَتُهُۥٓ أَلْقَىٰهَآ إِلَىٰ مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ ۖ فَـَٔامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ ۖ وَلَا تَقُولُوا۟ ثَلَـٰثَةٌ ۚ ٱنتَهُوا۟ خَيْرًا لَّكُمْ ۚ إِنَّمَا ٱللَّهُ إِلَـٰهٌ وَٰحِدٌ ۖ سُبْحَـٰنَهُۥٓ أَن يَكُونَ لَهُۥ وَلَدٌ ۘ لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلًا

Yâ ehlel-kitâbi lâ taglû fî dîniküm ve lâ tekûlû alallâhi illel-hakk, innemel-mesîhu îsebnu meryeme rasûlullâhi ve kelimetühû elkâhâ ilâ meryeme ve rûhun minh, fe-âminû billâhi ve rusulih, ve lâ tekûlû selâseh, intehû hayran leküm, innemallâhu ilâhun vâhid, sübhânehû en yekûne lehû veled, lehû mâ fîs-semâvâti ve mâ fîl-ard, ve kefâ billâhi vekîlâ.

Ey Ehl-i Kitap! Dininizde aşırılığa sapmayın ve Allah hakkında gerçekten başkasını söylemeyin. Meryem oğlu İsa Mesih, ancak Allah'ın bir elçisi, Meryem'e ulaştırdığı "Ol" kelimesi ve O'ndan bir ruhtur. Öyleyse Allah'a ve peygamberlerine iman edin; "(Tanrı) üçtür" demeyin. Kendi iyiliğiniz için bundan vazgeçin! Allah ancak tek bir ilahtır. O, çocuk sahibi olmaktan münezzehtir; göklerde ve yerde ne varsa hepsi O'nundur. Vekil olarak Allah yeter!

Dinde aşırılık ve peygamberleri ilahlaştırmak şirktir; Hz. İsa bir tanrı değil, Allah'ın kulu ve yüce elçisidir.

Teslis (üçlü tanrı) inancı kesin dille reddedilir. Hz. İsa'nın 'kelimesi' olması babasız 'Kün' (Ol) emriyle yaratılması, 'O'ndan bir ruh' olması ise Cebrail vasıtasıyla üflenen hayat nefhasıdır. İlahlık vasfı taşımayan Hz. İsa mükerrem bir elçidir; Allah tek ilah olup evlat edinmekten münezzehtir.

4:172

لَّن يَسْتَنكِفَ ٱلْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْدًا لِّلَّهِ وَلَا ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ ٱلْمُقَرَّبُونَ ۚ وَمَن يَسْتَنكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِۦ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا

Len yestenkifel-mesîhu en yekûne abden lillâhi ve lel-melâiketül-mukarrebûn, ve men yestenkif an ibâdetihî ve yestekbir fe-seyahşuruhüm ileyhi cemîâ.

Ne Mesih Allah'a kul olmaktan çekinir ne de Allah'a yakın melekler! Kim O'na kulluk etmekten çekinir ve büyüklük taslarsa, bilsin ki Allah onların hepsini huzurunda toplayacaktır.

Allah'a kul olmak en yüce şereftir; hiçbir peygamber veya melek kulluktan imtina etmez ve kibirlenmez.

Hristiyanların tanrılık atfettiği Hz. İsa da Allah'a en yakın (mukarreb) melekler de O'na kul olmaktan asla gocunmazlar; bilakis bunu şeref bilirler. İnsanın yaratıcısına kulluktan kibre kapılarak yüz çevirmesi ise mahşerde kaçışı olmayan dehşetli bir toplanma ve azapla sonuçlanacaktır.

4:173

فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُم مِّن فَضْلِهِۦ ۖ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱسْتَنكَفُوا۟ وَٱسْتَكْبَرُوا۟ فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Fe-emmellezîne âmenû ve amilûs-sâlihâti fe-yüveffîhim ücûrahüm ve yezîdühüm min fadlih, ve emmellezînestenkefû vestekberû fe-yüazzibühüm azâben elîmâ, ve lâ yecidûne lehüm min dûnillâhi veliyyen ve lâ nasîrâ.

İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Allah onların mükâfatlarını eksiksiz verecek ve iyiliğinden onlara daha fazlasını da bahşedecektir. Kulluktan çekinip büyüklük taslayanları ise can yakıcı bir azapla cezalandıracaktır. Onlar kendilerine Allah'tan başka ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilirler.

Tevazu ve salih amel ikram kapılarını ardına kadar açarken, kibir ve itaatsizlik insanı kimsesiz bir azaba sürükler.

İnananların gayretleri ilahi adaletle tam karşılık bulmakla kalmaz; Allah'ın 'Fazl' sıfatıyla fazlasıyla mükâfatlandırılır. Buna mukabil kulluğu gururuna yediremeyen mütekebbirler, ahirette kendilerini ilahi gazaptan kurtaracak hiçbir sahip, koruyucu veya şefaatçi bulamayacaklardır.

4:174

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدْ جَآءَكُم بُرْهَـٰنٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَآ إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا

Yâ eyyühen-nâsü kad câeküm bürhânün min rabbiküm ve enzelnâ ileyküm nûran mübînâ.

Ey insanlar! Şüphesiz size Rabbinizden kesin bir delil (peygamber ve mucizeler) gelmiş ve size apaçık bir nur (Kur'an) indirmişizdir.

Vahiy ve Peygamber, aklın ve kalbin önünü aydınlatan sarsılmaz kesin bir kanıt ve sönmez bir ışıktır.

Ayetteki 'bürhân'; Hz. Peygamber'in risaleti, tebliğ ettiği mucizeler ve sunduğu mantıki delillerdir; 'nûr-i mübîn' ise cehalet ve şüphe karanlıklarını dağıtan yüce Kur'an-ı Kerim'dir. Bu ilahi ışık, hakikati arayan her insana doğru yolu açıkça gösteren evrensel bir rehberdir.

4:175

فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱللَّهِ وَٱعْتَصَمُوا۟ بِهِۦ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِى رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَٰطًا مُّسْتَقِيمًا

Fe-emmellezîne âmenû billâhi va’tesamû bihî fe-seyüdhılühüm fî rahmetin minhü ve fadlin ve yehdîhim ileyhi sırâtan müstekîmâ.

Allah'a iman edip O'na sımsıkı sarılanlara gelince; Allah onları kendisinden bir rahmetin ve ikramın içine daldıracak ve onları kendisine ulaştıran dosdoğru bir yola iletecektir.

İlahi vahye ve Allah'ın ipine sımsıkı sarılanlar, dünya ve ahirette engin bir rahmet ve hidayetle kuşatılırlar.

Allah'a iman edip O'na sarılmak (i'tisâm); vahyi hayatın merkezine koymak, emirlerine güvenle bağlanmaktır. Bu samimi bağlılık, kulun dünyada istikamet üzere ('sırât-ı müstakîm') yaşamasını temin eder; ahirette ise ilahi rahmet ve hesapsız fazilet deryasına girmesini sağlar.

4:176

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ ٱللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِى ٱلْكَلَـٰلَةِ ۚ إِنِ ٱمْرُؤٌا۟ هَلَكَ لَيْسَ لَهُۥ وَلَدٌ وَلَهُۥٓ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ ۚ وَهُوَ يَرِثُهَآ إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ ۚ فَإِن كَانَتَا ٱثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا ٱلثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ ۚ وَإِن كَانُوٓا۟ إِخْوَةً رِّجَالًا وَنِسَآءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ ٱلْأُنثَيَيْنِ ۗ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا۟ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۢ

Yesteftûneke kulillâhu yüftîküm fîl-kelâleh, inimruün heleke leyse lehû veledün ve lehû uhtün felehâ nısfu mâ terak, ve hüve yerisuhâ in lem yekün lehâ veled, fe-in kânetesneteyni felehümes-sülüsâni mimmâ terak, ve in kânû ıhveten ricâlen ve nisâen fe-lizzekeri mislü hazzıl-ünseyeyn, yübeyyinullâhu leküm en tedıllû, vallâhu bi-külli şey’in alîm.

Senden fetva istiyorlar. De ki: "Allah, kelâle (geride ana-babası ve çocuğu bulunmayan kimsenin mirası) hakkında size fetvayı veriyor: Eğer çocuğu olmayan bir kimse ölür de bir kız kardeşi bulunursa, bıraktığı malın yarısı onundur. Eğer kız kardeşinin çocuğu yoksa (ölen kız kardeşine) erkek kardeş bütünüyle mirasçı olur. Eğer iki kız kardeş iseler, bıraktığı malın üçte ikisi onlarındır. Eğer kardeşler erkekli kadınlı kalabalık iseler, erkeğe iki kadının payı kadar verilir. Sapıklığa düşmeyesiniz diye Allah size açıkça bildiriyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir."

İslam miras hukuku akrabalık bağlarını ve mülkiyet adaletini koruyan, sapmaları engelleyen ilahi bir mizandır.

Nisâ Suresi'ni taçlandıran bu son ayet; asabe ve fürûu (çocuğu ve babası) bulunmayan 'kelâle' durumundaki öz veya baba-bir kardeşlerin miras paylarını tanzim eder. İlahi hükümler adaleti tesis etmek ve kulların haksızlığa sapmasını önlemek için vazedilmiştir; Allah her ihtiyacı hakkıyla bilendir.