Lokmân Suresi
Hz. Lokmân'ın oğluna verdiği hikmetli öğütlerle şirkten sakınmayı, anne-baba hakkını ve ölçülü davranış adabını öğreten sure.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
الٓمٓ
Elif-lâm-mîm.
Elif, Lâm, Mîm.
İlahi kelamın mucizevi başlangıcı, muhatabını derin bir teslimiyet ve düşünmeye davet eder.
Bu harfler (hurûf-ı mukattaa), Kur'an'ın benzeri ortaya konamaz eşsiz üslubuna ve insan idrakini aşan derin hikmetine dikkat çeker. Yüce yaratıcı, insan kelimelerinden örülen bu mesajın kaynağının beşer üstü olduğunu kulun kalbine ihtar eder.
تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْحَكِيمِ
Tilke âyâtü-lkitâbi-lhakîm.
İşte bunlar, hikmet dolu Kitabın ayetleridir.
Vahiy, hayatın her alanında doğru karar almayı sağlayan en yüce hikmet kaynağıdır.
Kur'an, alelade bir metin değil; her bir ayeti insan fıtratına, kainatın düzenine ve eşyanın hakikatine tam mutabık prensipler sunan ilahi bir kanun mecmuasıdır. Onun sunduğu her ölçü, hayatı doğru inşa etmenin sağlam zeminidir.
هُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لِّلْمُحْسِنِينَ
Hüdev verahmetel lilmuhsinîn.
İyilik ve güzellik üreten, işini güzel yapanlar için bir doğru yol rehberi ve rahmettir.
İlahi rehberliğin bereketi, hayatını dürüstlük ve güzellik üzerine kuranların kalbinde karşılık bulur.
Muhsinler; inancını ahlaka dönüştüren, kulluğunu ve toplumsal sorumluluklarını titizlikle yerine getiren erdemli kimselerdir. Bu ayet, ilahi mesajın ancak samimi ve temiz bir niyetle yaklaşanlara rehber olacağını bildirir.
ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ
Ellezîne yükîmûne-ssalâte veyü'tûne-zzekâte vehüm bil'âhirati hüm yûkınûn.
Onlar, namazı dosdoğru kılan, zekâtı veren ve ahirete de kesin olarak inanan kimselerdir.
Dengeli bir kulluk hayatı; bedeni ibadet, sosyal dayanışma ve ebediyet bilincinin ahengidir.
Namaz insanın Yaratıcı ile bağını diri tutarken, zekât bencilliği kırarak toplumda adalet ve kardeşliği perçinler. Ahiret inancı ise bütün bu amelleri içselleştiren ve sorumluluk bilincini kesintisiz kılan temel motivasyondur.
أُو۟لَٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًۭى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
Ülâike 'alâ hüdem mir rabbihim veülâike hümü-lmüflihûn.
İşte onlar, Rablerinden gelen bir doğru yol üzeredirler ve kurtuluşa erenler de ancak onlardır.
Gerçek başarı, geçici dünya menfaatlerinde değil ilahi istikamette sebat etmektedir.
Kurtuluşa erenler, hayatlarını ilahi hidayet pusulasına göre tanzim edenlerdir. Vahyin gösterdiği ahlaki çizgiyi koruyan kimseler hem dünyada huzura kavuşur hem de ebedi saadetin tükenmez mükafatına nail olurlar.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشْتَرِى لَهْوَ ٱلْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ
Vemine-nnâsi mey yesterî lehve-lhadîsi liyüdille 'an sebîli-llâhi bigayri 'ilmiv veyettehizehâ hüzüvâ. Ülâike lehüm 'azâbüm mühîn.
İnsanlardan öyleleri vardır ki, hiçbir bilgiye dayanmaksızın sırf Allah yolundan saptırmak ve o yolu alaya almak için boş ve oyalayıcı sözleri satın alırlar. İşte onlar için alçaltıcı bir azap vardır.
Zihni uyuşturan ve hakikatten koparan her türlü fuzuli meşgale, insanın en büyük aldanışıdır.
Ayette geçen 'lehve'l-hadîs'; insanı erdemden, hakikatten ve ahiret sorumluluğundan alıkoyan yalan, dedikodu ve ayartıcı eğlenceleri kapsar. Bilinçli şekilde hakikati sulandıranlar, aşağılayıcı bir sonla karşılaşacaktır.
وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِ ءَايَٰتُنَا وَلَّىٰ مُسْتَكْبِرًۭا كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِىٓ أُذُنَيْهِ وَقْرًۭا ۖ فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
Veizâ tütlâ 'aleyhi âyâtünâ vellâ müstekbiran keel lem yesma'hâ keenne fî üzüneyhi vakrâ. Febeşsirhü bi'azâbin elîm.
Ona ayetlerimiz okunduğu zaman, sanki onları hiç işitmemiş, sanki kulaklarında bir ağırlık varmış gibi büyüklük taslayarak arkasını döner. Sen de ona can yakıcı bir azabı müjdele!
Kibir, insanın hakikati duyup anlamasını engelleyen en kalın zihinsel perdedir.
Ayetlerin ihtarına kulak tıkayıp kibirle yüz çeviren kişi, kendi manevi iflasını hazırlar. Hakikate karşı sergilenen bu duyarsızlık ve gurur, kalbin mühürlenmesine ve neticede dayanılmaz bir acıya sürüklenmeye yol açar.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُمْ جَنَّٰتُ ٱلنَّعِيمِ
İnne-llezîne âmenû ve'amilu-ssâlihâti lehüm cennâtü-nne'îm.
İman edip dürüst ve erdemli davranışlar sergileyenler için nimetlerle dolu cennetler vardır.
Sağlam inanç, iyi işlerle hayata taşındığında ebedi nimetlerin kapısını aralar.
İman sadece zihinsel bir tasdik değil, insanı hayırlı eylemlere sevk eden dinamik bir güçtür. Hayatını faydalı amellerle donatanlar, Rablerinin cömertçe hazırladığı tarifsiz ikram ve huzur yurdu olan Naim cennetlerine kavuşurlar.
خَٰلِدِينَ فِيهَا ۖ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقًّۭا ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
Hâlidîne fîhâ. Va'de-llâhi hakkâ. Vehüve-l'azîzü-lhakîm.
Orada ebedi kalacaklardır. Bu, Allah'ın kesin ve gerçek vaadidir. O, mutlak güç sahibidir, tam hüküm ve hikmet sahibidir.
Yüce Yaratıcının verdiği söz sarsılmazdır; O'nun gücü her şeye yeter, her işi hikmetlidir.
İlahî vaatlerde şüpheye yer yoktur. Cenâb-ı Hak, vaadini yerine getirmekten hiçbir gücün alıkoyamayacağı Aziz, her mükafatı ve hükmü yerli yerince takdir eden Hakîm'dir. Erdemli kulların saadeti süreklidir.
خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍۢ تَرَوْنَهَا ۖ وَأَلْقَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٍۢ ۚ وَأَنزَلْنَا مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَنۢبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍۢ كَرِيمٍ
Haleka-ssemâvâti bigayri 'amedin teravnehâ veelkâ fi-l'ardı ravâsiye en temîde biküm vebesse fîhâ min külli dâbbeh. Veenzelnâ mine-ssemâi mâen feembetnâ fîhâ min külli zevcin kerîm.
O, gökleri görebildiğiniz herhangi bir direk olmaksızın yarattı; sizi sarsmasın diye yeryüzüne sağlam dağlar yerleştirdi ve orada her türlü canlıyı yaydı. Gökten de su indirip orada her güzel ve faydalı çiftten bitkiler yetiştirdik.
Kozmik düzen ve tabiatın kusursuz ahengi, insanı Yaratıcının eşsiz kudretini idrak etmeye çağırır.
Gökyüzünün boşluktaki dengesi, dağların yerküredeki sarsıntı önleyici dengesi, biyolojik çeşitlilik ve yağmurla dirilen flora; varlığın tesadüfe değil, muazzam bir ilahi plana dayandığını gösteren açık delillerdir.
هَٰذَا خَلْقُ ٱللَّهِ فَأَرُونِى مَاذَا خَلَقَ ٱلَّذِينَ مِن دُونِهِۦ ۚ بَلِ ٱلظَّٰلِمُونَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ
Hâzâ halku-llâhi feerûnî mâzâ haleka-llezîne min dûnih. Beli-zzâlimûne fî dalâlim mübîn.
İşte bu, Allah'ın yaratışıdır. Haydi gösterin bana, O'ndan başkaları ne yaratmış? Hayır, o zalimler apaçık bir sapıklık içindedirler.
Yoktan var etme kudreti sadece Allah'a aittir; sahte ilahlara bel bağlamak apaçık bir hezeyandır.
Yaratılışın ihtişamı karşısında şirke sapanların tutunacak hiçbir mantıki dayanağı yoktur. Hakikate sırt çevirip aciz varlıklara ilahlık yakıştıranlar, kendi akıl ve vicdanlarına zulmeden derin bir yanılgıdadırlar.
وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا لُقْمَٰنَ ٱلْحِكْمَةَ أَنِ ٱشْكُرْ لِلَّهِ ۚ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ حَمِيدٌۭ
Velekad âteynâ lukmâne-lhikmete eni-skür lillâh. Vemey yeskür feinnemâ yesküru linefsih. Vemen kefera feinne-llâhe ganiyyün hamîd.
Andolsun biz Lokmân'a: 'Allah'a şükret!' diyerek hikmeti verdik. Kim şükrederse ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de nankörlük ederse bilsin ki Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, her türlü övgüye layıktır.
Hikmetin başı şükürdür; kulun teşekkürü Allah'a bir şey katmaz, bilakis kendi manevi kemalatını sağlar.
Hz. Lokmân'a verilen hikmet; varlığın gayesini kavramak, doğruyu yanlıştan ayırt edip gereğince yaşamaktır. Yaratıcı mutlak zengin (Ganiyy) olup övgüye bizzat layıktır; nankörlük yalnızca kulu tüketir.
وَإِذْ قَالَ لُقْمَٰنُ لِٱبْنِهِۦ وَهُوَ يَعِظُهُۥ يَٰبُنَىَّ لَا تُشْرِكْ بِٱللَّهِ ۖ إِنَّ ٱلشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌۭ
Veiz kâle lukmânü libnihî vehüve ye'ızuhû yâ büneyye lâ tüsrik billâh. İnne-ssirke lezulmün 'azîm.
Hani Lokmân oğluna öğüt vererek şöyle demişti: 'Yavrucuğum! Allah'a ortak koşma; şüphesiz şirk pek büyük bir zulümdür!'
Evlat eğitiminde en temel öncelik, tevhit bilincini ve sağlam bir ahlaki omurgayı inşa etmektir.
Hz. Lokmân'ın şefkat dolu hitabı, terbiyede sevgi dilinin önemini vurgular. Şirkin en büyük zulüm olması; varlığın mutlak sahibine ait hakkı sahte mercilere isnat ederek fıtratı ve adaleti kökten tahrip etmesindendir.
وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَٰنَ بِوَٰلِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُۥ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍۢ وَفِصَٰلُهُۥ فِى عَامَيْنِ أَنِ ٱشْكُرْ لِى وَلِوَٰلِدَيْكَ إِلَىَّ ٱلْمَصِيرُ
Vevassayne-l'insâne bivâlideyh. Hamelethü ümmühû vehnen 'alâ vehniv vefisâlühû fî 'âmeyni eni-skür lî velivâlideyk. İleyye-lmesîr.
Biz insana ana-babasına iyi davranmasını vasiyet ettik. Annesi onu zorluk üstüne zorlukla taşımış, sütten kesilmesi de iki yılı bulmuştur. 'Bana ve ana-babana şükret; dönüş ancak banadır!' dedik.
Ana babaya vefa ve hürmet, Yaratıcıya şükretmenin ayrılmaz bir tamamlayıcısıdır.
Annenin hamilelik ve emzirme döneminde katlandığı meşakkatler hatırlatılarak anne hakkının büyüklüğüne dikkat çekilir. İlahi nizama göre Allah'a şükür ile ana babaya teşekkür ve hürmet yan yana zikredilerek yüce bir ahlak hedeflenir.
وَإِن جَٰهَدَاكَ عَلَىٰٓ أَن تُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلَا تُطِعْهُمَا ۖ وَصَاحِبْهُمَا فِى ٱلدُّنْيَا مَعْرُوفًۭا ۖ وَٱتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَىَّ ۚ ثُمَّ إِلَىَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
Vein câhedâke 'alâ en tüsrike bî mâ leyse leke bihî 'ılmün felâ tüti'hümâ vesâhibhümâ fi-ddünyâ ma'rûfâ. Vettebi' sebîle men enâbe ileyy. Sümme ileyye merci'uküm feünebbiüküm bimâ küntüm ta'melûn.
Eğer onlar hakkında hiçbir bilgin olmayan şeyi bana ortak koşman için seninle mücadele ederlerse onlara itaat etme! Ama dünyada onlarla iyi ve güzel bir şekilde geçin. Bana yönelenlerin yoluna uy; sonra dönüşünüz banadır, yaptıklarınızı size bildireceğim.
İnançta tavizsiz duruş sergilenmeli, ancak farklı inançtaki ana babaya da insani nezaket terk edilmemelidir.
Tevhid inancına aykırı buyruklarda kula itaat caiz değildir. Ancak bu ilkesel duruş, ana babaya dünyalık işlerde şefkat ve adaletle davranmaya engel teşkil etmez; ahlak ile akide harmanlanmalıdır.
يَٰبُنَىَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍۢ مِّنْ خَرْدَلٍۢ فَتَكُن فِى صَخْرَةٍ أَوْ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ أَوْ فِى ٱلْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا ٱللَّهُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌۭ
Yâ büneyye innehâ in tekü miskâle habbetim min hardelin fetekün fî sahratin ev fi-ssemâvâti ev fi-l'ardı ye'ti bihe-llâh. İnne-llâhe latîfün habîr.
'Yavrucuğum! Yaptığın iş bir hardal tanesi ağırlığında olsa da bir kayanın içinde, göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa Allah onu ortaya çıkarır. Şüphesiz Allah Latîf'tir, Habîr'dir.'
İlahi denetim sınırsızdır; zerre kadar iyilik de kötülük de O'nun ilminden ve adaletinden kaçamaz.
Hz. Lokmân, oğluna kusursuz bir vicdan ve sorumluluk şuuru aşılamaktadır. Latîf olan Allah en gizli ve ince noktalara nüfuz eder; Habîr olan Allah her hadiseden eksiksiz haberdardır. Kul bu bilinçle yaşamalıdır.
يَٰبُنَىَّ أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ وَأْمُرْ بِٱلْمَعْرُوفِ وَٱنْهَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَٱصْبِرْ عَلَىٰ مَآ أَصَابَكَ ۖ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ ٱلْأُمُورِ
Yâ büneyye ekımi-ssalâte ve'mür bilma'rûfi venhe 'ani-lmünkeri vasbir 'alâ mâ esâbek. İnne zâlike min 'azmi-l'ümûr.
'Yavrucuğum! Namazı dosdoğru kıl, iyiliği emret, kötülükten sakındır ve başına gelenlere sabret; şüphesiz bunlar kararlılık gerektiren mühim işlerdendir.'
Manevi olgunluk; ibadetle beslenen, toplumu ıslah etmeye çalışan ve zorluklara sabreden dirayetli duruştur.
Namaz kişisel arınmayı sağlar, emr-i bi'l-ma'rûf toplumsal huzuru korur. Bu yolda karşılaşılan sıkıntılara sabretmek ise yüksek bir irade ve azim gerektirir. Erdemli insan, sorumluluktan kaçmayan kimsedir.
وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِى ٱلْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍۢ فَخُورٍۢ
Velâ tüsa''ir haddeke linnâsi velâ temsi fi-l'ardı merahâ. İnne-llâhe lâ yühibbü külle muhtâlin fehûr.
'Kibirle insanlardan yüzünü çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme; çünkü Allah hiçbir kendini beğenmişi ve övüneni sevmez.'
Tevazu insanı yüceltir; böbürlenmek ve başkalarını hor görmek manevi bir zehirdir.
Yüz çevirip kibirlenmek ve kasılarak yürümek iç dünyadaki çürümüşlüğün dışa vurumudur. Yüce Yaratıcı, sahip olduğu imkanları başkalarına üstünlük taslama aracına dönüştüren şımarık ve küstah tavırları asla hoş görmez.
وَٱقْصِدْ فِى مَشْيِكَ وَٱغْضُضْ مِن صَوْتِكَ ۚ إِنَّ أَنكَرَ ٱلْأَصْوَٰتِ لَصَوْتُ ٱلْحَمِيرِ
Vaksıd fî mesyike vagdud min savtik. İnne enkera-l'asvâti lesavtü-lhamîr.
'Yürüyüşünde ölçülü ve dengeli ol, sesini de alçalt; zira seslerin en çirkini elbette eşeklerin sesidir.'
Zarafet ve vakar; bedenin hareketlerinde itidal, konuşurken ise nezaket ve edep takınmaktır.
Mümin hayatın her safhasında ölçülü davranmalıdır. Gürültücü, bağırıp çağıran ve taşkınlık yapan tavırlar kaba bir hoyratlığın simgesidir. İnsana yaraşan, hem yürüyüşünde hem sözünde vakar ve nezaheti elden bırakmamaktır.
أَلَمْ تَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُۥ ظَٰهِرَةًۭ وَبَاطِنَةًۭ ۗ وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَٰدِلُ فِى ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ وَلَا هُدًۭى وَلَا كِتَٰبٍۢ مُّنِيرٍۢ
Elem terav enne-llâhe sehhara leküm mâ fi-ssemâvâti vemâ fi-l'ardı veesbega 'aleyküm ni'amehû zâhiratev vebâtıneh. Vemine-nnâsi mey yücâdilü fi-llâhi bigayri 'ılmiv velâ hüdev velâ kitâbim münîr.
Görmediniz mi ki Allah göklerde ve yerde ne varsa hepsini sizin hizmetinize verdi ve açık-gizli nimetlerini üzerinize yağdırdı? Yine de insanlardan öyleleri vardır ki hiçbir bilgiye, bir rehbere ve aydınlatıcı bir kitaba dayanmaksızın Allah hakkında tartışıp dururlar.
Kainat insan için donatılmış bir nimet sofrasıdır; delilsizce hakikate karşı direnmek nankörlüktür.
Maddi ve manevi sayısız iyilik ve nimet insanın emrine sunulmuşken, ilmi ve mantıki hiçbir temeli olmadan inatla tartışanlar cehaletlerinin kurbanıdır. Gerçek bilgi ve ilahi rehberlik olmadan yapılan münakaşalar bâtıldan ibarettir.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُوا۟ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُوا۟ بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءَابَآءَنَآ ۚ أَوَلَوْ كَانَ ٱلشَّيْطَٰنُ يَدْعُوهُمْ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ
Veizâ kîle lehümü-ttebi'û mâ enzele-llâhü kâlû bel nettebi'u mâ vecednâ 'aleyhi âbâenâ. Evelev kâne-sşeytânü yed'ûhüm ilâ 'azâbi-sse'îr.
Onlara: 'Allah'ın indirdiğine uyun!' denildiği zaman: 'Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız' derler. Şeytan onları alevli ateşin azabına çağırıyor olsa da mı?
Körü körüne geçmişi taklit etmek, insanı hakikatten koparan en tehlikeli tuzaktır.
Ataların yanlış kabullerini sorgulamadan kutsamak, aklı devre dışı bırakmaktır. Şeytan insanları gelenek kisvesi altında felakete sürükler. Hakikatin ölçüsü geçmişin alışkanlıkları değil, vahyedilen ilahi doğrulardır.
۞ وَمَن يُسْلِمْ وَجْهَهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌۭ فَقَدِ ٱسْتَمْسَكَ بِٱلْعُرْوَةِ ٱلْوُثْقَىٰ ۗ وَإِلَى ٱللَّهِ عَٰقِبَةُ ٱلْأُمُورِ
Vemey yüslim vechehû ile-llâhi vehüve muhsinün fekadi-stemseke bil'urveti-lvüskâ. Veile-llâhi 'âkıbetü-l'ümûr.
Kim işini güzel yaparak ve iyilik üreterek kendini bütünüyle Allah'a teslim ederse, muhakkak ki en sağlam kulpa yapışmış olur. Bütün işlerin sonu ancak Allah'a varır.
Huzur ve güvence, ihlaslı bir teslimiyetle erdemli amelleri birleştirenlerin sığınağıdır.
'Sağlam kulp' (el-urvetü'l-vüskâ), asla kopmayan tevhit ve iman bağıdır. Hayatını Allah'ın rızasına adayıp işlerini dürüstçe yapan kimse, hem dünyevi dalgalanmalarda hem de nihai hesap gününde sarsılmaz bir dayanak bulur.
وَمَن كَفَرَ فَلَا يَحْزُنكَ كُفْرُهُۥٓ ۚ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ
Vemen kefera felâ yahzünke küfruh. İleynâ merci'uhüm fenünebbiühüm bimâ 'amilû. İnne-llâhe 'alîmüm bizâti-ssudûr.
Kim de inkâr ederse onun inkârı seni üzmesin. Onların dönüşü bizedir; böylece yaptıklarını kendilerine bildireceğiz. Şüphesiz Allah göğüslerin özünü hakkıyla bilendir.
İnkarcıların inatçı tutumları hakikat davetçisini yıldırmamalı; herkes niyet ve ameliyle hesap verecektir.
Tebliğcinin görevi yalnızca doğruyu anlatmaktır, hidayete zorlamak değil. Kalplerin en gizli sırlarını, saklanan niyet ve fesatları eksiksiz bilen Yüce Yaratıcı, her kulun ameline göre hak ettiği karşılığı verecektir.
نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلًۭا ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلَىٰ عَذَابٍ غَلِيظٍۢ
Nümetti'uhüm kalîlen sümme nadtarruhüm ilâ 'azâbin galîz.
Biz onları az bir süre yararlandırır, sonra da şiddetli ve dayanılmaz bir azaba sürükleriz.
Dünyanın geçici hazları bir aldanıştan ibarettir; hakikate direnenleri kaçınılmaz bir akıbet bekler.
Dünyevi servet ve refah ilahi rızanın bir göstergesi değildir. Nankörlükte direnenlerin dünya hayatındaki imkanları kısa süreli bir fırsattır; nihayetinde ise ilahi adalet yakalarına yapışacak ve ağır bir cezaya uğrayacaklardır.
وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ ۚ قُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Velein seeltehüm men haleka-ssemâvâti vel'arda leyekûlünne-llâh. Kuli-lhamdü lillâh. Bel ekseruhüm lâ ya'lemûn.
Andolsun onlara: 'Gökleri ve yeri kim yarattı?' diye sorsan, elbette: 'Allah' derler. De ki: 'Hamd Allah'a mahsustur.' Fakat onların çoğu gerçeği bilmezler.
Fıtrat Yaratıcıyı ikrar etse de şirk zihniyeti bu hakikati hayatın pratiğinde inkara kalkışır.
Müşrikler bile yaratılışın Allah'a ait olduğunu itiraf ederler; ancak hayatlarını bu bilince göre tanzim etmeyip sahte aracılara sığınırlar. Çelişki içindeki bu zihniyet, fıtri bilginin ahlaki sorumluluğunu taşımaktan acizdir.
لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ
Lillâhi mâ fi-ssemâvâti vel'ard. İnne-llâhe hüve-lganiyyü-lhamîd.
Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Şüphesiz Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, her türlü övgüye layık olandır.
Bütün kainatın mutlak mülkiyeti Allah'ındır; O zenginliğin ve kemalatın yegane kaynağıdır.
Hiçbir varlığın mülkte bağımsız bir ortaklığı yoktur. Cenâb-ı Hak kullarının ibadet ve şükürlerine muhtaç olmaktan münezzeh zengin (Ganiyy), zatı ve sıfatlarıyla her an tespih ve övgüye layık olan (Hamîd) mutlak ilahtır.
وَلَوْ أَنَّمَا فِى ٱلْأَرْضِ مِن شَجَرَةٍ أَقْلَٰمٌۭ وَٱلْبَحْرُ يَمُدُّهُۥ مِنۢ بَعْدِهِۦ سَبْعَةُ أَبْحُرٍۢ مَّا نَفِدَتْ كَلِمَٰتُ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ
Velev enemmâ fi-l'ardı min seceratin aklâmüv velbahru yemüddühû mim ba'dihî seb'atü ebhurim mâ nefidet kelimâtü-llâh. İnne-llâhe 'azîzün hakîm.
Eğer yeryüzündeki bütün ağaçlar kalem olsa, deniz de arkasından yedi deniz daha katılarak mürekkep olsa yine de Allah'ın kelimeleri tükenmez. Şüphesiz Allah üstündür, tam hüküm ve hikmet sahibidir.
İlahi ilim ve hikmet sonsuzdur; beşeri idrak ve imkanlar bu enginliği kavramada aciz kalır.
Bütün ağaçlar ve denizler yazı aracı olsa dahi Yüce Yaratıcının yaratma kanunları, emirleri, hikmetleri ve ilmi sayıya dökülemez. İnsan, sınırlı aklıyla bu sonsuz ilim karşısında haddini ve acziyetini bilip teslim olmalıdır.
مَّا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍۢ وَٰحِدَةٍ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌۢ بَصِيرٌ
Mâ halkuküm velâ ba'süküm illâ kenefsiv vâhideh. İnne-llâhe semî'um basîr.
Sizin yaratılmanız da diriltilmeniz de sadece tek bir nefsin yaratılması ve diriltilmesi gibidir. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
Sonsuz kudret için bir ferdi yaratmakla milyarlarca insanı diriltmek arasında hiçbir fark yoktur.
İnsanın zihninde zor ve imkansız görünen yeniden diriliş, Allah'ın 'Ol!' emriyle anında gerçekleşecek basit bir hadisedir. O, her fısıltıyı işiten ve her zerredeki hareketi gören mutlak kudret sahibidir.
أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ كُلٌّۭ يَجْرِىٓ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى وَأَنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ
Elem tera enna-llâhe yûlicü-lleyle fi-nnehâri veyûlicü-nnehâra fi-lleyli vesahhara-ssemse velkamera küllüy yecrî ilâ ecelim müsemmev veenna-llâhe bimâ ta'melûne habîr.
Görmedin mi ki Allah geceyi gündüze katar, gündüzü de geceye katar; güneşi ve ayı emrine boyun eğdirmiştir. Her biri belirlenmiş bir süreye kadar akıp gitmektedir. Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.
Kozmik hareketler ve zamanın akışı, kainatı idare eden ilahi nizamın şaşmaz delilleridir.
Gece ile gündüzün birbirini takip etmesi, gök cisimlerinin hassas yörüngelerde akıp gitmesi ilahi iradenin tasarrufundadır. Bu muazzam intizamı kuran Yaratıcı, insanın işlediği her türlü amelden de eksiksiz haberdardır.
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ ٱلْبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْكَبِيرُ
Zâlike bienne-llâhe hüve-lhakku veenne mâ yed'ûne min dûnihi-lbâtılü veenna-llâhe hüve-l'aliyyü-lkebîr.
Bunun sebebi şudur: Şüphesiz Allah gerçeğin ta kendisidir; O'ndan başka yalvarıp yakardıkları şeyler ise bâtılın ta kendisidir. Şüphesiz Allah çok yücedir, çok büyüktür.
Mutlak ve sarsılmaz hakikat sadece Allah'tır; O'nun dışındaki sahte sığınaklar birer yanılsamadır.
Kainattaki düzen O'nun varlığının ve tekliğinin belgesidir. Allah'ın zatı ve sıfatları mutlak gerçek iken, O'na ortak koşulan putlar, güçler ve hevesler bütünüyle asılsızdır. Yücelik ve azamet yalnız O'na aittir.
أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱلْفُلْكَ تَجْرِى فِى ٱلْبَحْرِ بِنِعْمَتِ ٱللَّهِ لِيُرِيَكُم مِّنْ ءَايَٰتِهِۦٓ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّكُلِّ صَبَّارٍۢ شَكُورٍۢ
Elem tera enne-lfülke tecrî filbahri bini'meti-llâhi liyüriyeküm min âyâtih. İnne fî zâlike leâyâtil likülli sabbârin sekûr.
Görmedin mi ki gemiler Allah'ın bir ihsanı ve kanunuyla denizde akıp gitmektedir; ta ki O size varlığının delillerinden bir kısmını göstersin. Şüphesiz bunda çok sabreden, çok şükreden herkes için ibretler vardır.
Denizlerdeki seyrüsefer ve tabiat kanunları, ibret almayı bilen sabırlı ve şükür dolu gönüller için birer derstir.
Gemilerin suyun kaldırma kuvvetiyle yüzmesi ilahi merhametin ve kudretin açık bir işaretidir. Hayatın zorluklarına göğüs geren (sabbâr) ve elde ettiği nimetlerin kadrini bilen (şekûr) kimseler bu işaretlerden derin manalar çıkarır.
وَإِذَا غَشِيَهُم مَّوْجٌۭ كَٱلظُّلَلِ دَعَوُا۟ ٱللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ فَلَمَّا نَجَّىٰهُمْ إِلَى ٱلْبَرِّ فَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌۭ ۚ وَمَا يَجْحَدُ بِـَٔايَٰتِنَآ إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍۢ كَفُورٍۢ
Veizâ gasiyehüm mevcün kezzuleli de'avü-llâhe muhlisîne lehü-ddîn. Felemmâ neccâhüm ile-lberri feminhüm muktesıd. Vemâ yechadü biâyâtinâ illâ küllü hattârin kefûr.
Onları gölgelikler gibi dalgalar sardığı zaman dini yalnızca O'na has kılarak Allah'a yalvarırlar. Fakat onları karaya çıkarıp kurtarınca içlerinden bir kısmı orta yolu tutar. Ayetlerimizi ise ancak son derece nankör ve vefasız olanlar bile bile inkâr eder.
Darlık anında samimiyetle yalvarıp refaha erince vefasızlık göstermek, insan fıtratının en acı çelişkisidir.
Ölümle burun buruna gelince sahte ilahları unutup sadece Allah'a sığınan insan, selamete kavuşunca çoğunlukla nankörlüğe döner. Gerçek sadakat, fırtınada sergilenen ihlası güvenli limanda da koruyabilmektir.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمْ وَٱخْشَوْا۟ يَوْمًۭا لَّا يَجْزِى وَالِدٌ عَن وَلَدِهِۦ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَن وَالِدِهِۦ شَيْـًٔا ۚ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِٱللَّهِ ٱلْغَرُورُ
Yâ eyyühe-nnâsü-ttekû rabbeküm vahsev yevmel lâ yeczî vâlidün 'av veledihî velâ mevlûdün hüve câzin 'av vâlidihî sey'â. İnne va'de-llâhi hakkun felâ teğurrannekümü-lhayâtü-ddünyâ velâ yeğurranneküm billâhi-lgarûr.
Ey insanlar! Rabbinize karşı sorumluluk bilinci taşıyın ve hiçbir babanın evladına, hiçbir evladın da babasına hiçbir fayda sağlayamayacağı günden korkun! Şüphesiz Allah'ın vaadi gerçektir; öyleyse sakın dünya hayatı sizi aldatmasın ve o çok aldatıcı da sizi Allah ile kandırmasın!
Hesap günü herkes kendi ameliyle baş başadır; dünyanın geçici süsü ve sinsi tuzaklar insanı oyalamamalıdır.
Mahşerde en yakın akrabalık bağları dahi kimseyi kurtaramaz. Dünya menfaati insanı gaflete düşürmemeli; şeytan da insanı 'nasıl olsa bağışlanırsın' diyerek ilahi rahmetle aldatıp günaha sürüklememelidir.
إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْأَرْحَامِ ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۭ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًۭا ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۢ بِأَىِّ أَرْضٍۢ تَمُوتُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌۢ
İnne-llâhe 'ındehû 'ılmü-ssâ'ah. Veyünezzilü-lğays. Veya'lemü mâ fi-l'erhâm. Vemâ tedrî nefsüm mâzâ teksibü gadâ. Vemâ tedrî nefsüm bieyyi erdın temût. İnne-llâhe 'alîmün habîr.
Şüphesiz kıyamet vaktinin bilgisi sadece Allah'ın katındadır. Yağmuru O indirir, rahimlerde olanı O bilir. Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilemez ve hiç kimse nerede öleceğini bilemez. Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir, her şeyden hakkıyla haberdardır.
Geleceğin mutlak bilgisi yalnız Allah'a aittir; insan aczini bilip sorumluluk bilinciyle yaşamalıdır.
'Mugayyebât-ı hamse' (beş gayb); insanın bilgi sınırlarını çizer. Kıyametin kopuşu, yağmurun bereketi, doğacak varlığın kaderi, yarının rızkı ve ölümün yeri yalnızca ilahi ilmin tekelindedir; kul haddini bilmelidir.