İçeriğe geç
Yolcu
77. Sure · Mekke · 50 Ayet

Mürselât Suresi

Birbiri ardınca gönderilen ilahi deliller eşliğinde hakikati yalanlayanların kaçınılmaz akıbetini vurgulayan sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

77:1

وَٱلْمُرْسَلَٰتِ عُرْفًۭا

velmürselâti `urfâ.

Yemin olsun, iyilik ve bereketle birbiri ardınca gönderilenlere,

Evrende kesintisiz işleyen rahmet rüzgârları ve vahiy elçileri, ilahi düzenin insanı başıboş bırakmadığına tanıklık eder.

Klasik müfessirler 'mürselât' kelimesini hem Allah'ın hikmetle peş peşe gönderdiği rüzgârlar hem de ilahi emirleri taşıyan melekler olarak tefsir etmiştir. Taberî ve Râzî, tabiat olayları ile vahiy nizamı arasındaki bu uyuma dikkat çeker.

77:2

فَٱلْعَٰصِفَٰتِ عَصْفًۭا

fel`âṣifâti `aṣfâ.

Şiddetle esip zararlı engelleri savurup atanlara,

İlahi kudret, hem tabiatta hem de toplumsal hayatta köhnemiş engelleri sarsıcı gücüyle ortadan kaldırmaya tam yetkilidir.

'Âsıfât', fırtına gibi şiddetle esen rüzgârları veya ilahi hükmü hızla yerine getiren melekleri ifade eder. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, bu güçlü akışın Allah'ın kudreti karşısında hiçbir dünyevi engelin tutunamayacağını gösterdiğini açıklar.

77:3

وَٱلنَّٰشِرَٰتِ نَشْرًۭا

vennâşirâti neşrâ.

Yağmur yüklü bulutları ve hakikatleri yaydıkça yayanlara,

Gökten inen yağmurun ölü toprağı diriltmesi gibi, ilahi vahiy de yayıldığı her yerde kararmış kalplere yeniden hayat verir.

'Nâşirât' kavramı, yağmur bulutlarını gökyüzüne yayan rüzgârları ve vahiy bilgisini yeryüzüne yayan melekleri kapsar. Râzî ve Taberî, maddi diriliş olan yağmurla manevi diriliş olan vahyin aynı ilahi kaynaktan yayıldığını belirtir.

77:4

فَٱلْفَٰرِقَٰتِ فَرْقًۭا

felfâriḳâti ferḳâ.

Hak ile batılı birbirinden kesin bir biçimde ayıranlara,

İlahi mesajın en temel işlevi, doğru ile yanlışı, adalet ile zulmü hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde birbirinden ayırmaktır.

'Fârikât', hakikati batıldan, helali haramdan ayıran Kur'an ayetlerini ve onları getiren melekleri simgeler. Mâtürîdî ve İbn Kesîr, vahyin insan zihnindeki bulanıklığı gideren en kesin doğruluk ölçütü olduğunu vurgular.

77:5

فَٱلْمُلْقِيَٰتِ ذِكْرًا

felmülḳiyâti ẕikrâ.

Kalplere öğüt ve hatırlatma bırakanlara;

Peygamberlere indirilen ilahi bildirimler, insanlığı gaflet uykusundan uyandırmak için sunulmuş en büyük rahmet çağrısıdır.

Vahiy meleklerinin seçilmiş elçilere ilahi zikri ve öğüdü ulaştırması anlatılır. Taberî ve Râzî, buradaki öğüdün tüm kutsal kitapları ve özellikle insanın fıtratına hitap eden Kur'an vahyini ifade ettiğini açıklar.

77:6

عُذْرًا أَوْ نُذْرًا

`uẕran ev nüẕrâ.

Mazeretleri ortadan kaldırmak veya kötülükten sakındırıp uyarmak için!

İlahi vahyin gönderiliş amacı, insana hiçbir bahane alanı bırakmamak ve onu kendi iyiliği için tehlikelerden korumaktır.

'Uzran ev nüzrâ' ifadesi, hakikati kabul edenlerin kusurlarını arındırmak, direnenlerin ise mazeretlerini kesip onları uyarmak demektir. Mâtürîdî ve İbn Kesîr, Allah'ın elçi ve kitap göndererek insanlara karşı delilini tamamladığını belirtir.

77:7

إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَٰقِعٌۭ

innemâ tû`adûne levâḳi`.

Şunu kesin olarak bilin ki, size söz verilen o kıyamet ve hesap mutlaka gerçekleşecektir!

Önceki altı ayette yapılan bütün büyük yeminler, ahiret hesabının hiçbir şüpheye yer kalmaksızın mutlaka geleceğini ilan etmek içindir.

Yeminlerin cevabı olan bu ayet, diriliş ve hesap gününün kesinliğini ortaya koyar. Taberî ve Râzî, evrendeki bu muazzam düzeni kuran Yaratıcı'nın, iyilikle kötülüğün karşılığını vereceği vaadini mutlaka yerine getireceğini ifade eder.

77:8

فَإِذَا ٱلنُّجُومُ طُمِسَتْ

feiẕe-nnücûmü ṭumiset.

Yıldızların ışığı silinip söndürüldüğü zaman,

Milyarlarca yıldır gökyüzünü aydınlatan yıldızların sönmesi, bu geçici dünya sahnesinin tamamen kapandığının habercisidir.

Kıyametin kopuş anındaki kozmik değişimlerin ilki olarak yıldızların nurunun silinmesi zikredilir. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, sarsılmaz sanılan gök cisimlerinin bile Allah'ın emriyle bir anda ışığını kaybedeceğini açıklar.

77:9

وَإِذَا ٱلسَّمَآءُ فُرِجَتْ

veiẕe-ssemâü füricet.

Gökyüzü yarılıp parçalandığı zaman,

Üzerimizde sapasağlam duran gökkubbenin yarılması, mevcut fizik yasalarının bitip yeni bir âlemin başladığını gösterir.

Sağlamlığıyla bilinen gökyüzünün kıyamet emriyle yarılıp açılması tasvir edilir. Râzî ve Taberî, bu muazzam yarılmayla birlikte meleklerin ineceğini ve dünya düzeninin yerini ahiret nizamına bırakacağını belirtir.

77:10

وَإِذَا ٱلْجِبَالُ نُسِفَتْ

veiẕe-lcibâlü nüsifet.

Dağlar kökünden sökülüp toz duman halinde savrulduğu zaman,

Yeryüzünün en sarsılmaz direkleri olan dağların toz gibi savrulması, insanın güvendiği bütün dünyevi dayanakların hiçliğini ortaya koyar.

Yeryüzüne denge veren koca dağların un ufak edilip rüzgârda uçuşan toz zerrelerine dönüşmesi anlatılır. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, dağları bile pamuk gibi savuran ilahi kudret karşısında insanın kibirlenmesinin ne kadar anlamsız olduğunu vurgular.

77:11

وَإِذَا ٱلرُّسُلُ أُقِّتَتْ

veiẕe-rrusülü üḳḳitet.

Ve peygamberlere, ümmetleri hakkında şahitlik edecekleri buluşma vakti bildirildiği zaman!

Tarih boyunca hakikati duyuran bütün peygamberler, büyük mahkemede toplumlarının tutumuna tanıklık etmek üzere bir araya getirilecektir.

Kozmik sarsıntıların ardından ilahi adalet divanının en önemli aşaması olan elçilerin şahitlik vakti hatırlatılır. Taberî ve Râzî, her peygamberin kendi görevini yaptığına ve ümmetinin verdiği cevaba o belirlenmiş günde tanıklık edeceğini açıklar.

77:12

لِأَىِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ

lieyyi yevmin üccilet.

Bütün bu büyük olaylar hangi güne ertelendi?

Dünyada zalimin zulmü ve mazlumun sabrı karşılıksız kalmış değildir; her şey bütün hesapların görüleceği o büyük güne bırakılmıştır.

Muhatabın dikkatini en üst düzeye çıkarmak için sarsıcı bir soru yöneltilir. Mâtürîdî ve İbn Kesîr, dünyadaki imtihan süresince ertelenen nihai hükmün hangi büyük günde gerçekleşeceğinin bu soruyla zihinlere kazındığını ifade eder.

77:13

لِيَوْمِ ٱلْفَصْلِ

liyevmi-lfaṣl.

Hak ile batılın kesin olarak ayrılacağı Hüküm Günü'ne!

Kıyamet günü, dünyadaki bütün belirsizliklerin bittiği, haklı ile haksızın kesin bir kararla birbirinden ayrıldığı mutlak adalet günüdür.

'Yevmü'l-fasl' (Ayırım ve Hüküm Günü), Allah'ın kulları arasında son kararı vereceği gündür. Taberî ve Râzî, o gün doğru sözlülerle yalancıların, adil olanlarla zalimlerin ebedi olarak birbirinden ayrılacağını belirtir.

77:14

وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا يَوْمُ ٱلْفَصْلِ

vemâ edrâke mâ yevmü-lfaṣl.

O Hüküm Günü'nün ne olduğunu sen nereden bileceksin?

Hak ile batılın ayrılacağı o büyük günün haşmeti ve ciddiyeti, insanın dünyadaki sınırlı ölçüleriyle kavranamayacak kadar büyüktür.

Soru kalıbının tekrarlanması, o günün azametini ve dehşetini vurgulamak içindir. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, hiçbir dünyevi mahkemenin o günkü ilahi adalet divanının büyüklüğü ve kuşatıcılığıyla kıyaslanamayacağını açıklar.

77:15

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Kendilerine sunulan apaçık delilleri inatla yalanlayanlar, gerçekle yüzleştikleri gün tarifsiz bir pişmanlık ve yıkıma uğrayacaklardır.

Sure boyunca on kez tekrarlanacak olan bu sarsıcı uyarı, her bir delil ve tehdit bölümünün sonunda inkârcıları silkelemek için gelir. Râzî ve Taberî, buradaki tekrarın edebi bir vurgu olup her defasında farklı bir nankörlüğün cezasını hatırlattığını vurgular.

77:16

أَلَمْ نُهْلِكِ ٱلْأَوَّلِينَ

elem nühliki-l'evvelîn.

Biz, daha önceki inkârcı nesilleri helak etmedik mi?

Tarihte güç ve servetlerine güvenerek ilahi elçileri yalanlayan toplumların yıkılışı, sonrakiler için alınması gereken en açık derstir.

Ahiret hesabının yanında tarihsel ilahi yasa deliline geçiş yapılarak Nûh, Âd ve Semûd gibi helak edilen kavimler hatırlatılır. İbn Kesîr ve Taberî, geçmişteki zalimlerin akıbetinin hakikate savaş açanların sonunu gösterdiğini belirtir.

77:17

ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ ٱلْءَاخِرِينَ

ŝümme nütbi`uhümü-l'âḫirîn.

Sonra geriden gelen suçluları da onların ardına takıp kendilerine katacağız.

Aynı inat, zulüm ve inkâr yolunu seçenler, tarihin hangi döneminde yaşarlarsa yaşasınlar öncekilerle aynı hüsran kaderini paylaşırlar.

İlahi adalet yasasının değişmezliği vurgulanarak, sonradan gelen inkârcıların da öncekilerin yoluna ekleneceği bildirilir. Mâtürîdî ve Râzî, suçta öncekileri taklit edenlerin cezada da onların peşinden gideceğini açıklar.

77:18

كَذَٰلِكَ نَفْعَلُ بِٱلْمُجْرِمِينَ

keẕâlike nef`alü bilmücrimîn.

İşte biz, suçta direnen günahkârlara böyle yaparız!

İlahi cezalandırma keyfi bir uygulama değil, bile bile suça ve zulme gömülenlerin kendi elleriyle hak ettikleri şaşmaz bir adalet yasasıdır.

'Mücrimîn' (suçlular), inkâr ve zulmü bilinçli bir kimlik haline getirenlerdir. Taberî ve İbn Kesîr, bu ayetin cezalandırmanın sebebini açıkça ortaya koyduğunu; azabın soy veya zamana değil, işlenen suça bağlı olduğunu ifade eder.

77:19

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Tarihteki yıkım ibretlerini görmezden gelip peygamberlerin uyarılarını yalanlamaya devam edenleri hesap gününde büyük bir hüsran beklemektedir.

Tarihsel delilin hemen ardından uyarı cümlesi yeniden hatırlatılır. Râzî ve Mâtürîdî, geçmiş milletlerin başlarına gelenleri bildikleri halde aynı yalanlama tavrını sürdürenlerin hiçbir mazereti kalmadığını belirtir.

77:20

أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّآءٍۢ مَّهِينٍۢ

elem naḫlukküm mim mâim mehîn.

Ey insanlar! Biz sizi zayıf ve basit bir sudan yaratmadık mı?

İnsanın kendi yaratılışındaki mütevazı başlangıcı düşünmesi, hem kibrini kırması hem de yeniden dirilişe inanması için en yakın delildir.

Tarihsel delilden sonra insanın bizzat kendi biyolojik yaratılışına dikkat çekilir. Taberî ve İbn Kesîr, 'mâin mehîn' (zayıf, dayanıksız su) tabirinin, maddenin kendisinin ne kadar basit, onu insan yapan ilahi sanatın ise ne kadar yüce olduğunu gösterdiğini açıklar.

77:21

فَجَعَلْنَٰهُ فِى قَرَارٍۢ مَّكِينٍ

fece`alnâhü fî ḳarârim mekîn.

Sonra o suyu, son derece sağlam ve korunaklı bir yere (anne rahmine) yerleştirdik;

O zayıf hücreyi anne karnındaki en güvenli ve korunaklı yuvada büyüten Yüce Yaratıcı, insanı ilk andan itibaren şefkat ve hikmetle kuşatmıştır.

'Karârin mekîn' ifadesi, anne rahminin bebeği dış etkenlerden koruyan muazzam anatomik yapısını tanımlar. Râzî ve Mâtürîdî, bu korunaklı yerleşimin tesadüfle açıklanamayacak kadar hassas bir ilahi tasarım olduğunu vurgular.

77:22

إِلَىٰ قَدَرٍۢ مَّعْلُومٍۢ

ilâ ḳaderim ma`lûm.

Bilinen belli bir süreye kadar.

İnsanın anne karnındaki gelişiminden dünyaya geliş anına kadar her aşama, ilahi ilmin belirlediği şaşmaz bir takvim ve ölçüyle işler.

Gebelik süresinin ve doğum vaktinin Allah katında belirlenmiş hassas bir ölçüye bağlı olduğu bildirilir. İbn Kesîr ve Taberî, bebeğin gelişimi tamamlanıncaya kadar rahimde tutulmasının ilahi hikmetin bir gereği olduğunu belirtir.

77:23

فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ ٱلْقَٰدِرُونَ

feḳadernâ. feni`me-lḳâdirûn.

İşte biz bunu en ince ölçüsüyle takdir ettik ve güç yetirdik. Biz ne güzel takdir eden, ne güzel güç yetireniz!

Bir damla sudan akıl, ruh ve organlarıyla tam bir insan var etmek, yalnızca her şeye gücü yeten ve her şeyi ölçüyle yaratan Allah'ın sanatıdır.

'Kader' ve 'kudret' kavramlarını birleştiren bu ayet, yaratılıştaki kusursuz planlama ve uygulama gücünü ilan eder. Mâtürîdî ve Râzî, insanı ilk kez böylesine eşsiz bir ölçüyle yaratan Allah'ın onu yeniden diriltmeye de tam kadir olduğunu açıklar.

77:24

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Kendi bedenindeki bu muazzam yaratılış mucizesini taşıdığı halde Yaratıcısının diriltme kudretini yalanlayan insan, en büyük nankörlüğü yapmaktadır.

Yaratılış delilinin ardından gelen bu uyarı, kendi varoluşuna kör kalan inkârcıyı sarsar. Taberî ve İbn Kesîr, yoktan var edilişini görüp de yeniden dirilişi inkâr edenlerin hesap gününde ağır bir pişmanlığa düşeceklerini ifade eder.

77:25

أَلَمْ نَجْعَلِ ٱلْأَرْضَ كِفَاتًا

elem nec`ali-l'arḍa kifâtâ.

Biz yeryüzünü, her şeyi kucaklayan bir toplanma yeri yapmadık mı?

Üzerinde yaşadığımız yeryüzü, insanın hem hayattayken barınması hem de öldükten sonra emaneten saklanması için hazırlanmış muazzam bir beşiktir.

'Kifât' kelimesi; içine alan, toplayıp barındıran ve koruyan yer anlamına gelir. Râzî ve Taberî, insanın kendi bedeninden sonra yaşadığı yeryüzü nimetine dikkat çekilerek ilahi kudret delillerinin genişletildiğini belirtir.

77:26

أَحْيَآءًۭ وَأَمْوَٰتًۭا

aḥyâev veemvâtâ.

Hem diriler için hem de ölüler için!

Toprak, sırtında gezen dirileri besleyip barındırdığı gibi, bağrına verilen ölüleri de diriliş gününe kadar güvenle muhafaza eder.

Yeryüzünün dirileri üzerinde, ölüleri ise karnında toplayan çift yönlü hikmeti açıklanır. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, toprağın ölü bedenleri çürüme sırasında çevreye zarar vermeden örtüp saklamasının insan onuruna uygun büyük bir nimet olduğunu vurgular.

77:27

وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَٰسِىَ شَٰمِخَٰتٍۢ وَأَسْقَيْنَٰكُم مَّآءًۭ فُرَاتًۭا

vece`alnâ fîhâ ravâsiye şâmiḫâtiv veesḳaynâküm mâen fürâtâ.

Orada yüksek ve sarsılmaz dağlar yerleştirdik; size tatlı ve ferahlatıcı sular içirdik.

Göğe yükselen dağlar ile o dağların süzüp biriktirdiği tertemiz tatlı sular, Yaratıcı'nın yeryüzünü insan hayatı için nasıl özenle donattığını gösterir.

Dağların yeryüzünü sabitleyen yapısı ile yağmur ve kar sularını depolayarak tatlı su pınarlarına dönüştürmesi arasındaki bağlantıya işaret edilir. Râzî ve Taberî, tuzlu denizlerden buharlaşan suyu dağlarda tatlı suya çeviren ilahi rahmeti açıklar.

77:28

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Yeryüzünün nimetlerinden beslenip tatlı sularını içtiği halde bu düzeni kuran Rabbini ve O'nun ayetlerini yalanlayanların sonu hüsrandır.

Evrendeki nimetlerin hatırlatılmasından sonra gelen bu ikaz, nimet içinde nankörlük edenleri uyarır. Mâtürîdî ve İbn Kesîr, her yudum suda Allah'ın rahmetini gördüğü halde O'nun elçisini yalanlayanların hesap günü suçsuz çıkamayacağını belirtir.

77:29

ٱنطَلِقُوٓا۟ إِلَىٰ مَا كُنتُم بِهِۦ تُكَذِّبُونَ

inṭaliḳû ilâ mâ küntüm bihî tükeẕẕibûn.

O gün inkârcılara şöyle denir: 'Dünyadayken yalanlayıp durduğunuz o azaba doğru yürüyün bakalım!'

Dünyada alay edilerek yok sayılan ilahi ceza, hesap gününde inkârcıların bizzat yürüyerek içine girecekleri kaçınılmaz bir gerçeğe dönüşür.

Delillerin ardından mahşer gününde suçlulara yapılacak sert hitap sahnesi canlandırılır. Taberî ve Râzî, dünyada iken hakikat çağrısına sırt çevirenlerin ahirette kendi yalanladıkları azaba doğru çaresizce sevk edileceklerini ifade eder.

77:30

ٱنطَلِقُوٓا۟ إِلَىٰ ظِلٍّۢ ذِى ثَلَٰثِ شُعَبٍۢ

inṭaliḳû ilâ żillin ẕî ŝelâŝi şu`ab.

'Üç kola ayrılmış olan o cehennem dumanının gölgesine doğru gidin!'

Dünyada hakikatin aydınlığından kaçıp batılın karanlığına sığınanlar, ahirette kendilerini kuşatan boğucu bir dumanın altına gireceklerdir.

Cehennem ateşinin yükselip yoğunlaşarak üç büyük kola ayrılan siyah dumanı 'gölge' tabiriyle anlatılır. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, insanların sıcaktan korunmak için gölge aradığı o günde inkârcıların sadece azap dumanıyla karşılaşacaklarını açıklar.

77:31

لَّا ظَلِيلٍۢ وَلَا يُغْنِى مِنَ ٱللَّهَبِ

lâ żalîliv velâ yugnî mine-lleheb.

'O öyle bir gölgedir ki, ne serinlik verir ne de alevin yakıcılığından korur!'

Batıl inançların ve sahte dayanakların ahiretteki karşılığı, insanı serinletip korumayan, aksine sıkıntıyı artıran aldatıcı bir gölgedir.

Söz konusu dumanın dünyadaki gölgeler gibi rahatlatıcı olmadığı, ateşin hararetini hiç kesmediği vurgulanır. Râzî ve Taberî, bu ifadenin inkârcıların dünyada güvendikleri sahte koruyucuların ahirette hiçbir işe yaramayacağını simgelediğini belirtir.

77:32

إِنَّهَا تَرْمِى بِشَرَرٍۢ كَٱلْقَصْرِ

innehâ termî bişerarin kelḳaṣr.

Çünkü o ateş, her biri saray ve kale gibi kocaman kıvılcımlar saçar.

Cehennem azabının büyüklüğü, dünyadaki ateşlerin küçük kıvılcımlarına benzemeyen, koca yapılar büyüklüğündeki alev kütleleriyle tasvir edilir.

'Kasr' kelimesi yüksek köşk, saray veya sağlam taş kale anlamına gelir. İbn Kesîr ve Taberî, ateşten kopup yükselen her bir kıvılcım kütlesinin devasa boyutunu anlatan bu benzetmenin, azabın korkunçluğunu zihinlere yaklaştırdığını açıklar.

77:33

كَأَنَّهُۥ جِمَٰلَتٌۭ صُفْرٌۭ

keennehû cimâlâtün ṣufr.

Sanki o kıvılcımlar, hızla koşuşan sarı erkek develer sürüsü gibidir!

İlahi azabın kıvılcımları, hem büyüklük hem renk hem de kesintisiz hareket yönüyle insanın kaçamayacağı bir kuşatma oluşturur.

İlk benzetmede kıvılcımların büyüklüğü saraylara, ikinci benzetmede ise rengi, çokluğu ve hızlı hareketi sarı-siyah develere benzetilmiştir. Râzî ve Mâtürîdî, Arapların en iyi bildiği bu canlı tasvirle ateşin dalga dalga yükselişinin gözler önüne serildiğini ifade eder.

77:34

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Peygamberlerin şefkatle haber verdiği bu yakıcı tehlikeyi masal sayıp yalanlayanlar, ateşin kıvılcımlarını gördükleri gün büyük bir yıkım yaşayacaklardır.

Cehennem tasvirinin hemen ardından uyarı yeniden tekrarlanır. Taberî ve İbn Kesîr, henüz dünyada iken bu uyarıyı ciddiye alıp tövbe etmeyenlerin, o gün kendi gözleriyle görecekleri azaptan kurtulamayacaklarını vurgular.

77:35

هَٰذَا يَوْمُ لَا يَنطِقُونَ

hâẕâ yevmü lâ yenṭiḳûn.

Bu, onların kendilerini savunmak için tek kelime bile konuşamayacakları bir gündür.

Dünyada hakikati bastırmak için laf cambazlığı yapanlar, her şeyin apaçık ortaya döküldüğü ilahi mahkemede susup kalacaklardır.

Mahşer gününün belirli aşamalarında suçluların dillerinin tutulacağı ve kendilerini kurtaracak bir söz bulamayacakları bildirilir. Mâtürîdî ve Râzî, suçun kesinleştiği o makamda dünyadaki tartışma ve demagoji imkânlarının tamamen biteceğini açıklar.

77:36

وَلَا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ

velâ yü'ẕenü lehüm feya`teẕirûn.

Onlara izin de verilmez ki uydurma mazeretler ileri sürsünler.

Özür dileme ve telafi etme yeri dünya hayatıdır; sınav süresi bittikten sonra ahirette ileri sürülecek hiçbir mazeretin geçerliliği yoktur.

İnkârcılara kendilerini temize çıkarmak üzere konuşma izni verilmeyeceği beyan edilir. İbn Kesîr ve Taberî, özür beyan etmenin ancak hatayı düzeltme imkânı varken anlamlı olduğunu, ahirette ise hükmün kesinleştiğini belirtir.

77:37

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Dünyada kendilerine verilen konuşma ve düşünme fırsatını hakikati yalanlamak için kullananlar, dillerin sustuğu o günde çaresiz kalacaklardır.

Savunma kapılarının kapandığını bildiren ayetlerin ardından ikaz yinelenir. Râzî ve Mâtürîdî, dünyada hak söze kulak tıkayanların ahirette söz söyleme hakkını kaybetmelerinin tam bir adalet olduğunu ifade eder.

77:38

هَٰذَا يَوْمُ ٱلْفَصْلِ ۖ جَمَعْنَٰكُمْ وَٱلْأَوَّلِينَ

hâẕâ yevmü-lfaṣl. cema`nâküm vel'evvelîn.

Onlara denir ki: 'İşte bu, yalanladığınız Hüküm Günü'dür! Sizi ve sizden önceki nesilleri bir araya topladık.'

İlk insandan son insana kadar bütün nesillerin aynı adalet meydanında toplanması, hiçbir suçun ve hak ihlalinin tarihte kaybolmayacağının ilanıdır.

Bütün insanlık tarihinin tek bir mahkemede birleştirildiği 'Yevmü'l-fasl' sahnesi haber verilir. Taberî ve İbn Kesîr, öncekilerle sonrakilerin bir arada toplanmasının ilahi kudretin büyüklüğünü ve adaletin evrenselliğini gösterdiğini açıklar.

77:39

فَإِن كَانَ لَكُمْ كَيْدٌۭ فَكِيدُونِ

fein kâne leküm keydün fekîdûn.

'Eğer azaptan kurtulmak için kuracağınız bir plan ve çareniz varsa, haydi bana karşı uygulayın bakalım!'

Dünyada hakikati boğmak için türlü tuzaklar ve stratejiler kuran kibirli güçler, ilahi kudret karşısında ne kadar aciz olduklarını o gün göreceklerdir.

Dünyada iken Peygamber'e ve inananlara karşı hileler kuran inkârcılara meydan okunur. Râzî ve Mâtürîdî, bu hitabın suçluların elindeki bütün dünyevi güç, para ve ittifakların Allah'ın hükmü karşısında sıfırlandığını yüzlerine vurmak için olduğunu belirtir.

77:40

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Kendi kurnazlıklarına ve dünyevi planlarına güvenerek ilahi adaleti yalanlayanlar, bütün çarelerin tükendiği gün tam bir hüsrana uğrayacaklardır.

İlahi meydan okumanın ardından uyarı cümlesi sekizinci kez tekrarlanır. İbn Kesîr ve Taberî, hile ve düzenlerinin kendilerini kurtaramadığını gören inkârcıların o günkü çaresizliğini vurgular.

77:41

إِنَّ ٱلْمُتَّقِينَ فِى ظِلَٰلٍۢ وَعُيُونٍۢ

inne-lmütteḳîne fî żilâliv ve`uyûn.

Şüphesiz Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle yaşayanlar, o gün serin gölgeliklerde ve pınar başlarındadırlar.

Dünyada ilahi sınırlara saygı göstererek kötülüklerden korunanlar, hesap gününün yakıcı sıkıntısından uzak, ferahlık ve güven pınarlarına kavuşurlar.

İnkârcıların boğucu duman gölgesine karşılık, sorumluluk bilinciyle yaşayanların kavuşacağı gerçek ve huzurlu gölgelikler ile tatlı su pınarları anlatılır. Râzî ve Mâtürîdî, bu karşılaştırmanın dünyada yapılan tercihlerin ahiretteki tam karşılığını gösterdiğini açıklar.

77:42

وَفَوَٰكِهَ مِمَّا يَشْتَهُونَ

vefevâkihe mimmâ yeştehûn.

Canlarının çektiği çeşit çeşit meyveler arasındadırlar.

Cennet ikramları sadece karın doyurmak için değil, insan ruhuna en yüksek lezzeti ve mutluluğu tattırmak için gönlün her arzusuna göre sunulur.

İyilerin cennette arzu ettikleri her türlü meyve ve nimete zahmetsizce ulaşacakları bildirilir. Taberî ve İbn Kesîr, dünyadaki meyvelerin aksine cennet meyvelerinin hiç tükenmediğini ve hiçbir zahmet gerektirmeden ikram edildiğini ifade eder.

77:43

كُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ هَنِيٓـًٔۢا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

külû veşrabû henîem bimâ küntüm ta`melûn.

Kendilerine şöyle denir: 'Dünyada işlediğiniz güzel amellere karşılık şimdi afiyetle yiyin, için!'

Ahiretteki ebedi huzur ve ikram, kuru temennilerle değil, dünyada iken dürüstlük ve sabırla ortaya konulan güzel davranışlarla kazanılır.

Cennet ehline yapılan bu ilahi ikramda ne bir başa kakma ne de bir korku vardır; tam bir afiyet ve onurlandırma söz konusudur. Mâtürîdî ve Râzî, cennete girişin Allah'ın rahmetiyle, derecelerin ve ikramların ise salih ameller vesilesiyle olduğunu belirtir.

77:44

إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ

innâ keẕâlike neczi-lmuḥsinîn.

İşte biz, iyiliği ve dürüstlüğü hayat tarzı edinenleri böyle ödüllendiririz.

Yüce Allah'ın iyilik yapanları en güzel şekilde ödüllendirmesi, hem O'nun şaşmaz vaadi hem de insanları hayra teşvik eden ezeli sünnetidir.

'Muhsinîn' kavramı, kulluğunu Allah'ı görüyormuşçasına samimiyetle yapan ve insanlara daima iyilikle muamele edenleri tanımlar. İbn Kesîr ve Taberî, suçlulara yapılan cezalandırma yasasının tam karşısında iyileri ödüllendirme yasasının yer aldığını açıklar.

77:45

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

İyiler için hazırlanan bu eşsiz cennet ikramlarını yalanlayarak kendi elleriyle kendilerini ebedi mutluluktan mahrum bırakanların kaybı çok büyüktür.

Cennet tablosunun hemen ardından gelen bu uyarı, kaçırılan büyük fırsata dikkat çeker. Râzî ve Mâtürîdî, inkârcıların sadece azaba düşmekle kalmayıp aynı zamanda bu yüce nimetleri kaybettikleri için de iki kat pişmanlık duyacaklarını vurgular.

77:46

كُلُوا۟ وَتَمَتَّعُوا۟ قَلِيلًا إِنَّكُم مُّجْرِمُونَ

külû vetemette`û ḳalîlen inneküm mücrimûn.

Ey inkârcılar! Dünyada biraz yiyin, geçici bir süre faydalanın bakalım! Çünkü siz gerçekten suçlularsınız.

Ahireti hiçe sayarak sadece dünya zevklerine dalanlara verilen mühlet bir onay değil, sorumluluklarını ağırlaştıran sarsıcı bir uyarıdır.

Hitap yeniden dünyadaki inkârcılara yönelerek onların geçici refahını küçümseyen bir tehdit yöneltir. Taberî ve İbn Kesîr, buradaki 'yiyin, faydalanın' emrinin izin değil, 'kısa ömrünüzde ne kadar şımarsanız da sonunuz hesaptır' anlamında bir ikaz olduğunu belirtir.

77:47

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Birkaç günlük dünya menfaatini ebedi hakikate tercih edip peygamberlerin uyarılarını yalanlayanlar, mühlet bittiğinde acı gerçekle yüzleşeceklerdir.

Dünya hayatının kısalığını hatırlatan tehdidin ardından uyarı dokuzuncu kez tekrarlanır. Râzî ve Mâtürîdî, geçici nimetlerle aldanıp ebedi geleceğini yıkan insanın içine düştüğü derin gafleti bu ayetle açıklar.

77:48

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱرْكَعُوا۟ لَا يَرْكَعُونَ

veiẕâ ḳîle lehümü-rke`û lâ yerke`ûn.

Onlara: 'Allah'ın huzurunda eğilin, namaz kılın!' denildiği zaman kibirlenip eğilmezler.

İnsanı hakikatten koparan en büyük engel, Yaratıcısının huzurunda tevazu ile eğilmeyi ve O'na kulluk etmeyi gururuna yedirememesidir.

İnkârcıların en belirgin karakter özelliği olarak Allah'ın emrine boyun eğmemeleri ve namazdan kaçınmaları gösterilir. Taberî, Mâtürîdî ve İbn Kesîr, buradaki 'rükû edin' emrinin hem namaz kılmayı hem de kalpteki kibri bırakıp ilahi hükmün önünde tevazu göstermeyi kapsadığını ifade eder.

77:49

وَيْلٌۭ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْمُكَذِّبِينَ

veylüy yevmeiẕil lilmükeẕẕibîn.

O gün, hakikati yalan sayanların vay haline!

Dünyada Yaratıcısının huzurunda saygıyla eğilmeyi reddeden kibirli başlar, hesap gününde utanç ve pişmanlık içinde öne eğilecektir.

Surenin onuncu ve son uyarısı, kulluk ve namaz çağrısına kibirle direnenlerin akıbetini mühürler. Râzî ve Taberî, Allah'a itaati küçümseyenlerin kıyamet gününde hiçbir kurtuluş yolu bulamayacaklarını belirtir.

77:50

فَبِأَىِّ حَدِيثٍۭ بَعْدَهُۥ يُؤْمِنُونَ

febieyyi ḥadîŝim ba`dehû yü'minûn.

Artık onlar bu Kur'an'dan sonra daha hangi söze inanacaklar?

Hem aklı hem vicdanı aydınlatan en berrak hakikat kitabı olan Kur'an'a bile inanmayan kimsenin, doğruyu bulabileceği başka hiçbir söz yoktur.

Sure, Kur'an'ın eşsizliğini ve son ilahi kanıt oluşunu ilan eden sarsıcı bir soruyla son bulur. Taberî, Mâtürîdî, Râzî ve İbn Kesîr, Kur'an kadar açık deliller taşıyan bir kelamı reddeden kalbin, artık hiçbir hakikat çağrısıyla doğru yola eremeyeceğini vurgular.