Fâtiha Suresi
Kur'an'ın açılış suresi. Kulun Rabbini tanıması, yalnızca O'na yönelmesi ve hayat yolculuğunda dosdoğru kalmak için dua etmesinin en özlü hâlidir.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
Bismillâhir-rahmânir-rahîm.
Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla.
İnsanın her işine Allah'ın adıyla başlaması, işini ilahi izin, güç ve bereketle yaptığının ikrarıdır.
Burada Allah'ın özellikle Rahmân ve Rahîm isimlerinin seçilmesi çok manidardır: Rahmân, dünyada inanan-inanmayan ayırt etmeden bütün varlıklara merhamet eden; Rahîm ise özellikle iman edip yönelen kullarına ahirette de sürecek özel merhameti ifade eder.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَۙ
Elhamdü lillâhi rabbil-âlemîn.
Bütün övgüler, tüm varlıkların Rabbi olan Allah'a aittir.
Hamd, yalnız bir teşekkür değil; nimete şükür ve Yaratıcı'nın mutlak kemalini övgüyle teslim etmektir.
Tüm varlıkların Rabbi olmak ise sadece yaratıp kenara çekilmek değil; kâinatı her an yönetmek, korumak, rızıklandırmak, terbiye edip olgunlaştırmak demektir.
اَلرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِۙ
Er-rahmânir-rahîm.
O, Rahmân'dır, Rahîm'dir.
Kâinatın ve varoluşun özünde gazap veya öfke değil, ilahi kuşatıcı merhamet ve şefkat esastır.
Besmelenin ardından bu iki ismin tekrar edilmesi, kulun hayatın yükünü ve imtihanlarını taşırken karşısında daima şefkatli, bağışlayıcı ve sığınılacak bir Rab bulduğunu hatırlatır.
مَالِكِ يَوْمِ الدّ۪ينِۜ
Mâliki yevmid-dîn.
Hesap ve karşılık gününün tek sahibidir.
Merhamet sığınağının ardından hesap gününün hatırlatılması, insanda adalet, mesuliyet ve haya dengesi kurar.
Allah'ın rahmeti ve bağışlaması sonsuzdur; ancak mutlak adaleti de haktır. Hiç kimse başıboş bırakılmamış olup herkes işlediklerinin hesabını O'nun huzurunda verecektir.
اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُۜ
İyyâke na'büdü ve iyyâke nestaîn.
Yalnız sana kulluk eder, yalnız senden yardım isteriz.
Kulluğu ve yardımı yalnızca Allah'a has kılmak, insanı fani güçlerin esaretinden kurtaran gerçek hürriyettir.
İlk dört ayette Rabbini tanıyan kul, burada doğrudan O'na yönelir; önce samimi kulluk ve sorumluluk bilinci, ardından tezellül ile ilahi yardım dileği gelir.
اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَۙ
İhdinas-sırâtal-müstekîm.
Bizi dosdoğru yola ulaştır;
Dosdoğru yol (sırat-ı müstakîm); her türlü aşırılık ve sapmadan uzak, insanı selamete ulaştıran ilahi dengedir.
Bu duanın ferdi değil 'bizi' diyerek cemaat şuuruyla yapılması, müminin yalnız kendi necatını değil, tüm inananların hakta sebat ve istikametini arzuladığını gösterir.
صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْۙ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّٓالّ۪ينَ
Sırâtallezîne en'amte aleyhim ğayril-mağdûbi aleyhim ve led-dâllîn.
İyilik ve güzelliklerle donattığın kimselerin yoluna; öfkeni üzerine çekenlerin ve yolunu şaşıranların yoluna değil.
Hidayet soyut bir iddia değil, peygamberlerin ve erdemli şahsiyetlerin yürüdüğü somut hakikat çizgisidir.
Karşısında iki büyük savrulma bulunur: Hakikati bildiği halde inat ve kibre kapılanlar ile cehalet ve hevasına uyup sapanlar. Mümin, her an bu iki uçtan korunup sırat-ı müstakîm üzere kalmayı diler.