İçeriğe geç
Yolcu
66. Sure · Medine · 12 Ayet

Tahrîm Suresi

Aile mahremiyetini, içten tövbenin (tevbe-i nasûh) faziletini ve örnek mümin şahsiyetleri gösteren sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

66:1

يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكَ ۖ تَبْتَغِى مَرْضَاتَ أَزْوَٰجِكَ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ

yâ eyyühe-nnebiyyü lime tüḥarrimü mâ eḥalle-llâhü leke. tebtegî merḍâte ezvâcik. vellâhü gafûrur raḥîm.

Ey Peygamber! Eşlerinin rızasını kazanmak arzusuyla Allah'ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram kılıyorsun? Bununla beraber Allah çok bağışlayıcıdır, çok esirgeyicidir.

İnsanları hoşnut etmek uğruna helal olan meşru haklardan ve ilahi sınırlardan vazgeçilmemelidir.

Ayet, peygamber ailesinde yaşanan insani bir hadise üzerinden helal ve haram kılma yetkisinin sadece Allah'a ait olduğunu ilan eder. Taberî ve İbn Kesîr, iyi niyetle dahi olsa meşru olanı yasaklamanın doğru olmadığını belirtir. Allah'ın bağışlayıcılığı, aşırı fedakârlıkla kendini zorlayan inanan kullara bir merhamettir.

66:2

قَدْ فَرَضَ ٱللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَٰنِكُمْ ۚ وَٱللَّهُ مَوْلَىٰكُمْ ۖ وَهُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ

ḳad feraḍa-llâhü leküm teḥillete eymâniküm. vellâhü mevlâküm. vehüve-l`alîmü-lḥakîm.

Allah size yeminlerinizi kefaretle çözmeyi meşru kılmıştır. Sizin yardımcınız ve koruyucunuz Allah'tır. O, her şeyi hakkıyla bilendir, tam hüküm ve hikmet sahibidir.

Hatalı veya kısıtlayıcı kararlardan dönmek ilahi bir kolaylıktır; inat etmek yerine çıkış yolunu seçmek gerekir.

Yemini kefaretle çözme ilkesi, insanı fevri kararların esiri olmaktan kurtaran bir esnekliktir. Mâtürîdî, hayır getirmeyen bir yeminde ısrar etmektense kefaret vererek doğruya yönelmenin üstünlüğünü açıklar. Dost ve sahip olan Allah, kullarını sıkıntıya sokmayıp onlara daima en hikmetli çözümleri öğretir.

66:3

وَإِذْ أَسَرَّ ٱلنَّبِىُّ إِلَىٰ بَعْضِ أَزْوَٰجِهِۦ حَدِيثًۭا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِۦ وَأَظْهَرَهُ ٱللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُۥ وَأَعْرَضَ عَنۢ بَعْضٍۢ ۖ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِۦ قَالَتْ مَنْ أَنۢبَأَكَ هَٰذَا ۖ قَالَ نَبَّأَنِىَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْخَبِيرُ

veiẕ eserra-nnebiyyü ilâ ba`ḍi ezvâcihî ḥadîŝâ. felemmâ nebbeet bihî veażherahü-llâhü `aleyhi `arrafe ba`ḍahû vea`raḍa `am ba`ḍ. felemmâ nebbeehâ bihî ḳâlet men embeeke hâẕâ. ḳâle nebbeeniye-l`alîmü-lḫabîr.

Hani Peygamber, eşlerinden birine gizli bir söz söylemişti. Fakat o bunu başkasına haber verip Allah da durumu Peygamber'e bildirince, Peygamber bunun bir kısmını anlattı, bir kısmından da vazgeçti. Peygamber durumu ona haber verince eşi: 'Bunu sana kim haber verdi?' dedi. O da: 'Bunu bana, her şeyi bilen ve her şeyden haberdar olan Allah bildirdi' dedi.

Güvene dayalı aile sırlarını korumak sadakat gereğidir; kırıcı olmadan yapılan nezih uyarılar erdemdir.

Peygamberimizin sırrı açığa vuran eşine yaklaşımı, konunun bir kısmını bildirip kalanını bağışlaması muazzam bir zarafettir. Râzî, bu peygamberce tavrı kusuru yüzüne vurmayıp nazikçe görmezden gelme ahlakı olarak açıklar. Alîm ve Habîr olan Allah, kapalı kapılar ardındaki en gizli konuşmalardan bile tamamen haberdardır.

66:4

إِن تَتُوبَآ إِلَى ٱللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا ۖ وَإِن تَظَٰهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ هُوَ مَوْلَىٰهُ وَجِبْرِيلُ وَصَٰلِحُ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۖ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ بَعْدَ ذَٰلِكَ ظَهِيرٌ

in tetûbâ ile-llâhi feḳad ṣagat ḳulûbükümâ. vein teżâherâ `aleyhi feinne-llâhe hüve mevlâhü vecibrîlü veṣâliḥu-lmü'minîn. velmelâiketü ba`de ẕâlike żahîr.

Eğer ikiniz de Allah'a tövbe ederseniz ne iyi, çünkü kalpleriniz eğrilmişti. Şayet ona karşı birbirinize arka çıkarsanız bilin ki onun dostu ve yardımcısı bizzat Allah'tır; Cebrail'dir, erdemli inananlardır ve bunların ardından bütün melekler de onun destekçisidir.

Hatalarda yardımlaşmak yerine samimiyetle tövbe edip hakikatin yanında saf tutmak gerekir.

Ayet, Hz. Âişe ve Hz. Hafsa annelerimize yönelik sevgi dolu ama kesin bir ihtardır. İbn Kesîr ve Taberî, hakka aykırı dayanışmanın ilahi koruma karşısında hiçbir değerinin olmadığını vurgular. Kalbin sürçmesi insani bir durumdur; mühim olan kibre kapılmadan derhal tövbe kapısına sığınmaktır.

66:5

عَسَىٰ رَبُّهُۥٓ إِن طَلَّقَكُنَّ أَن يُبْدِلَهُۥٓ أَزْوَٰجًا خَيْرًۭا مِّنكُنَّ مُسْلِمَٰتٍۢ مُّؤْمِنَٰتٍۢ قَٰنِتَٰتٍۢ تَٰٓئِبَٰتٍ عَٰبِدَٰتٍۢ سَٰٓئِحَٰتٍۢ ثَيِّبَٰتٍۢ وَأَبْكَارًۭا

`asâ rabbühû in ṭalleḳakünne ey yübdilehû ezvâcen ḫayram minkünne müslimâtim mü'minâtin ḳânitâtin tâibâtin `âbidâtin sâiḥâtin ŝeyyibâtiv veebkârâ.

Eğer o sizi boşayacak olursa, Rabbi ona sizin yerinize sizden daha hayırlı, Allah'a teslim olan, inanan, gönülden boyun eğen, tövbe eden, ibadet eden, oruç tutan dul ve bâkire eşler verebilir.

Kişiyi Allah katında değerli kılan şey sahip olduğu makam değil, taşıdığı ahlaki ve manevi olgunluktur.

Ayette sayılan teslimiyet, içten bağlılık, tövbe ve ibadet özellikleri, örnek bir inananın ruhsal derinliğini simgeler. Mâtürîdî, hiç kimsenin vazgeçilmez olmadığını, ilahi nimetlerin sorumluluk ve tevazu ile korunabileceğini hatırlatır. Sadakat ve teslimiyet, aile birliğinin en sağlam manevi harcıdır.

66:6

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًۭا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَٰٓئِكَةٌ غِلَاظٌۭ شِدَادٌۭ لَّا يَعْصُونَ ٱللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ

yâ eyyühe-lleẕîne âmenû ḳû enfüseküm veehlîküm nârav veḳûdühe-nnâsü velḥicâratü `aleyhâ melâiketün gilâżun şidâdül lâ ya`ṣûne-llâhe mâ emerahüm veyef`alûne mâ yü'merûn.

Ey inananlar! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan bir ateşten koruyun. Onun başında, acımasız, güçlü, Allah'ın kendilerine buyurduğuna asla karşı gelmeyen ve emredildiklerini tastamam yapan melekler vardır.

Kişi sadece kendi dürüstlüğünden değil, ailesinin eğitiminden ve ahlaki geleceğinden de sorumludur.

'Ailenizi koruyun' emri, fertlere evlerinde sevgi, terbiye ve adalet ortamı kurma görevi yükler. Taberî ve Râzî, bu korumanın güzel ahlak öğretmek ve kötülüklerden sakındırmakla mümkün olacağını belirtir. Ahiret bilinci, aile fertlerini geçici heveslerin yıkıcı sonuçlarına karşı koruyan sağlam bir kalkandır.

66:7

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَا تَعْتَذِرُوا۟ ٱلْيَوْمَ ۖ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

yâ eyyühe-lleẕîne keferû lâ ta`teẕirü-lyevm. innemâ tüczevne mâ küntüm ta`melûn.

Ey inkâr edenler! Bugün özür dilemeye kalkışmayın. Siz ancak dünyada yapıp ettiklerinizin karşılığını görüyorsunuz.

İş işten geçtikten sonra dilenen boş ve yararsız özürler değil, dünyadayken sergilenen dürüst tutumlar kurtarır.

Ahiret, amellerin ve tercihlerinin apaçık neticelendiği kesin adalet günüdür. Klasik müfessirler, fırsat kapısı açıkken uyarılara kulak asmayanların o gün mazeretlerinin kabul edilmeyeceğini vurgular. İnsan, kendi ahiret akıbetini dünyada sergilediği tercih ve davranışlarıyla bizzat kendisi örer.

66:8

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ تُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ تَوْبَةًۭ نَّصُوحًا عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ يَوْمَ لَا يُخْزِى ٱللَّهُ ٱلنَّبِىَّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ ۖ نُورُهُمْ يَسْعَىٰ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَٰنِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَٱغْفِرْ لَنَآ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ

yâ eyyühe-lleẕîne âmenû tûbû ile-llâhi tevbeten neṣûḥâ. `asâ rabbüküm ey yükeffira `anküm seyyiâtiküm veyüdḫileküm cennâtin tecrî min taḥtihe-l'enhâru yevme lâ yuḫzi-llâhü-nnebiyye velleẕîne âmenû me`ah. nûruhüm yes`â beyne eydîhim vebieymânihim yeḳûlûne rabbenâ etmim lenâ nûranâ vagfir lenâ. inneke `alâ külli şey'in ḳadîr.

Ey inananlar! Allah'a içten ve kesin bir tövbe (tövbe-i nasûh) ile dönün. Umulur ki Rabbiniz kötülüklerinizi örter ve sizi altından ırmaklar akan cennetlere koyar. O gün Allah, Peygamber'i ve onunla beraber inananları utandırmayacaktır. Onların nuru önlerinde ve sağlarında aydınlatıp yol gösterir; 'Rabbimiz! Nurumuzu tamamla ve bizi bağışla, şüphesiz Sen her şeye kadirsin' derler.

Samimiyetle pişman olup kötülükten dönen kimse, iç ve dış aydınlığa kavuşarak mahcup olmaktan kurtulur.

'Tevbe-i nasûh', yırtılan bir kumaşın sağlam dikişle onarılması gibi hayatı dosdoğru düzeltmektir. İbn Kesîr ve Mâtürîdî, samimi tövbenin geçmişi temizleyip kulun manevi ışığını güçlendirdiğini söyler. İnananların rehberi olan bu aydınlık, dünyadaki erdemli yürüyüşün ahirete uzanan kutlu yansımasıdır.

66:9

يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَٱلْمُنَٰفِقِينَ وَٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ ۚ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ

yâ eyyühe-nnebiyyü câhidi-lküffâra velmünâfiḳîne vagluż `aleyhim. veme'vâhüm cehennem. vebi'se-lmeṣîr.

Ey Peygamber! İnkârcılara ve ikiyüzlülere karşı mücadele et, onlara karşı kararlı ve tavizsiz davran. Onların varacağı yer cehennemdir; o ne kötü bir varış yeridir!

Toplumun huzurunu ve hakikatini tehdit eden fesat odaklarına karşı ilkeli ve diri bir duruş şarttır.

Cihad kavramı, hakkı ayakta tutmak için bilgiyle, delille ve gerektiğinde hukuki kararlılıkla mücadele etmektir. Taberî, ikiyüzlülere karşı kesin delillerle, açık düşmanlara karşı ise fiili güçle karşılık verildiğini açıklar. Tavizsizlik, şahsi öfke değil, temel hakları ve adaleti koruma gayretidir.

66:10

ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱمْرَأَتَ نُوحٍۢ وَٱمْرَأَتَ لُوطٍۢ ۖ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَٰلِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ ٱللَّهِ شَيْـًۭٔا وَقِيلَ ٱدْخُلَا ٱلنَّارَ مَعَ ٱلدَّٰخِلِينَ

ḍarabe-llâhü meŝelel lilleẕîne keferü-mraete nûḥiv vemraete lûṭ. kânetâ taḥte `abdeyni min `ibâdinâ ṣâliḥayni feḫânetâhümâ felem yugniyâ `anhümâ mine-llâhi şey'ev veḳîle-dḫule-nnâra me`a-ddâḫilîn.

Allah, inkâr edenlere Nûh'un karısı ile Lût'un karısını misal gösterdi. Bu iki kadın, kullarımızdan iki erdemli kişinin nikâhı altındaydı; fakat onlara ihanet ettiler. Eşleri de Allah'tan gelen hiçbir şeyi onlardan savamadı ve onlara: 'Haydi, girenlerle birlikte siz de ateşe girin!' denildi.

Manevi kurtuluş soy veya evlilik bağıyla değil, tamamen bireysel inanç ve dürüst tercihlerle kazanılır.

Ayetteki 'ihanet', inançta ortak olmayıp elçilerin davasına gizlice düşmanlık etmektir. Râzî ve İbn Kesîr, peygamber yakını olmanın dahi kişiyi haksız fiillerin cezasından kurtaramayacağını belirtir. Bireysel sorumluluk ilkesi, herkesin kendi imtihanını bizzat kendi ahlakıyla vereceğini öğretir.

66:11

وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱمْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ٱبْنِ لِى عِندَكَ بَيْتًۭا فِى ٱلْجَنَّةِ وَنَجِّنِى مِن فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِۦ وَنَجِّنِى مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ

veḍarabe-llâhü meŝelel lilleẕîne âmenü-mraete fir`avn. iẕ ḳâlet rabbi-bni lî `indeke beyten fi-lcenneti veneccinî min fir`avne ve`amelihî veneccinî mine-lḳavmi-żżâlimîn.

Allah, inananlara da Firavun'un karısını misal verdi. O şöyle dua etmişti: 'Rabbim! Bana katında, cennette bir ev yap; beni Firavun'dan ve onun kötü işlerinden kurtar; beni bu zalimler topluluğundan esenliğe çıkar!'

En zalim ve bozuk ortamda dahi tertemiz kalarak hakikate yönelen irade, ilahi yakınlığın zirvesine ulaşır.

Hz. Âsiye'nin duruşu, sarayın gösteriş ve zorbalığına rağmen vicdanını koruyan destansı bir teslimiyettir. Mâtürîdî ve Taberî, cennette bir makam dilemeden önce 'katında' diyerek Allah'ın rızasını her şeyin önüne koyduğunu vurgular. Hakiki hürriyet, çevre baskısına aldırmadan hakka bağlanabilmektir.

66:12

وَمَرْيَمَ ٱبْنَتَ عِمْرَٰنَ ٱلَّتِىٓ أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِن رُّوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَٰتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِۦ وَكَانَتْ مِنَ ٱلْقَٰنِتِينَ

vemeryeme-bnete `imrâne-lletî aḥṣanet fercehâ fenefaḫnâ fîhi mir rûḥinâ veṣaddeḳat bikelimâti rabbihâ vekütübihî vekânet mine-lḳânitîn.

İffetini titizlikle koruyan İmrân kızı Meryem'i de misal verdi. Biz onun içine ruhumuzdan üfledik; o da Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını doğruladı ve gönülden boyun eğenlerden oldu.

Gönül duruluğu, derin bir iffet ve ilahi mesaja sarsılmaz bir teslimiyet, insanı olgunluğun zirvesine eriştirir.

Hz. Meryem, iftiralara ve yalnızlığa karşı sadece Allah'a güvenen arı duru bir teslimiyet sembolüdür. Klasik tefsirler, gönülden boyun eğenler niteliğiyle onun ibadetteki devamlılığını ve gerçeği doğrulayışını över. Samimi bir kalp, ilahi bağışların ve manevi aydınlığın yeşerdiği en bereketli zemin haline gelir.