İçeriğe geç
Yolcu
80. Sure · Mekke · 42 Ayet

Abese Suresi

İnsanlara statülerine göre değil, samimiyetlerine göre değer verilmesi gerektiğini Hz. Peygamber'e yapılan nazik bir uyarıyla anlatan sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

80:1

عَبَسَ وَتَوَلَّىٰٓ

Abese ve tevellâ.

Yüzünü ekşitti ve arkasını döndü,

Hakikat yolunda hiç kimse, statüsü yüzünden görmezden gelinemez.

'Abese ve tevellâ', yüzünü ekşitip sırtını dönmeyi anlatır; Hz. Peygamber'in Mekke'nin ileri gelenleriyle konuşurken sözünü kesen âmâ sahabiye gösterdiği anlık tepkiyi eleştirir. Allah, en sevdiği elçisini bile uyararak, değer ölçüsünün makam değil samimiyet olduğunu gösterir.

80:2

أَن جَآءَهُ ٱلْأَعْمَىٰ

En câehul-a'mâ.

Kendisine o görme engelli (Abdullah bin Ümmü Mektûm) geldi diye.

Toplumun zayıf veya engelli gördüğü insanlar, Allah katında en yüksek ilgiye layıktır.

Gelen kişi, İslam'ı öğrenmek için samimiyetle gelen görme engelli Abdullah bin Ümmü Mektûm'du. Bugün de bizler, insanlara dış görünüşüne veya toplumsal gücüne göre değil, kalplerindeki arayışa göre değer vermeliyiz.

80:3

وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُۥ يَزَّكَّىٰٓ

Ve mâ yudrîke leallehû yezzekkâ.

Nereden biliyorsun, belki de o arınıp temizlenecekti!

Kimin kalbinin hakikatle arınıp büyüyeceğini dışarıdan bakarak bilemeyiz.

'Yezzekkâ' kelimesi, kişinin ruhsal kirlerden arınıp olgunlaşmasını ifade eder. Küçümsenen veya sıradan görülen bir insan, bazen en parlak ve en temiz kalbi taşıyor olabilir.

80:4

أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنفَعَهُ ٱلذِّكْرَىٰٓ

Ev yezzekkeru fe-tenfeahuz-zikrâ.

Ya da öğüt alacak ve bu öğüt ona fayda verecekti.

Samimi bir arayışla gelen tek bir kişiye verilen öğüt, kibirli kalabalıklardan daha bereketlidir.

'Zikrâ', kalbe işleyen ve insanı uyandıran canlı hatırlatmayı anlatır. Bugün de sözümüzü, dinlemeye hazır olan bir tek gönle ulaştırmak, kulaklarını tıkamış yüzlerce kişiye konuşmaktan daha değerlidir.

80:5

أَمَّا مَنِ ٱسْتَغْنَىٰ

Emmâ menistegnâ.

Ama kendini yeterli görüp kibirlenene gelince,

Kendini her şeye yetiyor sanan kibirli insan, hakikate karşı sağırlaşır.

'İsteğnâ' kökü, kişinin kendini Allah'a ve öğüde muhtaç görmeyip zenginlik veya güçle böbürlenmesini ifade eder. Modern insanın da en büyük tuzağı, elindeki imkânlar arttıkça manevi rehberliğe olan ihtiyacını unutmasıdır.

80:6

فَأَنتَ لَهُۥ تَصَدَّىٰ

Fe-ente lehû tesaddâ.

Sen ona yönelip ilgi gösteriyorsun!

Güçlü ve nüfuzlu kişilerin peşinden koşmak, bazen hakikate susamış kalpleri ihmal ettirir.

'Tesaddâ', birine tüm dikkatini verip onu kazanmak için aşırı çaba göstermeyi anlatır. Ayet, tebliğde ve ilişkilerde dengenin, statü sahiplerine yaranmakla bozulmaması gerektiğini hatırlatır.

80:7

وَمَا عَلَيْكَ أَلَّا يَزَّكَّىٰ

Ve mâ aleyke ellâ yezzekkâ.

O arınmazsa bundan sana ne (senin sorumluluğun sadece anlatmaktır)!

İnsanları zorla ikna etmek veya değiştirmek bizim sorumluluğumuzda değildir.

'Mâ aleyke ellâ yezzekkâ', 'o arınmazsa bundan sana ne' diyerek elçinin üzerindeki yükü hafifletir. Görevimiz sadece gerçeği güzelce sunmaktır; kabul edip etmemek herkesin kendi özgür iradesidir.

80:8

وَأَمَّا مَن جَآءَكَ يَسْعَىٰ

Ve emmâ men câeke yes'â.

Oysa sana koşarak gelen,

İyiliğe ve bilgiye koşarak gelen insan, her türlü önceliği hak eder.

'Yes'â' fiili, sadece yürümeyi değil, büyük bir istek ve gayretle çaba göstermeyi anlatır. Bugün de eğitimde, işte ve insan ilişkilerinde, gerçekten öğrenmek ve gelişmek isteyenlere kapılarımızı ardına kadar açmalıyız.

80:9

وَهُوَ يَخْشَىٰ

Ve huve yahşâ.

Ve içtenlikle saygı duyan kimseyi,

Gerçek değer, gösterişte değil, Allah'a duyulan içten saygı ve sorumluluk bilincindedir.

'Yahşâ' kelimesi, kalbinde derin bir saygı ve hesap verme hassasiyeti taşıyan insanı tarif eder. Bu hassasiyete sahip bir insanla kurulan bağ, her türlü dünyevi çıkardan çok daha sağlamdır.

80:10

فَأَنتَ عَنْهُ تَلَهَّىٰ

Fe-ente anhu telehhâ.

Sen ise ondan ilgini kesip başka şeyle oyalanıyorsun!

Yanlış hedeflerle oyalanmak, elimizdeki en kıymetli fırsatları kaçırmamıza neden olur.

'Telehhâ', daha önemsiz bir şeyle meşgul olup asıl odaklanılması gerekeni ihmal etmeyi ifade eder. Hayatın gürültüsü içinde, gerçekten bize değer katan insanları ve hakikatleri gözden kaçırmamalıyız.

80:11

كَلَّآ إِنَّهَا تَذْكِرَةٌ

Kellâ innehâ tezkirah.

Hayır, öyle yapma! Şüphesiz bu Kur'an bir öğüttür.

Kur'an, belli bir zümrenin değil, tüm insanlığın vicdanına seslenen evrensel bir uyarıdır.

'Kellâ' ifadesi, önceki yanlış tavrı kesin bir dille reddedip dikkati yeniden vahye çeker. O, insanın unuttuğu fıtratını ve sorumluluklarını hatırlatan canlı bir 'tezkire'dir.

80:12

فَمَن شَآءَ ذَكَرَهُۥ

Fe-men şâe zekerah.

Artık dileyen ondan öğüt alır.

Hakikat zorla dayatılmaz; isteyen herkes kendi iradesiyle ondan payını alır.

'Fe-men şâe zekerah' cümlesi, insanın seçme özgürlüğüne duyulan ilahi saygıyı gösterir. Bugün de mesaj ortadadır; kalbini açan her insan bu öğütten kendi hayatına ışık tutacak bir anlam bulur.

80:13

فِى صُحُفٍ مُّكَرَّمَةٍ

Fî suhufin mukerramah.

O, çok değerli sayfalardadır,

İlahi mesaj, her türlü insan müdahalesinden uzak, son derece değerli bir kaynaktan gelir.

'Suhufin mükerreme', Allah katında şerefli ve korunmuş sayfaları anlatır. Bu, vahyin sıradan bir insan sözü değil, en yüce makamdan gelen tertemiz bir emanet olduğunu vurgular.

80:14

مَّرْفُوعَةٍ مُّطَهَّرَةٍۭ

Merfûatin mutahharah.

Yüceltilmiş ve tertemiz kılınmış,

Hakikatin kaynağı, her türlü kir, yalan ve çıkar hesabından tamamen uzaktır.

'Merfûa' (yüceltilmiş) ve 'mutahhara' (tertemiz kılınmış) sıfatları, vahyin bozulmamış saflığını ifade eder. Kirlenen bilgi çağında, insanın ruhunu arındıracak tek şey işte bu temiz ve yüce kaynaktır.

80:15

بِأَيْدِى سَفَرَةٍ

Bi-eydî seferah.

Elçilerin (meleklerin) ellerindedir,

Vahiy, insanlara ulaşana kadar en güvenilir aracılar tarafından titizlikle korunmuştur.

'Sefera' kelimesi, Allah ile peygamberler arasında elçilik yapan ve vahyi yazan melekleri anlatır. Bu durum, elimizdeki mesajın güvenilirliği konusunda kalbimize tam bir huzur verir.

80:16

كِرَامٍۭ بَرَرَةٍ

Kirâmin berarah.

Çok şerefli ve iyilik dolu elçilerin.

Hakikati taşıyanlar, ahlaken en üstün ve en dürüst varlıklardır.

'Kirâmin berara', yani 'çok şerefli ve iyilik dolu' sıfatları, meleklerin lekesiz karakterini özetler. Bugün de bir mesajın değeri, sadece sözünde değil, onu taşıyanların dürüstlüğünde ve iyiliğinde kendini gösterir.

80:17

قُتِلَ ٱلْإِنسَـٰنُ مَآ أَكْفَرَهُۥ

Kutilel-insânu mâ ekferah.

Kahrolası insan! Ne kadar da nankördür!

Nankörlük, insanın kendi varlığına ve Yaratıcısına karşı işlediği en büyük körlüktür.

'Kutile'l-insânu mâ ekferah' ifadesi, insanın bunca nimete rağmen sergilediği akıl almaz nankörlüğe duyulan hayreti dile getirir. Her şeye sahip olup da şükretmeyi unutan modern insan, bu aynada kendi hâlini görmelidir.

80:18

مِنْ أَىِّ شَىْءٍ خَلَقَهُۥ

Min eyyi şey'in halakah.

Allah onu neden yarattı ki?

Kibirlenen insan, nereden geldiğini hatırladığında kendi küçüklüğünü hemen fark eder.

Ayet, 'Allah onu neden yarattı ki?' sorusuyla insanın başlangıcındaki acizliği yüzüne vurur. Kökenini bilen insan, başkalarına tepeden bakma hakkını kendinde bulamaz.

80:19

مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُۥ فَقَدَّرَهُۥ

Min nutfetin halakahû fe-kadderah.

Bir damla sudan yarattı ve ona bir ölçü (biçim) verdi.

Hayatımız bir tesadüf değil, en basit başlangıçtan itibaren ilahi bir ölçü ve tasarımın ürünüdür.

'Nutfe' (bir damla su) ve 'kaddereh' (ölçü verdi) ifadeleri, insanın yaratılışındaki muazzam planı anlatır. Bizi yoktan bu denli kusursuz biçimlendiren Kudret, hayatımıza da elbette bir anlam koymuştur.

80:20

ثُمَّ ٱلسَّبِيلَ يَسَّرَهُۥ

Summes-sebîle yesserah.

Sonra ona hayat yolunu kolaylaştırdı.

Doğumdan ölüme kadar attığımız her adımda, bize yolları kolaylaştıran bir şefkat vardır.

'Sebîl' (yol) ve 'yessera' (kolaylaştırdı) kelimeleri, hem dünyaya gelişimizi hem de doğru ile yanlışı ayırt etme yeteneğimizi anlatır. Bugün önümüzde açılan her imkân, aslında O'nun kolaylaştırmasıyla mümkündür.

80:21

ثُمَّ أَمَاتَهُۥ فَأَقْبَرَهُۥ

Summe emâtehû fe-akberah.

Sonra onu öldürdü ve kabre koydurdu.

Ölüm ve kabir, insanın kontrol edemediği, herkesi eşitleyen kesin bir duraktır.

'Emâtehû fe-akberah', insanın onuruna yakışır şekilde toprağa verilmesini ve dünyadan ayrılışını ifade eder. Ne kadar büyük servetler biriktirirsek biriktirelim, sonunda hepimizin sığacağı yer aynı topraktır.

80:22

ثُمَّ إِذَا شَآءَ أَنشَرَهُۥ

Summe izâ şâe enşerah.

Sonra da dilediği zaman onu yeniden diriltecektir.

Ölüm bir yok oluş değil, Allah'ın belirlediği vakitte gerçekleşecek yeni bir uyanıştır.

'Enşerah' fiili, dağılmış olanı yeniden canlandırıp ayağa kaldırmayı anlatır. Bu ayet, hayatın yarım kalmış bir hikâye olmadığını, adaletin tamamlanacağı bir dirilişle devam edeceğini müjdeler.

80:23

كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَآ أَمَرَهُۥ

Kellâ lemmâ yakdi mâ emerah.

Hayır! İnsan, Allah'ın kendisine emrettiklerini henüz tam yerine getirmedi.

İnsan, bunca nimete ve uyarıya rağmen sorumluluklarını hep erteler ve eksik bırakır.

'Lemmâ yakdi mâ emerah', insanın kendisine verilen emirleri henüz tam olarak yerine getirmediğini yüzüne söyler. Bugün kendimize dönüp 'hayatımı gerçekten hakkıyla yaşıyor muyum?' diye sormanın tam vaktidir.

80:24

فَلْيَنظُرِ ٱلْإِنسَـٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ

Fel-yanzuril-insânu ilâ taâmih.

İnsan bir yediği yemeğe baksın!

Mucize arayan insan, önce her gün sofrasına gelen yemeğin hikâyesine bakmalıdır.

'Felyanzuri'l-insânu ilâ ta'âmih', sıradan gördüğümüz lokmanın ardındaki büyük mucizeyi fark etmeye çağırır. Önümüzdeki bir dilim ekmek bile, gökyüzüyle yeryüzünün bizim için iş birliği yaptığının kanıtıdır.

80:25

أَنَّا صَبَبْنَا ٱلْمَآءَ صَبًّا

Ennâ sabebnel-mâe sabbâ.

Biz yağmuru bol bol yağdırdık,

Gökyüzünden inen her damla yağmur, yeryüzüne gönderilen sessiz bir rahmettir.

'Sababnâ'l-mâe sabben', suyun bulutlardan bol bol ve düzenli biçimde boşaltılmasını tasvir eder. Kuraklıkla yüzleşen günümüz dünyasında, suyun sıradan bir doğa olayı değil, eşsiz bir ikram olduğunu daha iyi anlıyoruz.

80:26

ثُمَّ شَقَقْنَا ٱلْأَرْضَ شَقًّا

Summe şakaknel-arda şakkâ.

Sonra toprağı yarıp açtık,

Sert toprağın yarılıp içinden nazik bir filizin çıkması, dirilişin her bahar tekrarlanan kanıtıdır.

'Şakaknâ'l-arda şakkan', toprağın tohumlar için yarılıp açılmasını ifade eder. Ölü toprağı böylece yaran Kudret, umutsuz görünen hayatları da yeniden yeşertebilir.

80:27

فَأَنۢبَتْنَا فِيهَا حَبًّا

Fe-enbetnâ fîhâ habbâ.

Böylece orada taneler (tahıllar) bitirdik,

Soframızdaki temel besinler, toprağın karanlığında sessizce büyüyen birer ikramdır.

'Habben' kelimesi, buğday ve arpa gibi insanlığın temel gıdası olan tahıl tanelerini anlatır. Bir tek taneden başaklar çıkaran bu bereket, paylaşmayı ve israftan kaçınmayı gerektirir.

80:28

وَعِنَبًا وَقَضْبًا

Ve ineben ve kadbâ.

Üzümler ve taze sebzeler,

Yaratıcı, insanı sadece hayatta tutmakla kalmaz, ona lezzet ve çeşitlilik de sunar.

'İneb' (üzüm) ve 'kadb' (taze sebze ve yonca), doğadaki tat ve renk zenginliğini simgeler. Hayatın sadece kuru bir zorunluluk değil, şükredilecek güzelliklerle dolu bir sofra olduğunu gösterir.

80:29

وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا

Ve zeytûnen ve nahlâ.

Zeytinler ve hurmalar,

Zeytin ve hurma gibi bereketli ağaçlar, hem şifa hem de dayanıklılık kaynağıdır.

'Zeytûn' ve 'nahl', Akdeniz ve Arap coğrafyasının en değerli, uzun ömürlü meyvelerini anlatır. Yüzyıllarca meyve veren bu ağaçlar gibi, insanın da ardında kalıcı iyilikler bırakması gerekir.

80:30

وَحَدَآئِقَ غُلْبًا

Ve hadâika gulbâ.

Sık ağaçlı gür bahçeler,

Doğanın gür ve sık ağaçlı bahçeleri, insan ruhuna nefes aldıran birer sığınaktır.

'Hadâika ğulbâ', ağaçları birbirine girmiş, gölgeli ve bereketli bahçeleri tasvir eder. Betonlaşan şehirlerin ortasında, bu yeşil emaneti korumanın ne kadar hayati olduğunu bir kez daha hatırlarız.

80:31

وَفَـٰكِهَةً وَأَبًّا

Ve fâkiheten ve ebbâ.

Meyveler ve çayırlar (otlar) yetiştirdik,

İnsanın meyveleri ve hayvanların çayırları, evrendeki ortak yaşam ağının bir parçasıdır.

'Fâkihe' (meyve) ve 'ebb' (otlak/çayır), her canlının rızkının ayrı ayrı düşünüldüğünü gösterir. Bu ayet, sadece kendi türümüzü değil, tüm canlıların yaşam hakkını gözetmemiz gerektiğini fısıldar.

80:32

مَّتَـٰعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَـٰمِكُمْ

Metâan lekum ve li-en'âmikum.

Sizin ve hayvanlarınızın faydalanması için.

Tüm bu nimetler, sizin ve hayvanlarınızın hayatı güvenle sürdürmesi için verilmiştir.

'Metâan lekum', bu zenginliğin size sunulmuş bir faydalanma ve geçim imkânı olduğunu belirtir. Nimetin sahibi olmadığımızı, sadece emanetçisi olduğumuzu bilmek, tüketim çılgınlığına dur dememizi sağlar.

80:33

فَإِذَا جَآءَتِ ٱلصَّآخَّةُ

Fe-izâ câetis-sâhhah.

Kulakları sağır eden o ses (kıyamet) geldiğinde,

Dünyadaki tüm sahte sesleri susturacak o kesin uyanış anı mutlaka gelecektir.

'Sâhha' kelimesi, kulakları sağır edecek kadar güçlü ve sarsıcı olan kıyamet sesini anlatır. O ses duyulduğunda, bugün bizi oyalayan tüm kaygılar ve hesaplar bir anda anlamsızlaşacaktır.

80:34

يَوْمَ يَفِرُّ ٱلْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ

Yevme yefirrul-mer'u min ehîh.

O gün kişi kardeşinden kaçar,

Kıyamet anının dehşeti, dünyadaki en yakın kan bağlarını bile unutturacak kadar büyüktür.

'Yevme yefirru'l-mer'u min ahîh', insanın o gün kardeşinden bile kaçacağını tasvir eder. Bugün arkasına sığındığımız çevre ve ilişkiler değil, sadece kendi yaptıklarımız bizimle kalacaktır.

80:35

وَأُمِّهِۦ وَأَبِيهِ

Ve ummihî ve ebîh.

Annesinden ve babasından,

İnsan, dünyada en çok sevdiği anne ve babasına bile o gün yardım edemeyecek hâle gelir.

Kişinin annesinden ve babasından kaçması, her bireyin kendi hesabıyla baş başa kalacağını gösterir. Bu gerçek, dünyada sevdiklerimize karşı görevlerimizi ihmal etmeden, kendi ahiret hazırlığımızı da yapmamızı öğütler.

80:36

وَصَـٰحِبَتِهِۦ وَبَنِيهِ

Ve sâhibetihî ve benîh.

Eşinden ve çocuklarından.

Aile bağları dünyadaki en büyük sığınağımızdır ama hesap günü herkes tek başınadır.

Eşinden ve çocuklarından kaçmak, 'başkası benim yerime hesap verir' yanılgısının tamamen yıkılmasıdır. Her insan kendi vicdanının ve tercihlerinin sorumluluğunu bizzat taşımak zorundadır.

80:37

لِكُلِّ ٱمْرِئٍ مِّنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ

Li-kullimriin minhum yevmeizin şe'nun yugnîh.

O gün her birinin kendine yetecek kadar büyük bir derdi vardır.

O büyük günde herkes kendi derdine düşecek, kimse kimseye bakamayacaktır.

'Şe'nün yuğnîh', kişiyi tamamen meşgul edip başka her şeyi unutturan ağır durumu anlatır. Bugün başkalarının kusurlarıyla uğraşmak yerine, kendi iç dünyamızı ve amellerimizi düzeltmeye odaklanmalıyız.

80:38

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ

Vucûhun yevmeizin musfirah.

O gün nice yüzler pırıl pırıldır,

Dürüst ve iyilik dolu bir ömrün sonucu, yüzlerde parlayan tarifsiz bir huzurdur.

'Müsfira' kelimesi, sabahın aydınlığı gibi parlayan, içten gelen bir nurla ışıldayan yüzleri anlatır. Dünyada hakikatin yanında duranlar, o gün tüm korkulardan emin olmanın sevincini yaşayacaktır.

80:39

ضَاحِكَةٌ مُّسْتَبْشِرَةٌ

Dâhiketun mustebşirah.

Güler yüzlü ve müjdelenmiş hâldedir.

İnanç ve güzel ahlak, insanı sonunda gülümseyen ve müjdelenen bir sona ulaştırır.

'Dâhike' (gülen) ve 'müstebşira' (müjdelenmiş), kalpteki sevincin yüze yansımasını tasvir eder. Hayatın tüm zorluklarına sabredenler için, o günün karşılığı sonsuz bir ferahlıktır.

80:40

وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ

Ve vucûhun yevmeizin aleyhâ gaberah.

Ve o gün nice yüzlerin üzerinde toz toprak vardır,

Gerçeği inkâr edip zulmedenlerin yüzünü ise o gün ağır bir pişmanlık kaplayacaktır.

'Ğabera' kelimesi, çaresizlik ve yenilgi içinde kalan yüzlerin üzerindeki toz toprağı ifade eder. Dünyada süslü maskeler ardına saklanan kötülük, o gün kendi kirini yüzlere vuracaktır.

80:41

تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ

Terhakuhâ katarah.

Onları bir karanlık ve karamsarlık bürümüştür.

İç dünyadaki karanlık ve kibir, sonunda insanın tüm varlığını saran bir karamsarlığa dönüşür.

'Katera' kelimesi, yüzü kaplayan is, duman ve derin kederi anlatır. Hakikatin ışığından kaçan insan, kendi seçtiği karanlığın içinde kalmaya mahkûm olur.

80:42

أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْكَفَرَةُ ٱلْفَجَرَةُ

Ulâike humul-keferatul-fecerah.

İşte onlar, gerçeği inkâr eden ve sınır tanımayan kimselerdir.

Bu ağır son, bir haksızlık değil, gerçeği bile bile çiğneyenlerin kendi tercihinin sonucudur.

'Kefera' (inkâr eden) ve 'fecera' (sınır tanımayıp günaha dalan) sıfatları, iki temel sapmayı özetler. İnsanı koruyan şey, hem aklıyla gerçeğe açık kalması hem de ahlaki sınırlarına sahip çıkmasıdır.