İçeriğe geç
Yolcu
24. Sure · Mekke · 64 Ayet

Nûr Suresi

Toplumsal iffeti, aile mahremiyetini, iftiradan sakınmayı ve Allah'ın göklerin ve yerin nuru olduğunu beyan eden sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

24:1

سُورَةٌ أَنزَلْنَٰهَا وَفَرَضْنَٰهَا وَأَنزَلْنَا فِيهَآ ءَايَٰتٍۭ بَيِّنَٰتٍۢ لَّعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Sûratün enzelnâhâ ve feradnâhâ ve enzelnâ fîhâ âyâtin beyyinâtin le'alleküm tezekkerûn.

Bu, indirip hükümlerini kesin olarak farz kıldığımız bir suredir. Öğüt alıp ders çıkarasınız diye onda apaçık ayetler indirdik.

Kur'an hükümleri insan hayatını koruyan ve bağlayıcılığı kesin olan ilahi yasalardır.

Bu ayet, Nûr suresindeki ahlaki ve hukuki kuralların keyfi tavsiyeler değil, yerine getirilmesi zorunlu kesin farzlar olduğunu ilan eder. İffet, aile mahremiyeti ve toplumsal temizliğe dair konulan emirler, bireyin haysiyetini ve toplumun ahlak nizamını korumayı hedefler; ilahi ilkelere uymak inananların temel görevidir.

24:2

ٱلزَّانِيَةُ وَٱلزَّانِى فَٱجْلِدُوا۟ كُلَّ وَٰحِدٍۢ مِّنْهُمَا مِا۟ئَةَ جَلْدَةٍۢ ۖ وَلَا تَأْخُذْكُم بِهِمَا رَأْفَةٌۭ فِى دِينِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ ۖ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَآئِفَةٌۭ مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ

Ezzâniyetü vez-zânî feclidû külle vâhidin minhümâ miete celdetin velâ te'huzküm bihimâ re'fetün fî dînillâhi in küntüm tü'minûne billâhi vel yevmil âhır, vel yeşhed 'azâbehumâ tâifetün minel mü'minîn.

Zina eden kadın ile zina eden erkeğin her birine yüzer sopa vurun. Eğer Allah'a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah'ın yasasını uygularken onlara acıma duygusu engel olmasın. İnananlardan bir topluluk da onların cezalandırılmasına şahit olsun.

Cinsel sapma ve ahlaksızlık, toplumsal sağlığı bozan ve kesin yaptırım gerektiren ağır bir suçtur.

Ayet, evlilik dışı ilişki suçu olan zinaya karşı yüz celde cezasını koyar. Hukukun uygulanmasında yersiz bir merhamet gösterilmemesi ve cezanın ibret olması adına toplum huzurunda infaz edilmesi istenir. Böylece nefsin taşkınlıkları önlenir, nesil emniyeti korunur ve toplumun ahlaki dokusu muhafaza altına alınır.

24:3

ٱلزَّانِى لَا يَنكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةًۭ وَٱلزَّانِيَةُ لَا يَنكِحُهَآ إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌۭ ۚ وَحُرِّمَ ذَٰلِكَ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ

Ezzânî lâ yenkihu illâ zâniyeten ev müşriketen vez-zâniyetü lâ yenkihuhâ illâ zânin ev müşrik, ve hurrime zâlike 'alel mü'minîn.

Zina eden erkek ancak zina eden ya da ortak koşan bir kadınla evlenebilir; zina eden kadınla da ancak zina eden ya da ortak koşan bir erkek evlenebilir. Bu durum inananlara yasaklanmıştır.

Kişinin hayat arkadaşı seçimi, onun ahlaki değerlerinin ve manevi duruşunun bir aynasıdır.

Klasik alimlere göre bu beyan, zina etmeyi alışkanlık haline getiren ahlaksız kimselerle yuva kurmanın çirkinliğini açıklar. Evlilik müessesesi iffet, güven ve sadakat üzerine inşa edilir. Fuhşu meslek veya alışkanlık edinenlerle yapılacak birliktelikler, temiz aile yapısını ve inanan kimsenin şahsiyetini derinden zedeler.

24:4

وَٱلَّذِينَ يَرْمُونَ ٱلْمُحْصَنَٰتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا۟ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَآءَ فَٱجْلِدُوهُمْ ثَمَٰنِينَ جَلْدَةًۭ وَلَا تَقْبَلُوا۟ لَهُمْ شَهَٰدَةً أَبَدًۭا ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ

Vellezîne yermûnel muhsanâti sümme lem ye'tû bi-erba'ati şühedâe feclidûhüm semânîne celdeten velâ takbelû lehüm şehâdeten ebedâ, ve ulâike hümül fâsikûn.

İffetli kadınlara zina isnat edip de ardından dört şahit getiremeyen kimselere seksen sopa vurun ve onların şahitliklerini ebediyen kabul etmeyin. İşte onlar yoldan çıkmış kimselerdir.

Bir insanın iffetine ve namusuna leke sürmek, hukuk önünde ağır cezası olan büyük bir günahtır.

İftira (kazf) suçu, toplumun en temel değerini hedef alır. Dört adil şahitle ispatlanamayan her iddia iftira sayılır; iddia sahibine seksen darbe ceza vurulur ve bir daha şahitliği kabul edilmez. Bu sert kural, dedikodu ve haysiyet cellatlığını engelleyerek bireylerin onurunu hukuki güvenceye bağlar.

24:5

إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُوا۟ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ وَأَصْلَحُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ

İllellezîne tâbû min ba'di zâlike ve aslahû feinnellâhe gafûrun rahîm.

Ancak bundan sonra tövbe edip hallerini düzeltenler müstesnadır. Kuşkusuz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.

İşlenen suç ve günahtan pişman olup adaleti ikame eden kimselere tövbe kapısı daima açıktır.

Fıkıh alimleri, iftira suçunu işleyen kimsenin tövbe edip yalanını itiraf etmesi durumunda manevi günahının bağışlanacağını belirtir. Ancak kul hakkı olan beden cezası infaz edilmeden düşmez. Tövbe, insanı ahlaken yeniden inşa eder, fasıklık damgasını siler ve toplumsal barışa katkı sağlar.

24:6

وَٱلَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَٰجَهُمْ وَلَمْ يَكُن لَّهُمْ شُهَدَآءُ إِلَّآ أَنفُسُهُمْ فَشَهَٰدَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَٰدَٰتٍۭ بِٱللَّهِ ۙ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ

Vellezîne yermûne ezvâcehüm ve lem yekün lehüm şühedâü illâ enfüsühüm feşehâdetü ehadihim erba'u şehâdâtin billâhi innehû lemines-sâdikîn.

Kendi eşlerine zina isnat edip de kendilerinden başka şahitleri bulunmayan kimselere gelince; onların her birinin şahitliği, kendisinin kesinlikle doğru sözlülerden olduğuna dair Allah adına dört defa yemin etmesidir.

Aile içi sadakatsizlik iddialarında şahit bulunamazsa yeminleşme hukuku devreye girer.

Kendi eşini zina ile suçlayıp dört şahit getiremeyen koca için liân (lanetleşme) hükmü konulmuştur. Eşini itham eden koca, doğru söylediğine dair Allah adına dört defa yemin eder. Bu usul, eşlerin birbirine asılsız iftira atmasını önler ve aile içi gizli kalmış meselelerin çözümüne hukuki bir yol açar.

24:7

وَٱلْخَٰمِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ ٱللَّهِ عَلَيْهِ إِن كَانَ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ

Vel hâmisetü enne la'netallâhi 'aleyhi in kâne minel kâzibîn.

Beşincisinde ise, eğer yalan söyleyenlerden ise Allah'ın lanetinin kendi üzerine olmasını dilemesidir.

Yalan yere ilahi laneti göze almak, vicdanı ve ahireti tüketen en korkunç adımdır.

Liân uygulamasında kocanın yapacağı beşinci yemin, eğer yalan söylüyorsa ilahi lanetin kendi üzerine inmesini talep etmektir. Lanet, ilahi rahmetten tamamen mahrum kalmaktır. İnsanı en ağır bedelle yüzleştiren bu basamak, yalan iftirada bulunmayı peşinen engellemek ve adaleti temin etmek içindir.

24:8

وَيَدْرَؤُا۟ عَنْهَا ٱلْعَذَابَ أَن تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَٰدَٰتٍۭ بِٱللَّهِ ۙ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ

Ve yedraü 'anhel 'azâbe en teşhede erba'a şehâdâtin billâhi innehû leminel kâzibîn.

Kocasının kesinlikle yalancılardan olduğuna dair kadının Allah adına dört defa yemin etmesi, kendisinden cezayı kaldırır.

İftiraya uğrayan kadın, yemin ederek ceza sorumluluğunu üzerinden kaldırma hakkına sahiptir.

Kocasının ithamına karşı kadına kendini savunma imkanı tanınır. Kadın, kocasının yalan söylediğine dair Allah adına dört defa yemin ederek suçlamayı ve hapis veya ceza yaptırımını savuşturur. Bu kural, İslam hukukunun kadının şerefini ve savunma hakkını titizlikle koruduğunu gösterir.

24:9

وَٱلْخَٰمِسَةَ أَنَّ غَضَبَ ٱللَّهِ عَلَيْهَآ إِن كَانَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ

Vel hâmisete enne gadaballâhi 'aleyhâ in kâne mines-sâdikîn.

Beşincisinde ise, eğer kocası doğru sözlülerden ise Allah'ın gazabının kendi üzerine olmasını dilemesidir.

Haksız yere eşine iftira atan veya suçunu gizleyen, ilahi gazabın hedefi olur.

Kadının beşinci yemini, kocası doğru söylüyorsa Allah'ın gazabının kendi üzerine olması dileğidir. Gazap ifadesi, bilerek hakkı çiğneyen kimseye yönelik şiddetli ilahi cezayı temsil eder. Eşler bu aşamadan sonra ebediyen ayrılırlar; böylece şüphe ve nefrete dayalı bir evliliğin sürdürülmesi engellenir.

24:10

وَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ وَأَنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ

Ve levlâ fadlullâhi 'aleyküm ve rahmetühû ve ennellâhe tevvâbün hakîm.

Eğer üzerinizde Allah'ın cömert ikramı ve rahmeti olmasaydı ve Allah tövbeleri çokça kabul eden, her hükmünde hikmet bulunan olmasaydı haliniz nice olurdu!

İlahi merhamet ve bağışlama olmasaydı, insanların hataları ve haddi aşmaları felaketle biterdi.

Cenab-ı Hak kullarına acıdığı için tövbe ve liân gibi kurtuluş yollarını öğretmiştir. Eğer bu hükümler ve af kapısı olmasaydı, fertler peşin cezalarla mahvolur veya aileler içten içe çürürdü. Yüce Yaratıcı her kuralında hikmet sahibidir ve insanlara daima arınma fırsatları tanır.

24:11

إِنَّ ٱلَّذِينَ جَآءُو بِٱلْإِفْكِ عُصْبَةٌۭ مِّنكُمْ ۚ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّۭا لَّكُم ۖ بَلْ هُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۚ لِكُلِّ ٱمْرِئٍۢ مِّنْهُم مَّا ٱكْتَسَبَ مِنَ ٱلْإِثْمِ ۚ وَٱلَّذِى تَوَلَّىٰ كِبْرَهُۥ مِنْهُمْ لَهُۥ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ

İnnellezîne câû bil-ifki 'usbetün minküm, lâ tahsebûhü şerran leküm bel hüve hayrun leküm, liküllimriin minhüm mektesebe minel-ism, vellezî tevellâ kibrahû minhüm lehû 'azâbün 'azîm.

O ağır iftirayı uydurup getirenler, içinizden organize olmuş bir gruptur. Bunu kendiniz için bir kötülük saymayın; aksine o sizin için bir hayırdır. Onlardan her bir kişi kazandığı günahın karşılığını görecektir. O gruptan günahın büyüğünü yüklenen elebaşı için ise büyük bir azap vardır.

Mümin şahsiyetlere atılan çirkin iftiralar görünüşte şer olsa da hakikatte büyük hayırlara vesiledir.

Hz. Aişe validemize yönelik İfk hadisesi, münafıkların fitnesini açığa çıkarmış, inananların birlik ve basiretini pekiştirmiştir. Bu imtihanla saflar netleşmiş, dedikodunun çirkinliği görülmüş ve toplum ahlakı için sarsılmaz ilkeler yerleşmiştir. İftirayı organize eden münafıklar için ceza kaçınılmazdır.

24:12

لَّوْلَآ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ ٱلْمُؤْمِنُونَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتُ بِأَنفُسِهِمْ خَيْرًۭا وَقَالُوا۟ هَٰذَآ إِفْكٌۭ مُّبِينٌۭ

Levlâ iz semi'tümûhü zannel mü'minûne vel mü'minâtü bi-enfüsihim hayran ve kâlû hâzâ ifkün mübîn.

O iftirayı işittiğiniz zaman, inanan erkeklerin ve inanan kadınların kendi kardeşleri hakkında hüsnüzanda bulunup: 'Bu, apaçık bir iftiradır!' demeleri gerekmez miydi?

Bir kardeşimiz hakkında kötü bir söylenti duyduğumuzda ilk görevimiz hüsnüzan beslemektir.

Ayet, dedikodu karşısında inanan bir zihnin takınması gereken ahlaki refleksi gösterir. Mümin, din kardeşini kendi canı gibi görmeli ve aksi ispatlanmadıkça onun iffetine toz kondurmamalıdır. 'Bu apaçık bir iftiradır' diyerek yalanı reddetmek, toplumsal dayanışmanın ve vicdanın gereğidir.

24:13

لَّوْلَا جَآءُو عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَآءَ ۚ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا۟ بِٱلشُّهَدَآءِ فَأُو۟لَٰٓئِكَ عِندَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلْكَٰذِبُونَ

Levlâ câû 'aleyhi bi-erba'ati şühedâ', fe-iz lem ye'tû biş-şühedâi fe-ulâike 'indallâhi hümül kâzibûn.

İftiracıların bu iddialarına karşılık dört şahit getirmeleri gerekmez miydi? Mademki şahitleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir.

Delilsiz ve ispatsız söylentileri doğru kabul etmek, insanı hakikat önünde yalancı durumuna düşürür.

İftiracıların sözünü dikkate almamak gerekir; çünkü dört güvenilir şahitle kanıtlanamayan her isnat hukuken batıldır. Bir iddia somut delillere dayanmıyorsa, bunu ortaya atanlar ilahi adalet karşısında tescilli yalancıdır. İslam nizamı, suizan ve iftira yoluyla şereflerin çiğnenmesine izin vermez.

24:14

وَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِى مَآ أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Ve levlâ fadlullâhi 'aleyküm ve rahmetühû fid-dünyâ vel âhırati lemesseküm fî mâ efadtüm fîhi 'azâbün 'azîm.

Eğer dünyada ve ahirette Allah'ın cömert ihsanı ve rahmeti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız o yaygara yüzünden size mutlaka büyük bir azap dokunurdu.

Kişiyi günah batağından ve helakten koruyan yegane güç, ilahi koruma ve engin esirgemdir.

Eğer Allah'ın merhameti ve sabır tanıması olmasaydı, asılsız bir iftiranın peşine takılıp onu konuşan topluluk hemen helak edilirdi. Ayet, inananlara hatalarından dönme fırsatı veren ilahi hoşgörüyü hatırlatır. İnsan, kendi amellerine değil sadece Yaratıcının sonsuz cömertliğine güvenmelidir.

24:15

إِذْ تَلَقَّوْنَهُۥ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِۦ عِلْمٌۭ وَتَحْسَبُونَهُۥ هَيِّنًۭا وَهُوَ عِندَ ٱللَّهِ عَظِيمٌۭ

İz telakkavnehû bi-elsinetiküm ve tekûlûne bi-efvâhiküm mâ leyse leküm bihî 'ilmün ve tahsebûnehû heyyinen ve hüve 'indallâhi 'azîm.

Hani o iftirayı dilden dile aktarıyor, hakkında hiçbir bilginiz olmayan bir şeyi ağızlarınızla geveliyor ve bunu önemsiz basit bir şey sanıyordunuz. Oysa o, Allah katında pek büyük bir günahtır.

Dilden dile aktarılan dedikodular basit bir lakırdı değil, ahirette hesabı çok ağır bir vebaldir.

İnsanlar bazen hiçbir sağlam bilgiye dayanmayan iddiaları pervasızca ağızlarında dolaştırır ve bunu masum bir sohbet zannederler. Oysa bir insanın haysiyetini çiğnemek Allah katında affı zor, devasa bir günahtır. Dili korumak ve teyitsiz bilgiyi yaymamak ahlaki bir sorumluluktur.

24:16

وَلَوْلَآ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَآ أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَٰذَا سُبْحَٰنَكَ هَٰذَا بُهْتَٰنٌ عَظِيمٌۭ

Ve levlâ iz semi'tümûhü kultüm mâ yekûnü lenâ en netekelleme bihâzâ sübhâneke hâzâ bühtânün 'azîm.

Onu duyduğunuz vakit: 'Bunu konuşmak bize yakışmaz! Hâşâ, sen yücesin Allahım, bu apaçık ve büyük bir iftiradır!' deseydiniz ya!

Kulağımıza gelen hayasızca dedikodulara derhal tavır alıp tepki göstermek en temel edeptir.

Mümin kimse, masum insanlara atılan çirkin iftiraları dinlemek şöyle dursun, hemen 'Bu bize yakışmaz, hâşâ bu büyük bir iftiradır!' diyerek sözü kesmelidir. Kötülüğe ortak olmamak ve sessiz kalmayarak hakkı haykırmak, kalpteki imanın ve temiz ahlakın en somut işaretidir.

24:17

يَعِظُكُمُ ٱللَّهُ أَن تَعُودُوا۟ لِمِثْلِهِۦٓ أَبَدًا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ

Ya'ızukümullâhü en te'ûdû limislihî ebeden in küntüm mü'minîn.

Eğer gerçekten inanıyorsanız, Allah böylesi bir hataya bir daha asla dönmemeniz için size öğüt veriyor.

Hatalardan ders çıkarmak ve geçmişteki yanılgıları bir daha asla tekrarlamamak imanın şiarıdır.

Cenab-ı Hak, İfk olayı üzerinden tüm zamanların inananlarına seslenerek benzer bir aymazlığa düşmemelerini emreder. Gerçek iman, yaşanan musibetlerden ibret almayı ve dili temiz tutmayı gerektirir. Sürekli aynı yanlışlara savrulan kimse, inancının ahlaki boyutunu yeterince kavramamış demektir.

24:18

وَيُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Ve yübeyyinullâhü lekümül âyât, vallâhü 'alîmün hakîm.

Allah size ayetlerini açık açık bildiriyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir, her hükmünde tam hikmet sahibidir.

İlahi vahiy, insan ilişkilerini ve toplumsal nizamı koruyan en aydınlık rehberdir.

Allah Teala kullarına karanlıktan çıkış yollarını apaçık ayetlerle bildirir. Ailevi bağlar, iftira cezaları ve bireysel sorumluluklar her ayrıntısıyla açıklanmıştır. Sonsuz ilim ve hikmet sahibi olan Yaratıcı, hangi kuralların insanlığa huzur ve adalet getireceğini en iyi bilendir.

24:19

إِنَّ ٱلَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ ٱلْفَٰحِشَةُ فِى ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ ۚ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

İnnellezîne yühibbûne en teşî'al fâhışetü fillezîne âmenû lehüm 'azâbün elîmün fid-dünyâ vel âhırah, vallâhü ya'lemü ve entüm lâ ta'lemûn.

İnananlar arasında çirkin hayasızlığın yayılmasından hoşlananlar için dünyada da ahirette de can yakıcı bir azap vardır. Allah her şeyi bilir, siz ise bilmezsiniz.

Toplumda ahlaksızlığın ve çirkinliğin yaygınlaşmasını arzulayanlar, derin bir azabı hak ederler.

Fuhşiyatın ve edepsizliğin konuşulmasından, normalleşmesinden zevk alanlar hem dünyada dışlanma ve cezaya, hem de ahirette can yakıcı ateşe uğrarlar. Kötülüğü görünür kılmak ve yaymak, onu bizzat işlemek kadar ağır bir vebaldir. Toplumun ar damarını çatlatmaya çalışanlar iflah olmaz.

24:20

وَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ وَأَنَّ ٱللَّهَ رَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ

Ve levlâ fadlullâhi 'aleyküm ve rahmetühû ve ennellâhe raûfün rahîm.

Eğer üzerinizde Allah'ın sonsuz ihsanı ve rahmeti olmasaydı ve Allah son derece şefkatli, son derece merhametli olmasaydı haliniz ne olurdu!

İnsanlığı yıkımdan kurtarıp ahlaki kemale erdiren şey, Yüce Mevla'nın sonsuz şefkatidir.

Ayet-i kerime, iftira fırtınasının kopardığı fitne ortamında bile kullarını esirgeyen, onları ıslah eden Allah'ın engin merhametini vurgular. Rauf ve Rahim olan Rabbimiz, kullarının tövbe edip temizlenmesini murad eder; adaleti merhametle harmanlayarak topluma huzur bahşeder.

24:21

۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّبِعُوا۟ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيْطَٰنِ ۚ وَمَن يَتَّبِعْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيْطَٰنِ فَإِنَّهُۥ يَأْمُرُ بِٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنكَرِ ۚ وَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ مَا زَكَىٰ مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَدًۭا وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يُزَكِّى مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ

Yâ eyyühellezîne âmenû lâ tettebi'û hutuvâtiş-şeytân, ve men yettebi' hutuvâtiş-şeytâni feinnehû ye'müru bil fahşâi vel münker, ve levlâ fadlullâhi 'aleyküm ve rahmetühû mâ zekâ minküm min ehadin ebeden ve lâkinnellâhe yüzekkî men yeşâ', vallâhü semî'un 'alîm.

Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın. Kim şeytanın adımlarını izlerse bilsin ki o, daima edepsizliği ve kötülüğü emreder. Eğer Allah'ın üzerinizdeki cömertliği ve esirgemesi olmasaydı, hiçbiriniz asla temize çıkamazdı. Fakat Allah dilediğini arındırır. Allah her şeyi işitendir, hakkıyla bilendir.

Kötülüğe giden yol bir anda değil, şeytanın sinsi adımlarını izlemekle başlar.

Şeytan insanı birdenbire büyük günaha sürüklemez; küçük tavizlerle, bakışlarla ve dedikodularla adım adım edepsizliğe yaklaştırır. Kim şeytani vesveselerin peşine düşerse ahlaksızlığın kucağına düşer. İnsanı temiz kılan ve kötülükten koruyan tek sığınak, ilahi ilkelere sımsıkı bağlanmaktır.

24:22

وَلَا يَأْتَلِ أُو۟لُوا۟ ٱلْفَضْلِ مِنكُمْ وَٱلسَّعَةِ أَن يُؤْتُوٓا۟ أُو۟لِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينَ وَٱلْمُهَٰجِرِينَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۖ وَلْيَعْفُوا۟ وَلْيَصْفَحُوٓا۟ ۗ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ ٱللَّهُ لَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ

Ve lâ ye'teli ülül fadli minküm ves-se'ati en yü'tû ülil kurbâ vel mesâkîne vel mühâcirîne fî sebîlillâhi vel ya'fû vel yasfehû, elâ tühıbbûne en yagfirallâhü leküm, vallâhü gafûrun rahîm.

İçinizden fazilet ve imkan sahibi olanlar; akrabalara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere yardım etmeyeceklerine dair yemin etmesinler. Affetsinler, hoş görsünler. Allah'ın sizi bağışlamasını istemez misiniz? Allah çok bağışlayandır, merhameti bol olandır.

İyilik sahipleri kızgınlıkla yardımı kesmemeli, affetmeyi ve hoşgörüyü tercih etmelidir.

Hz. Ebu Bekir, kızı Hz. Aişe'ye iftira atan yoksul akrabası Mıstah'a yaptığı yardımı kesmeye yemin ettiğinde bu ayet inmiştir. Ayet, kırgınlıklara rağmen infaktan vazgeçmemeyi ve bağışlayıcı olmayı öğütler. Allah'ın kendisini affetmesini dileyen insan, başkalarını da affetmeyi bilmelidir.

24:23

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَرْمُونَ ٱلْمُحْصَنَٰتِ ٱلْغَٰفِلَٰتِ ٱلْمُؤْمِنَٰتِ لُعِنُوا۟ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ

İnnellezîne yermûnel muhsanâtil gâfilâtil mü'minâti lu'ınû fid-dünyâ vel âhırati ve lehüm 'azâbün 'azîm.

Kötülüklerden habersiz, iffetli inanan kadınlara iftira atanlar, dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Onlar için pek büyük bir azap vardır.

Kötülükten habersiz, masum ve iffetli kadınlara iftira atanlar iki cihanda lanetlenmiştir.

Kendi halinde yaşayan tertemiz mümin kadınların namusuna dil uzatmak, telafisi imkansız bir zulümdür. İftiracılar dünyada ilahi rahmetten kovuldukları gibi ahirette de korkunç bir azapla yüzleşeceklerdir. Bu ilahi tehdit, kadın onurunu dokunulmaz kılan kesin bir güvencedir.

24:24

يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ

Yevme teşhedü 'aleyhim elsinetühüm ve eydîhim ve erculühüm bimâ kânû ya'melûn.

O gün dilleri, elleri ve ayakları yapmış oldukları bütün işlere karşı kendi aleyhlerine şahitlik edecektir.

Hesap gününde insanın kendi organları hakikati haykırarak günahlarına şahitlik edecektir.

Dünyada yalan söyleyen diller, haksızlık yapan eller ve harama yürüyen ayaklar ahirette dile gelip yapılanları tek tek itiraf edecektir. Sahte şahitliklerin ve yalan savunmaların sökmediği o dehşetli günde, bedenin her bir parçası ilahi adaletin açık delili haline gelecektir.

24:25

يَوْمَئِذٍۢ يُوَفِّيهِمُ ٱللَّهُ دِينَهُمُ ٱلْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْحَقُّ ٱلْمُبِينُ

Yevmeizin yüveffîhimullâhü dînehümül hakka ve ya'lemûne ennellâhe hüvel hakkul mübîn.

O gün Allah onlara kesinleşmiş hak ettikleri cezalarını tam olarak verecek ve onlar Allah'ın apaçık mutlak gerçek olduğunu bileceklerdir.

Kıyamet gününde her türlü maske düşecek ve ilahi adaletin mutlak hakikati parlayacaktır.

O gün Allah insanlara amellerinin karşılığını eksiksiz olarak verecektir. İnkarcılar ve iftiracılar, Allah'ın vaadinde ve hükmünde mutlak gerçek olduğunu gözleriyle göreceklerdir. Hak ile batılın bütünüyle ayrıldığı o an, zalimler için telafisi olmayan derin bir pişmanlık vaktidir.

24:26

ٱلْخَبِيثَٰتُ لِلْخَبِيثِينَ وَٱلْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَٰتِ ۖ وَٱلطَّيِّبَٰتُ لِلطَّيِّبِينَ وَٱلطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَٰتِ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ ۖ لَهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَرِزْقٌۭ كَرِيمٌۭ

El-habîsâtü lil-habîsîne vel habîsûne lil-habîsât, vet-tayyibâtü lit-tayyibîne vet-tayyibûne lit-tayyibât, ulâike müberraûne mimmâ yekûlûn, lehüm magfiratün ve rızkun kerîm.

Kötü kadınlar kötü erkeklere, kötü erkekler de kötü kadınlara yakışır. Temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara layıktır. Bu temiz kimseler, iftiracıların söylediklerinden tamamen uzaktırlar. Onlar için derin bir bağışlanma ve onurlu bir rızık vardır.

Ruhlar ve ahlaklar birbirini çeker; temiz olanlar temizlere, kötüler ise kötülere yaraşır.

Ayet, ahlaki uyum yasasını bildirir. İffetli, temiz inananlar ancak kendi dengi olan temiz kimselerle huzur bulurlar; iftiracıların çirkin sözleri onlara asla yapışmaz. İftiradan beri olan nezih şahsiyetler için ilahi bağışlanma ve tükenmeyen onurlu bir cennet rızkı vaad edilmiştir.

24:27

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَدْخُلُوا۟ بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا۟ وَتُسَلِّمُوا۟ عَلَىٰٓ أَهْلِهَا ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Yâ eyyühellezîne âmenû lâ tedhulû büyûten gayra büyûtiküm hattâ teste'nisû ve tüsellimû 'alâ ehlihâ, zâliküm hayrun leküm le'alleküm tezekkerûn.

Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, sahipleriyle yakınlık kurup izin almadan ve halkına selam vermeden girmeyin. İyice düşünüp ders çıkarasınız diye bu sizin için daha hayırlıdır.

Özel hayata saygı ve konut dokunulmazlığı, sosyal barışın ve ahlakın temel şartıdır.

Kendi evimiz dışındaki mekanlara izin istemeden (isti'zân) ve selam vermeden girmek kesinlikle yasaktır. İzin istemek ev halkının mahremiyetini korur, selam ise güven ve barış mesajı iletir. Bu görgü kuralı, aile mahremiyetini ve bireysel hakları koruyan yüce bir İslam edebidir.

24:28

فَإِن لَّمْ تَجِدُوا۟ فِيهَآ أَحَدًۭا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّىٰ يُؤْذَنَ لَكُمْ ۖ وَإِن قِيلَ لَكُمُ ٱرْجِعُوا۟ فَٱرْجِعُوا۟ ۖ هُوَ أَزْكَىٰ لَكُمْ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌۭ

Fe-in lem tecidû fîhâ ehaden felâ tedhulûhâ hattâ yü'zene leküm, ve in kîle lekümürci'û ferci'û hüve ezkâ leküm, vallâhü bimâ ta'melûne 'alîm.

Eğer evde kimseyi bulamazsanız, size izin verilinceye kadar içeri girmeyin. Eğer size 'Geri dönün' denilirse hemen dönün. Bu sizin için daha nezih ve temiz bir davranıştır. Allah yaptıklarınızı hakkıyla bilendir.

Kapıdan çevrilmek bir hakarettir değil, ev sahibinin en tabii mahremiyet hakkıdır.

Ziyarete gidilen evde kimse yoksa veya ev sahipleri müsait olmadıklarını belirtip 'Geri dönün' derlerse gücenmeden geri dönülmelidir. Ayet, bu davranışın ruhu arındıran en nezih tavır olduğunu bildirir. İnsanın her ortamda başkalarının sınırlarına hürmet göstermesi gerekir.

24:29

لَّيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَدْخُلُوا۟ بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍۢ فِيهَا مَتَٰعٌۭ لَّكُمْ ۚ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ

Leyse 'aleyküm cünâhun en tedhulû büyûten gayra meskûnetin fîhâ metâ'un leküm, vallâhü ya'lemü mâ tübdûne ve mâ tektümûn.

İçinde oturulmayan ve sizin için bir yararlanma hakkı yahut eşyanız bulunan binalara izinsiz girmenizde size bir sorumluluk yoktur. Allah açığa vurduklarınızı da gizlediklerinizi de çok iyi bilir.

İçinde oturulmayan kamuya açık veya ticari mekanlara ihtiyaç halinde izinsiz girilebilir.

Ayet, hanlar, depolar veya herkesin ortak kullanımına açık ticari binalar gibi mesken niteliği taşımayan yerlere giriş serbestisi tanır. İslam fıkhı hayatı zorlaştırmaz; özel hayat mahremiyeti ile ticari ve beşeri ihtiyaçlar arasındaki hassas dengeyi mükemmel biçimde kurar.

24:30

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا۟ مِنْ أَبْصَٰرِهِمْ وَيَحْفَظُوا۟ فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرٌۢ بِمَا يَصْنَعُونَ

Kul lil-mü'minîne yaguddû min ebsârihim ve yahfezû fürûcehüm, zâlike ezkâ lehüm, innellâhe habîrun bimâ yasne'ûn.

İnanan erkeklere söyle: Bakışlarını haramdan sakınsınlar ve mahrem yerlerini korusunlar. Bu onlar için daha nezih ve temizdir. Kuşkusuz Allah onların bütün yaptıklarından eksiksiz haberdardır.

Gözü haramdan sakınmak, kalbin temizliğini ve ruhun huzurunu sağlayan ilk kalkandır.

İnanan erkeklere bakışlarını haramdan çevirmeleri ve iffetlerini korumaları emredilir. Zina ve fuhşiyat önce gayrimeşru bakışla başlar. Bakışını dizginleyen kimse kalbini şehvetin esaretinden kurtarır. Allah Teala yapılan her gizli bakışı ve niyeti eksiksiz bilmektedir.

24:31

وَقُل لِّلْمُؤْمِنَٰتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَٰرِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ۖ وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ ۖ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَآئِهِنَّ أَوْ ءَابَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَآئِهِنَّ أَوْ أَبْنَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ أَخَوَٰتِهِنَّ أَوْ نِسَآئِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُهُنَّ أَوِ ٱلتَّٰبِعِينَ غَيْرِ أُو۟لِى ٱلْإِرْبَةِ مِنَ ٱلرِّجَالِ أَوِ ٱلطِّفْلِ ٱلَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا۟ عَلَىٰ عَوْرَٰتِ ٱلنِّسَآءِ ۖ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ ۚ وَتُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Ve kul lil-mü'minâti yagdudne min ebsârihinne ve yahfezne fürûcehünne ve lâ yübdîne zînetehünne illâ mâ zahera minhâ vel-yadribne bi-hümurihinne 'alâ cüyûbihinne ve lâ yübdîne zînetehünne illâ li-bü'ûletihinne ev âbâihinne ev âbâi bü'ûletihinne ev ebnâihinne ev ebnâi bü'ûletihinne ev ihvânihinne ev benî ihvânihinne ev benî ehavâtihinne ev nisâihinne ev mâ meleket eymânühünne evit-tâbi'îne gayri ülil irbeti miner-ricâli evit-tiflillezîne lem yazharû 'alâ 'avrâtin-nisâi ve lâ yadribne bi-ercülihinne li-yu'leme mâ yuhfîne min zînetihinn, ve tûbû ilellâhi cemî'an eyyühel mü'minûne le'alleküm tüflihûn.

İnanan kadınlara da söyle: Bakışlarını haramdan sakınsınlar, iffetlerini korusunlar ve kendiliğinden görünen kısımlar müstesna zinetlerini açmasınlar. Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar. Çekiciliklerini kocalarından, babalarından, kayınpederlerinden, oğullarından, eşlerinin oğullarından, kardeşlerinden, erkek kardeşlerinin oğullarından, kız kardeşlerinin oğullarından, kendi kadınlarından, ellerinin altındaki hizmetlilerden, erkeklik arzusu kalmamış bağımlı kimselerden ya da kadınların mahrem yerlerini henüz fark etmeyen çocuklardan başkasına göstermesinler. Gizledikleri takıları anlaşılsın diye ayaklarını yere vurmasınlar. Ey inananlar, kurtuluşa eresiniz diye hep birlikte Allah'a tövbe edin.

Tesettür ve mahremiyet bilinci, kadının izzetini, şerefini ve iffetini koruyan ilahi bir zırhtır.

İnanan kadınlara bakışlarını sakınmaları, ziynetlerini örtmeleri ve başörtülerini yakalarının üzerine salmaları emredilmiştir. Ziynetlerini ancak kocaları ve ayette sayılan birinci derece mahrem hısımları görebilir. Kasıtlı ilgi çekmek yasaklanmış; kurtuluşun tövbede olduğu bildirilmiştir.

24:32

وَأَنكِحُوا۟ ٱلْأَيَٰمَىٰ مِنكُمْ وَٱلصَّٰلِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَآئِكُمْ ۚ إِن يَكُونُوا۟ فُقَرَآءَ يُغْنِهِمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ

Ve enkihul eyâmâ minküm ves-sâlihîne min 'ibâdiküm ve imâiküm, in yekûnû fükarâe yugnihimüllâhü min fadlih, vallâhü vâsi'un 'alîm.

İçinizden bekar olanları, ayrıca köle ve cariyelerinizden durumu uygun bulunan dürüst kimseleri evlendirin. Eğer yoksul iseler, Allah onları geniş ikramıyla zengin kılar. Zira Allah ihsanı bol olandır, her şeyi bilendir.

Evlilik bağını güçlendirmek ve bekarları yuva sahibi yapmak toplumsal bir vazifedir.

Toplumdaki bekarların ve imkanı olmayanların evlendirilmesi teşvik edilir. Yoksulluk evliliğe mani bir gerekçe yapılmamalıdır; çünkü Allah iffetini korumak için adım atanları rızkıyla zenginleştirir. Aile yapısının sağlamlaştırılması, gayrimeşru yolların kapanması için en etkili tedbirdir.

24:33

وَلْيَسْتَعْفِفِ ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّىٰ يُغْنِيَهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ ۗ وَٱلَّذِينَ يَبْتَغُونَ ٱلْكِتَٰبَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًۭا ۖ وَءَاتُوهُم مِّن مَّالِ ٱللَّهِ ٱلَّذِىٓ ءَاتَىٰكُمْ ۚ وَلَا تُكْرِهُوا۟ فَتَيَٰتِكُمْ عَلَى ٱلْبِغَآءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًۭا لِّتَبْتَغُوا۟ عَرَضَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۚ وَمَن يُكْرِههُّنَّ فَإِنَّ ٱللَّهَ مِنۢ بَعْدِ إِكْرَٰهِهِنَّ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ

Vel yesta'fifillezîne lâ yecidûne nikâhan hattâ yugniyehümüllâhü min fadlih, vellezîne yebtegûnel kitâbe mimmâ meleket eymânüküm fekâtibûhüm in 'alimtüm fîhim hayran ve âtûhüm min mâlillâhillezî âtâküm, ve lâ tükrihû feteyâtiküm 'alel bigâi in eradne tehassunen li-tebtegû 'aradal hayâtid-dünyâ, ve men yükrihhünne fe-innellâhe min ba'di ikrâhihinne gafûrun rahîm.

Evlenme imkanı bulamayanlar, Allah kendilerini cömertliğiyle zenginleştirinceye kadar iffetlerini korusunlar. Sahip olduğunuz köle ve cariyelerden hürriyet belgesi almak isteyenlerle, kendilerinde bir hayır ve güvenilirlik görürseniz hemen sözleşme yapın. Allah'ın size bağışladığı maldan onlara da pay verin. İffetli kalmak isteyen genç cariyelerinizi geçici dünya menfaati uğruna fuhşa zorlamayın. Kim onları mecbur bırakırsa bilsin ki bu zorlanıştan sonra Allah onlar için çok bağışlayıcıdır, çok esirgeyendir.

İffetini korumak isteyen insanlara destek olmak ve sömürüye asla geçit vermemek gerekir.

Evlenme imkanı bulamayanlar sabırla iffetlerini muhafaza etmelidir. Hürriyetini kazanmak isteyen kölelerle sözleşme (mükâtebe) yapılması ve onlara mali yardım sağlanması emredilir. Çaresiz kimselerin fuhşa zorlanması şiddetle yasaklanmış, zorlananların ise bağışlanacağı bildirilmiştir.

24:34

وَلَقَدْ أَنزَلْنَآ إِلَيْكُمْ ءَايَٰتٍۢ مُّبَيِّنَٰتٍۢ وَمَثَلًۭا مِّنَ ٱلَّذِينَ خَلَوْا۟ مِن قَبْلِكُمْ وَمَوْعِظَةًۭ لِّلْمُتَّقِينَ

Ve lekad enzelnâ ileyküm âyâtin mübeyyinâtin ve meselen minellezîne halev min kabliküm ve mev'ızaten lil-müttekaîn.

Andolsun ki biz size gerçeği açıklayan ayetler, sizden önce gelip geçmiş toplumlardan ibretli misaller ve kötülükten korunan sorumluluk sahibi kimseler için derin bir öğüt indirdik.

İlahi vahiy, geçmişin ibretli tecrübelerinden süzülen en yetkin hayat kılavuzudur.

Kur'an-ı Kerim insanlığa apaçık ayetler, geçmiş kavimlerin kıssalarından canlı misaller ve sorumluluk sahibi kalpler için derin öğütler sunar. Bu prensipler fert ve toplum hayatını karanlıklardan aydınlığa çıkarır; takva sahiplerini iki cihan saadetine ulaştıracak yolu gösterir.

24:35

ٱللَّهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ مَثَلُ نُورِهِۦ كَمِشْكَوٰةٍۢ فِيهَا مِصْبَاحٌ ۖ ٱلْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ ۖ ٱلزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌۭ دُرِّىٌّۭ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍۢ مُّبَٰرَكَةٍۢ زَيْتُونَةٍۢ لَّا شَرْقِيَّةٍۢ وَلَا غَرْبِيَّةٍۢ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِىٓءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌۭ ۚ نُّورٌ عَلَىٰ نُورٍۢ ۗ يَهْدِى ٱللَّهُ لِنُورِهِۦ مَن يَشَآءُ ۚ وَيَضْرِبُ ٱللَّهُ ٱلْأَمْثَٰلَ لِلنَّاسِ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ

Allâhu nûru's-semâvâti ve'l-ard, meselü nûrihî ke-mişkâtin fîhâ misbâh, el-misbâhu fî zucâceh, ez-zucâcetu ke-ennehâ kevkebun durriyyuy yûkadu min şeceratim mubâraketin zeytûnetil lâ şarkıyyetiv ve lâ garbiyyetiy yekâdu zeytuhâ yudî'u ve lev lem temseshu nâr, nûrun alâ nûr, yehdillâhu li-nûrihî mey yeşâ', ve yadribullâhu'l-emsâle lin-nâs, vallâhu bi-külli şey'in alîm.

Allah göklerin ve yerin nurudur. O'nun nurunun misali, içinde kandil bulunan bir kandillik gibidir. O kandil bir cam içindedir; o cam ise sanki incimsi parıldayan bir yıldızdır. O ne doğuya ne de batıya ait olan bereketli bir zeytin ağacından tutuşturulur. Ateş değmese bile neredeyse yağı hemen ışık saçacaktır. Nur üstüne nurdur! Allah dilediği kimseyi nuruna iletir. Allah insanlara böyle misaller verir. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.

Kainatın ve kalplerin yegane aydınlığı Allah'ın hidayetidir; bu hidayete kavuşan gönüller karanlıkta asla yolunu şaşırmaz.

Ayette geçen kandillik, cam ve zeytinyağı temsili, saf fıtrat ile ilahi vahyin buluştuğunda sergilediği muazzam aydınlığı tasvir eder. Allah, hakikati arayan ve kalbini vahye açan kullarını iman aydınlığına ulaştırır; hakikatten yüz çevirenler ise kendi zihinlerinin zifiri karanlığında kaybolmaya mahkumdur.

24:36

فِى بُيُوتٍ أَذِنَ ٱللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا ٱسْمُهُۥ يُسَبِّحُ لَهُۥ فِيهَا بِٱلْغُدُوِّ وَٱلْءَاصَالِ

Fî buyûtin ezinallâhu en turfea ve yuzkera fîhesmuhû yusebbihu lehû fîhâ bi'l-ğuduvvi ve'l-âsâl.

Bu nur, Allah'ın yükseltilmesine ve içlerinde adının anılmasına izin verdiği evlerdedir; orada sabah akşam O'nu tesbih ederler.

Mescitler ve ilahi zikrin diri tutulduğu mekanlar, toplumun manevi hayat damarı ve huzur kaynağıdır.

Ayet, Allah'ın rızası doğrultusunda inşa edilen ibadethanelerin saygınlığının korunmasını emreder. Sabahın erken saatlerinden gün batımına kadar buralarda yapılan ibadet ve zikirler, inananların ruhunu diri tutar ve yeryüzünü ilahi bereketle buluşturur.

24:37

رِجَالٌۭ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَٰرَةٌۭ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَإِقَامِ ٱلصَّلَوٰةِ وَإِيتَآءِ ٱلزَّكَوٰةِ ۙ يَخَافُونَ يَوْمًۭا تَتَقَلَّبُ فِيهِ ٱلْقُلُوبُ وَٱلْأَبْصَٰرُ

Ricâlul lâ tulhîhim ticâratuv ve lâ bey'un an zikrillâhi ve ikâmi's-salâti ve îtâi'z-zekâti yehâfûne yevmen tetekallebu fîhi'l-kulûbu ve'l-ebsâr.

Öyle yiğitler vardır ki, ne ticaret ne de alışveriş onları Allah'ı anmaktan, namazı dosdoğru kılmaktan ve zekatı vermekten alıkoyamaz. Onlar, kalplerin ve gözlerin dehşetten döneceği bir günden korkarlar.

Gerçek dindarlık, dünyevi meşguliyetler ve kazanç hırsı içindeyken bile kalbi Allah'a bağlı tutabilmektir.

Ayet, rızık temin ederken kulluk görevlerini aksatmayan erdemli şahsiyetleri över. Onlar, ticareti ibadete engel kılmaz, aksine dürüstlükle kazanç sağlayıp zekatlarını verirler. Kalpleri titreten hesap gününün bilinci, onları her türlü haksızlıktan ve gafletten korur.

24:38

لِيَجْزِيَهُمُ ٱللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا۟ وَيَزِيدَهُم مِّن فَضْلِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍۢ

Li-yecziyehumullâhu ahsene mâ amilû ve yezîdehum min fadlih, vallâhu yerzuku mey yeşâu bi-gayri hisâb.

Böylece Allah, onları yaptıklarının en güzeliyle ödüllendirsin ve kendi ikramından onlara fazlasını da versin. Allah dilediğine hesapsız rızık bağışlar.

İhlasla yapılan salih ameller, ilahi cömertlik sayesinde kat kat fazlasıyla karşılık bulur.

Allah, samimiyetle ibadet edenlerin hatalarını örtüp onları en güzel amelleri üzerinden mükâfatlandırır. Kulların gayreti sınırlı olsa da ilahi cömertlik sınırsızdır; dilediği kuluna hem dünyada hem ahirette hesapsız iyilik ve bereket ihsan eder.

24:39

وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَعْمَٰلُهُمْ كَسَرَابٍۭ بِقِيعَةٍۢ يَحْسَبُهُ ٱلظَّمْـَٔانُ مَآءً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَهُۥ لَمْ يَجِدْهُ شَيْـًۭٔا وَوَجَدَ ٱللَّهَ عِندَهُۥ فَوَفَّىٰهُ حِسَابَهُۥ ۗ وَٱللَّهُ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ

Vellezîne keferû a'mâluhum ke-serâbim bi-kî'atiy yahsebuhu'z-zam'ânu mâen hattâ izâ câehû lem yecidhu şey'ev ve vecedallâhe indehû feveffâhu hisâbeh, vallâhu serîu'l-hisâb.

İnkarcılara gelince, onların amelleri engin çöldeki bir serap gibidir; susayan kimse onu su sanır. Nihayet oraya vardığında hiçbir şey bulamaz; ancak yanında Allah'ı bulur, O da hesabını tastamam görür. Allah hesabı çok çabuk görendir.

İman temeline dayanmayan iyilikler ve dünyevi başarılar, ahiret günü sahibini hüsrana uğratacak bir yanılsamadan ibarettir.

Çölde serabın peşinden koşan kimsenin çaresizliği gibi, inkarcı da ahirette güvendiği amellerin boşa çıktığını görür. Karşısında ilahi adaleti bulduğunda pişmanlık fayda vermez ve yaptıklarının karşılığını eksiksiz alır.

24:40

أَوْ كَظُلُمَٰتٍۢ فِى بَحْرٍۢ لُّجِّىٍّۢ يَغْشَىٰهُ مَوْجٌۭ مِّن فَوْقِهِۦ مَوْجٌۭ مِّن فَوْقِهِۦ سَحَابٌۭ ۚ ظُلُمَٰتٌۢ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُۥ لَمْ يَكَدْ يَرَىٰهَا ۗ وَمَن لَّمْ يَجْعَلِ ٱللَّهُ لَهُۥ نُورًۭا فَمَا لَهُۥ مِن نُّورٍ

Ev ke-zulumâtin fî bahril lucciyyiy yağşâhu mevcum min fevkıhî mevcum min fevkıhî sehâb, zulumâtum ba'duhâ fevka ba'd, izâ ahrace yedehû lem yeked yerâhâ, ve mel lem yec'alillâhu lehû nûran femâ lehû min nûr.

Yahut engin ve derin bir denizdeki karanlıklar gibidir; onu üst üste dalgalar, dalgaların üstünü de bulutlar kaplamıştır. Birbiri üstüne yığılmış karanlıklar... İnsan elini uzatsa neredeyse onu bile göremez. Allah kime nur vermemişse artık onun hiçbir aydınlığı yoktur.

İlahi vahiyden yoksun bir zihin ve kalp, cehalet ve şüphe katmanları arasında yönünü tamamen yitirir.

Deniz fırtınası ve bulutlar temsiliyle küfrün ruhu boğan koyu karanlığı tasvir edilir. Allah'ın rehberliğinden yüz çeviren kimse, batıl fikirler arasında sıkışıp kalır; hakikatin aydınlığı ancak vahyin ışığını rehber edinmekle mümkündür.

24:41

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱلطَّيْرُ صَٰٓفَّٰتٍۢ ۖ كُلٌّۭ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُۥ وَتَسْبِيحَهُۥ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِمَا يَفْعَلُونَ

Elem tera ennallâhe yusebbihu lehû men fis-semâvâti vel-ardı vet-tayru sâffât, küllün kad alime salâtehû ve tesbîhah, vallâhu alîmum bimâ yef'alûn.

Görmez misin ki göklerde ve yerde bulunanlar da dizi dizi kanat çırpan kuşlar da Allah'ı tesbih etmektedir. Her biri kendi duasını ve tesbihini kesinlikle bilmektedir. Allah onların yaptıklarını eksiksiz bilendir.

Evrendeki bütün varlıklar fıtrat dilleriyle Yaratan'a boyun eğerken, insanın O'na nankörlük etmesi akıl almaz bir çelişkidir.

Gökte kanat çırpan kuşlardan yerdeki zerrelere kadar her mahluk ilahi nizam içinde ibadet halindedir. Varlıkların bu şuurlu teslimiyeti karşısında insan, kendi sorumluluğunu idrak ederek Rabbine yönelmelidir.

24:42

وَلِلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلْمَصِيرُ

Ve lillâhi mulku's-semâvâti vel-ard, ve ilallâhi'l-masîr.

Göklerin ve yerin mülkü ve egemenliği yalnız Allah'ındır; dönüş de kesinlikle ancak Allah'adır.

Varlığın mutlak sahibi Allah'tır ve her insan nihayetinde O'nun adil huzurunda toplanacaktır.

Mülkün tek sahibinin Allah olduğunu kavramak, insanı sahte güç odaklarına kul olmaktan ve dünya malına aşırı hırsla bağlanmaktan kurtarır. Kaçınılmaz dönüşün Rabbimize olacağı şuuru, hayatın her adımına dürüstlük ve sorumluluk kazandırır.

24:43

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُزْجِى سَحَابًۭا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُۥ ثُمَّ يَجْعَلُهُۥ رُكَامًۭا فَتَرَى ٱلْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَٰلِهِۦ وَيُنَزِّلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن جِبَالٍۢ فِيهَا مِنۢ بَرَدٍۢ فَيُصِيبُ بِهِۦ مَن يَشَآءُ وَيَصْرِفُهُۥ عَن مَّن يَشَآءُ ۖ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِۦ يَذْهَبُ بِٱلْأَبْصَٰرِ

Elem tera ennallâhe yuzcî sehâben summe yuel-lifu beynehû summe yec'aluhû rukâmen fe-tera'l-vedka yahrucu min hilâlih, ve yunezzilu mine's-semâi min cibâlin fîhâ mim beradin fe-yusîbu bihî mey yeşâu ve yasrifuhû am mey yeşâ', yekâdu senâ berkayhî yezhebu bi'l-ebsâr.

Görmez misin ki Allah bulutları sevk eder, sonra onları birbirine katar, sonra da onları üst üste yığar. Sonunda arasından yağmurun çıktığını görürsün. Gökyüzündeki dağlar misali bulutlardan dolu indirir de onu dilediğine isabet ettirir, dilediğinden de uzak tutar. Şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri alıverecektir.

Doğa olaylarının ardındaki kusursuz intizam, Yüce Yaratıcı'nın sınırsız kudretini ve hikmetini haykırır.

Bulutların toplanması, yağmurun bereketi ve dolunun sevk edilişi tesadüfle açıklanamaz; hepsi ilahi iradenin tasarrufundadır. Şimşeğin göz kamaştıran ışıltısı, insana acziyetini hissettirip kainatın gerçek sahibine saygıyla boyun eğdirir.

24:44

يُقَلِّبُ ٱللَّهُ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَعِبْرَةًۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَبْصَٰرِ

Yukallibullâhu'l-leyle ven-nehâr, inne fî zâlike le-ibratel li-ulil-ebsâr.

Allah gece ile gündüzü birbirine çevirir. Şüphesiz bunda basiret sahipleri için kesin bir ibret vardır.

Zamanın akışı ve birbirini takip eden döngüler, derin bir kavrayışa sahip olanlar için ilahi bir öğüttür.

Gece ve gündüzün ardı ardına gelişi, hem hayatın dengesini sağlar hem de ömrün hızla tükenmekte olduğunu hatırlatır. Basiret sahibi kimseler bu nizamı inceleyerek varlığın gayesiz olmadığını ve ahiret hesabının yaklaşmakta olduğunu kavrarlar.

24:45

وَٱللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَآبَّةٍۢ مِّن مَّآءٍۢ ۖ فَمِنْهُم مَّن يَمْشِى عَلَىٰ بَطْنِهِۦ وَمِنْهُم مَّن يَمْشِى عَلَىٰ رِجْلَيْنِ وَمِنْهُم مَّن يَمْشِى عَلَىٰٓ أَرْبَعٍۢ ۚ يَخْلُقُ ٱللَّهُ مَا يَشَآءُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ

Vallâhu haleka külle dâbbetim mim mâ', fe-minhum mey yemşî alâ batnih, ve minhum mey yemşî alâ ricleyn, ve minhum mey yemşî alâ erba', yahlukullâhu mâ yeşâ', innallâhe alâ külli şey'in kadîr.

Allah bütün canlıları sudan yarattı. Onlardan kimi karnı üzerinde sürünür, kimi iki ayağı üstünde yürür, kimi de dört ayağı üstünde yürür. Allah dilediğini yaratır. Şüphesiz Allah her şeye hakkıyla güç yetirendir.

Hayatın temel maddesinin su olması ve canlı türlerindeki muazzam çeşitlilik, Allah'ın eşsiz yaratma sanatını belgeler.

Karında sürünenlerden iki ve dört ayaklılara kadar her canlı, ihtiyaç duyduğu fiziki donanımla var edilmiştir. Bu çeşitlilik, Yaratıcı'nın sınırsız kudretinin ve iradesinin somut bir göstergesidir.

24:46

لَّقَدْ أَنزَلْنَآ ءَايَٰتٍۢ مُّبَيِّنَٰتٍۢ ۚ وَٱللَّهُ يَهْدِى مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ

Lekad enzelnâ âyâtim mubeyyinât, vallâhu yehdî mey yeşâu ilâ sırâtım mustekîm.

Andolsun ki biz, gerçeği apaçık gösteren ayetler indirdik. Allah dilediği kimseyi dosdoğru yola iletir.

Kur'an ayetleri hayatın karmaşasında doğruyu yanlıştan ayıran en berrak rehberdir.

Allah, vahiy yoluyla hakikati tereddüde yer bırakmayacak şekilde açıklamıştır. Samimiyetle gerçeği arayan ve hidayete talip olanları Allah, dünya ve ahiret saadetine ulaştıran dosdoğru yola muvaffak kılar.

24:47

وَيَقُولُونَ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَبِٱلرَّسُولِ وَأَطَعْنَا ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌۭ مِّنْهُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ ۚ وَمَآ أُو۟لَٰٓئِكَ بِٱلْمُؤْمِنِينَ

Ve yekûlûne âmennâ billâhi ve bir-rasûli ve eta'nâ summe yetevellâ ferîkum minhum mim ba'di zâlik, ve mâ ulâike bi'l-mu'minîn.

Onlar, 'Allah'a ve Resul'e inandık ve itaat ettik' derler; sonra da içlerinden bir grup bunun ardından hemen yüz çevirir. Onlar asla inanmış değillerdir.

İman sadece dille söylenen bir iddia değil, zorlu şartlarda dahi sadakatle sergilenen bir teslimiyettir.

İkiyüzlü kimseler, işlerine geldiğinde itaat sözü verirler; fakat nefislerine uymayan bir durumla karşılaştıklarında ilk terk edenler olurlar. Bu ayet, sözü ile eylemi birbirini tutmayan samimiyetsiz yaklaşımları kesin bir dille reddeder.

24:48

وَإِذَا دُعُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ إِذَا فَرِيقٌۭ مِّنْهُم مُّعْرِضُونَ

Ve izâ du'û ilallâhi ve rasûlihî li-yahkume beynehum izâ ferîkum minhum mu'ridûn.

Aralarında hüküm vermesi için Allah'a ve Resulü'ne çağrıldıkları zaman, bir de bakarsın ki onlardan bir fırka hemen yüz çevirip kaçmaktadır.

Kendi çıkarını adaletin ve ilahi ilkelerin önüne koymak, kalpteki samimiyetsizliğin en bariz işaretidir.

İkiyüzlüler, hakkın değil sadece kendi menfaatlerinin peşindedirler. Peygamber'in adil hakemliğine davet edildiklerinde lehlerine bir karar çıkmayacağını hissettikleri an kaçınmaları, ahlaki zaaflarını açıkça sergiler.

24:49

وَإِن يَكُن لَّهُمُ ٱلْحَقُّ يَأْتُوٓا۟ إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ

Ve iy yekul lehumu'l-hakku ye'tû ileyhi muz'inîn.

Fakat hak kendi lehlerine olursa, boyun eğerek çarçabuk ona gelirler.

Hukuka ve ilahi ilkelere sadece kişisel menfaat sağladığında uymak, ikiyüzlü bir ahlakın tezahürüdür.

Kendi haklılıklarına emin olduklarında veya kazanç umduklarında hemen teslimiyet gösterenler, adalete değil yalnızca nefislerine tapmaktadırlar. Hakiki mümin ise lehine de aleyhine de olsa ilahi adalete her şartta rıza gösterir.

24:50

أَفِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ أَمِ ٱرْتَابُوٓا۟ أَمْ يَخَافُونَ أَن يَحِيفَ ٱللَّهُ عَلَيْهِمْ وَرَسُولُهُۥ ۚ بَلْ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ

E fî kulûbihim meradun emirtâbû em yehâfûne ey yehîfallâhu aleyhim ve rasûluh, bel ulâike humuz-zâlimûn.

Kalplerinde bir hastalık mı var, yoksa şüpheye mi düştüler? Yahut Allah ve Resulü'nün kendilerine haksızlık yapmasından mı korkuyorlar? Hayır, asıl zalimlerin ta kendileri onlardır!

İlahi adaletten kaçınanlar, haksızlığa uğramaktan değil, kendi haksızlıklarının ortaya çıkmasından korkarlar.

Ayet, hükümden kaçan ikiyüzlülerin iç dünyasındaki manevi çürümeyi ve inanç zafiyetini ifşa eder. Allah ve Resulü asla zulmetmez; ilahi hükümler karşısında tereddüt gösterip kaçanlar, bizzat kendi nefislerine ve topluma zulmeden kimselerdir.

24:51

إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ ٱلْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا۟ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ

İnnemâ kâne kavlel mu'minîne izâ du'û ilallâhi ve rasûlihî li-yahkume beynehum ey yekûlû semi'nâ ve eta'nâ, ve ulâike humul-muflihûn.

Aralarında hüküm vermesi için Allah'a ve Resulü'ne çağrıldıkları zaman, inananların sözü ancak, 'İşittik ve itaat ettik' demekten ibarettir. İşte kurtuluşa erenler de bunlardır.

Gerçek inanç, ilahi emir ve hükümler karşısında tereddütsüz bir teslimiyet sergilemeyi gerektirir.

Hakiki inananlar, şahsi arzuları ilahi bildirimlerle çatıştığında derhal nefislerini geri çekip hakkın hükmüne boyun eğerler. 'İşittik ve itaat ettik' kararlılığı, kalbi huzura kavuşturur ve ebedi kurtuluşun yegane kapısını aralar.

24:52

وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَخْشَ ٱللَّهَ وَيَتَّقْهِ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَآئِزُونَ

Ve mey yuti'illâhe ve rasûlehû ve yahşallâhe ve yettakh-hi fe-ulâike humul-fâizûn.

Kim Allah'a ve Resulü'ne itaat eder, Allah'tan derin bir saygıyla korkar ve O'na karşı gelmekten sakınırsa, işte asıl muradına erip kurtulanlar onlardır.

Kişiyi ebedi başarıya taşıyan temel hasletler; itaatte devamlılık, Allah sevgisinden kaynaklanan derin saygı ve sorumluluk bilincidir.

Ayet, hem dış eylemlerde Resul'ün sünnetine uymayı hem de iç dünyada takva ile donanmayı emreder. Bu ahlakı kuşanan fertler, dünyevi sıkıntıları aşarak ilahi rızaya ve ebedi kurtuluşa kavuşurlar.

24:53

وَأَقْسَمُوا۟ بِٱللَّهِ جَهْدَ أَيْمَٰنِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ۖ قُل لَّا تُقْسِمُوا۟ ۖ طَاعَةٌۭ مَّعْرُوفَةٌ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ

Ve aksemû billâhi cehde eymânihim le-in emertehum le-yahrucunn, kul lâ tuksimû, tâ'atum ma'rûfeh, innallâhe habîrum bimâ ta'melûn.

Eğer sen emredersen savaşa mutlaka çıkacaklarına dair var güçleriyle Allah adına yemin ettiler. De ki: 'Yemin etmeyin; gereken sadece güzel ve samimi bir itaattir. Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.'

Kuru yeminler ve abartılı bağlılık iddiaları değil, sadakatle yerine getirilen dürüst eylemler kıymet taşır.

İkiyüzlüler eylemlerindeki gevşekliği yeminlerle gizlemeye çalışırlar. Oysa Yüce Yaratıcı, gösterişten uzak, sade ve samimi bir bağlılık bekler; kalplerin derinliklerindeki niyetleri ve gizlenen halleri eksiksiz bilir.

24:54

قُلْ أَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُوا۟ ٱلرَّسُولَ ۖ فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُم مَّا حُمِّلْتُمْ ۖ وَإِن تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا۟ ۚ وَمَا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ

Kul etî'ullâhe ve etî'ur-rasûl, fe-in tevellev fe-innemâ aleyhi mâ hummile ve aleykum mâ hummiltum, ve in tutî'ûhu tehtedû, ve mâ aler-rasûli illel-belâgul-mubîn.

De ki: 'Allah'a itaat edin, Resul'e de itaat edin.' Eğer yüz çevirirseniz bilin ki onun sorumluluğu kendisine yüklenen tebliğ görevidir, sizin sorumluluğunuz da size yüklenen itaattir. Eğer ona itaat ederseniz doğru yolu bulursunuz. Resul'ün görevi ise apaçık tebliğden başkası değildir.

Hidayet ve istikamet, Peygamber'in tebliğ ettiği hayat rehberine uymakla mümkündür; inatla direnmek ise sadece kişinin kendi aleyhinedir.

Peygamber'in vazifesi hakikati eksiksiz ulaştırmaktır, kimseyi zorla doğru yola sokmak değildir. Her insan kendi tercihlerinden mesuldür; sünnete uyan doğruyu bulur, yüz çeviren ise yalnızca kendine zarar verir.

24:55

وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنكُمْ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ كَمَا ٱسْتَخْلَفَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ ٱلَّذِى ٱرْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّنۢ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًۭا ۚ يَعْبُدُونَنِى لَا يُشْرِكُونَ بِى شَيْـًۭٔا ۚ وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ

Veadallâhullezîne âmenû minkum ve amilus-sâlihâti le-yestahlifennehum fil-ardı kemestahlefellezîne min kablihim ve le-yumekkinenne lehum dînehumullezirtedâ lehum ve le-yubeddilennehum mim ba'di havfihim emnâ, ya'budûnenî lâ yuşrikûne bî şey'â, ve men kefere ba'de zâlike fe-ulâike humul-fâsikûn.

Allah, içinizden iman edip salih ameller işleyenlere vadetmiştir ki, kendilerinden öncekileri egemen kıldığı gibi onları da yeryüzünde mutlaka egemen kılacak, onlar için razı olduğu dinlerini sağlamlaştırıp yerleştirecek ve korkularının ardından onları mutlak bir güvene kavuşturacaktır. Onlar yalnız bana kulluk eder ve hiçbir şeyi bana ortak koşmazlar. Artık bundan sonra kim inkar ederse, işte onlar yoldan çıkmışların ta kendileridir.

Toplumsal huzur, emniyet ve yeryüzünde onurlu bir hakimiyet; sağlam bir inanç ve salih amellerin doğal meyvesidir.

Bu ayet, İslam toplumuna gelecekteki fetihleri ve huzur iklimini müjdeler. Ancak bu vaadin şartı, sadece Allah'a kulluk etmek ve tevhidden asla sapmamaktır. Bu nimetlere ulaştıktan sonra nankörlük edip yoldan çıkanlar ise zilleti hak ederler.

24:56

وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ وَأَطِيعُوا۟ ٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Ve ekîmus-salâte ve âtuz-zekâte ve etî'ur-rasûle leallekum turhamûn.

Namazı dosdoğru kılın, zekatı verin ve Resul'e itaat edin ki merhamete nail olasınız.

İlahi rahmete kavuşmanın yolu; ferdi olgunlaştıran namaz, toplumu kaynaştıran zekat ve hayatı düzenleyen sünnete itaatten geçer.

Ayet, imanın pratik hayata yansıyan en temel rükünlerini sıralar. İbadetini aksatmayan, malını paylaşan ve rehberine uyan fertler hem dünyada esenlik bulur hem de ahirette ilahi merhametle kuşatılır.

24:57

لَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مُعْجِزِينَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ وَمَأْوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ ۖ وَلَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ

Lâ tahsebennellezîne keferû mu'cizîne fil-ard, ve me'vâhumun-nâr, ve le-bi'sel-masîr.

İnkar edenlerin yeryüzünde Allah'ı aciz bırakacaklarını asla sanma! Onların varacağı yer ateştir. Ne kötü bir dönüş yeridir orası!

Zalimlerin ve inkarcıların dünyadaki geçici saltanatları, ilahi adalet önünde kaçınılmaz akıbeti asla değiştiremez.

İnsanlar yeryüzünde ne kadar kibirlenseler de Allah'ın kudretini aşamazlar. İlahi kanunların dışına çıkabilecek hiçbir güç yoktur; vakti geldiğinde her zalim yaptıklarının hesabını verecek ve acı bir sona uğrayacaktır.

24:58

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لِيَسْتَـْٔذِنكُمُ ٱلَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ وَٱلَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا۟ ٱلْحُلُمَ مِنكُمْ ثَلَٰثَ مَرَّٰتٍۢ ۚ مِّن قَبْلِ صَلَوٰةِ ٱلْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُم مِّنَ ٱلظَّهِيرَةِ وَمِنۢ بَعْدِ صَلَوٰةِ ٱلْعِشَآءِ ۚ ثَلَٰثُ عَوْرَٰتٍۢ لَّكُمْ ۚ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌۢ بَعْدَهُنَّ ۚ طَوَّٰفُونَ عَلَيْكُم بَعْضُكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ ۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ

Yâ eyyuhellezîne âmenû li-yeste'zinkumullezîne meleket eymânukum vellezîne lem yeblugul-hulume minkum selâse merrât, min kabli salâtil-fecri ve hîne ted'ûne siyâbekum minez-zahîrati ve mim ba'di salâtil-ışâ', selâsu avrâtil lekum, leyse aleykum ve lâ aleyhim cunâhum ba'dehunne tavvâfûne aleykum ba'dukum alâ ba'd, kezâlike yubeyyinullâhu lekumul-âyât, vallâhu alîmun hakîm.

Ey iman edenler! Yanınızda çalışanlar ve henüz ergenlik çağına girmemiş çocuklarınız şu üç vakitte sizden izin istesinler: Sabah namazından önce, öğle sıcağında elbiselerinizi çıkardığınız vakitte ve yatsı namazından sonra. Bunlar sizin mahrem kalabileceğiniz üç vakittir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta ne size ne de onlara bir günah vardır. Allah ayetlerini size işte böyle açıklar. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Aile içi mahremiyet ve saygı, sağlıklı bir toplum yapısının temel dayanağıdır.

Ayet, çocukların ve ev halkının istirahat vakitlerinde ebeveyn odalarına izinsiz girmelerini yasaklayarak edep ve hayâ bilinci aşılar. Dinimiz, en yakın aile fertleri arasında dahi özel alan sınırlarına özen gösterilmesini emrederek hane huzurunu güvenceye alır.

24:59

وَإِذَا بَلَغَ ٱلْأَطْفَٰلُ مِنكُمُ ٱلْحُلُمَ فَلْيَسْتَـْٔذِنُوا۟ كَمَا ٱسْتَـْٔذَنَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَٰتِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ

Ve izâ beleğal-etfâlu minkumul-hulume felyeste'zinû kemeste'zenellezîne min kablihim, kezâlike yubeyyinullâhu lekum âyâtih, vallâhu alîmun hakîm.

Çocuklarınız ergenlik çağına girdiklerinde, kendilerinden öncekilerin izin istediği gibi her vakitte izin istesinler. Allah ayetlerini size işte böyle açıklar. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

Buluğ çağıyla birlikte birey tam mükellefiyet kazanır ve mahremiyet kurallarına riayet etmekle yükümlü olur.

Çocukluktan gençliğe adım atan bireyler, artık her odaya girişlerinde izin isteme adabını benimsemelidir. Bu tedbir, gençlerin zihin ve ahlak dünyasını korurken aile fertlerinin birbirine duyduğu hürmet ve nezaketi pekiştirir.

24:60

وَٱلْقَوَٰعِدُ مِنَ ٱلنِّسَآءِ ٱلَّٰتِى لَا يَرْجُونَ نِكَاحًۭا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَن يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَٰتٍۭ بِزِينَةٍۢ ۖ وَأَن يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌۭ لَّهُنَّ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ

Vel-kavâ'ıdu minen-nisâilletî lâ yercûne nikâhan fe-leyse aleyhinne cunâhun ey yeda'ne siyâbehunne gayra muteberricâtim bi-zîneh, ve ey yesta'fifne hayrul lehunn, vallâhu semîun alîm.

Artık evlenme ümidi kalmamış, yaştan ötürü oturup kalmış yaşlı kadınların, ziynetlerini açıp saçmaksızın dış giysilerini çıkarmalarında kendileri için bir sakınca yoktur. Bununla birlikte iffetli ve dikkatli davranmaları kendileri için daha hayırlıdır. Allah her şeyi işitendir, hakkıyla bilendir.

İslam fıtrata ve hayatın doğal evrelerine tam uyumlu kolaylıklar sunarken vakar ve iffeti daima üstün tutar.

Ayet, yaşlı kadınlar için dış giysi konusunda bir rahatlık tanımış, fakat edep ve nezaketi korumanın her yaşta daha faziletli olduğunu hatırlatmıştır. Verilen ruhsatlar fitneye ve gösterişe zemin hazırlamamalı, iffet daima gözetilmelidir.

24:61

لَّيْسَ عَلَى ٱلْأَعْمَىٰ حَرَجٌۭ وَلَا عَلَى ٱلْأَعْرَجِ حَرَجٌۭ وَلَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌۭ وَلَا عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ أَن تَأْكُلُوا۟ مِنۢ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ ءَابَآئِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَٰنِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَٰمِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَٰلِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَٰلَٰتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُم مَّفَاتِحَهُۥٓ أَوْ صَدِيقِكُمْ ۚ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَأْكُلُوا۟ جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًۭا ۚ فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتًۭا فَسَلِّمُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةًۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ مُبَٰرَكَةًۭ طَيِّبَةًۭ ۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Leyse alel-a'mâ haracuv ve lâ alel-a'raci haracuv ve lâ alel-marîdi haracuv ve lâ alâ enfusikum en te'kulû mim buyûtikum ev buyûti âbâikum ev buyûti ummehâtikum ev buyûti ihvânikum ev buyûti ehavâtikum ev buyûti a'mâmikum ev buyûti ammâtikum ev buyûti ahvâlikum ev buyûti hâlâtikum ev mâ melektum mefâtihahû ev sadîkıkum, leyse aleykum cunâhun en te'kulû cemîan ev eştâtâ, fe-izâ dehaltum buyûten fe-sellimû alâ enfusikum tehiyyetem min indillâhi mubâraketen tayyibeh, kezâlike yubeyyinullâhu lekumul-âyâti leallekum ta'kılûn.

Köre bir güçlük yoktur, topala bir güçlük yoktur, hastaya bir güçlük yoktur; size de kendi evlerinizde yahut babalarınızın evlerinde yahut annelerinizin evlerinde yahut kardeşlerinizin evlerinde yahut kız kardeşlerinizin evlerinde yahut amcalarınızın evlerinde yahut halalarınızın evlerinde yahut dayılarınızın evlerinde yahut teyzelerinizin evlerinde yahut anahtarlarına sahip olduğunuz yerlerde yahut dostlarınızın evlerinde yemek yemenizde bir sakınca yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde de size bir günah yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereketli ve pek güzel bir esenlik dileği olarak birbirinize selam verin. Allah ayetleri size işte böyle açıklar ki aklınızı kullanasınız.

Akrabalık bağlarını canlı tutmak, sosyal dayanışmayı güçlendirmek ve evlere esenlikle girmek huzurun anahtarıdır.

Ayet, engelliler ve yakın akrabalar arasındaki yemek yeme çekincelerini kaldırarak muhabbeti tesis eder. Kapıdan içeri adım atarken verilen bereketli selam ise yuvayı ilahi güvenceye kavuşturur ve hane halkı arasındaki bağı perçinler.

24:62

إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَإِذَا كَانُوا۟ مَعَهُۥ عَلَىٰٓ أَمْرٍۢ جَامِعٍۢ لَّمْ يَذْهَبُوا۟ حَتَّىٰ يَسْتَـْٔذِنُوهُ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسْتَـْٔذِنُونَكَ أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۚ فَإِذَا ٱسْتَـْٔذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَن لِّمَن شِئْتَ مِنْهُمْ وَٱسْتَغْفِرْ لَهُمُ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ

İnnemel-mu'minûnellezîne âmenû billâhi ve rasûlihî ve izâ kânû meahû alâ emrin câmi'ıl lem yezhebû hattâ yeste'zinûh, innellezîne yeste'zinûneke ulâikellezîne yu'minûne billâhi ve rasûlih, fe-izeste'zenûke li-ba'di şe'nihim fe'zel limen şi'te minhum vestağfir lehumullâh, innallâhe gafûrur rahîm.

Gerçek inananlar ancak o kimselerdir ki, Allah'a ve Resulü'ne yürekten iman ederler; toplumu ilgilendiren ortak bir mesele için onunla bir araya geldiklerinde, ondan izin almadıkça çekip gitmezler. Senden izin isteyenler, işte onlar Allah'a ve Resulü'ne gerçekten inananlardır. Bazı özel işleri için senden izin istediklerinde sen de onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah'tan bağışlanma dile. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

Ortak davalarda disiplin, istişare ahlakı ve liderliğe sadakat, toplumsal birliğin vazgeçilmez şartıdır.

Ayet, önemli meselelerin görüşüldüğü meclislerde başıboş davranmayı yasaklar. İzin istemek bir zafiyet değil, düzene ve birbirine duyulan saygının ifadesidir. Peygamber'in izin vermesi ve bağışlanma dilemesi ise idarede merhamet ve şefkatin örneğidir.

24:63

لَّا تَجْعَلُوا۟ دُعَآءَ ٱلرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَآءِ بَعْضِكُم بَعْضًۭا ۚ قَدْ يَعْلَمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنكُمْ لِوَاذًۭا ۚ فَلْيَحْذَرِ ٱلَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِۦٓ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Lâ tec'alû du'âer-rasûli beynekum ke-du'âi ba'dıkum ba'dâ, kad ya'lemullâhullezîne yetesellelûne minkum livâzâ, fe-lyahzerillezîne yuhâlifûne an emrihî en tusîbehum fitnetun ev yusîbehum azâbun elîm.

Resul'ün çağrısını veya aranızda ona hitap etmeyi, birbirinizi alelade çağırmanız gibi tutmayın. İçinizden birbirinin arkasına gizlenerek sıvışıp gidenleri Allah muhakkak bilmektedir. Artık onun emrine aykırı davrananlar, başlarına bir felaket gelmesinden yahut kendilerine can yakıcı bir azabın isabet etmesinden sakınsınlar!

Rehber şahsiyetlere hürmet göstermek, ciddiyetle yapılan çağrılara uymak ve sorumluluktan kaçmamak toplum nizamının esasıdır.

Peygamber'e hitap ederken saygıyı korumak ve meclislerden gizlice sıvışıp gitmemek emredilir. Resul'ün yoluna ve sünnetine sırt çevirmek, hem dünyada içtimai fitnelere hem de ahirette şiddetli bir cezaya zemin hazırlar.

24:64

أَلَآ إِنَّ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ قَدْ يَعْلَمُ مَآ أَنتُمْ عَلَيْهِ وَيَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۢ

Elâ inne lillâhi mâ fis-semâvâti vel-ard, kad ya'lemu mâ entum aleyh, ve yevme yurce'ûne ileyhi fe-yunebbiuhum bimâ amilû, vallâhu bi-külli şey'in alîm.

Haberiniz olsun ki göklerde ve yerde ne varsa hepsi yalnız Allah'ındır. O, sizin ne durumda olduğunuzu muhakkak bilir. İnsanların O'na döndürülecekleri gün, yaptıklarını kendilerine bir bir haber verecektir. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.

Kainatın mülkü Allah'ındır; O her an nerede ve ne halde olduğumuzu eksiksiz bilmektedir.

İnsan hiçbir eylemini Yaratıcı'dan gizleyemez. Sure bu nihai uyarıyla tamamlanırken, kıyamet gününde amellerin apaçık önümüze serileceği gerçeği hatırlatılır. Her an ilahi denetim altında yaşadığını bilen kimse, hayatını adalet ve doğrulukla inşa eder.