İçeriğe geç
Yolcu
78. Sure · Mekke · 40 Ayet

Nebe Suresi

İnsanların üzerinde tartışıp durduğu büyük haberin (dirilişin) gerçekliğini, evrendeki düzeni örnek göstererek anlatan sure.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

78:1

عَمَّ يَتَسَآءَلُونَ

Amme yetesâelûn.

Birbirlerine neyi sorup duruyorlar?

Gerçeği aramak yerine dedikodu ve şüphe üretmek insanı yorar.

Ayetteki 'yetesâelûn' fiili, sıradan bir merakı değil, Mekkeli müşriklerin kendi aralarında alaycı ve kışkırtıcı bir şekilde 'duydunuz mu, öldükten sonra dirilecekmişiz!' diye fısıldaşmalarını anlatır. Bugün de insanlar hakikatle yüzleşmek istemediğinde onu ciddiye almak yerine magazinleştirip tartışma konusu yapar.

78:2

عَنِ ٱلنَّبَإِ ٱلْعَظِيمِ

Anin-nebeil-azîm.

O büyük haberi mi?

Hayatın en kritik sorusu, ölümden sonra ne olacağıdır.

Arapçada 'nebe', sıradan bir havadis değil; insanın hayatını kökten değiştiren, son derece önemli ve kesin bilgi demektir. Klasik müfessirler bununla hem Kur'an'ın gelişinin hem de yeniden diriliş ve hesap gününün kastedildiğini belirtir. Çünkü bu haber doğruysa, insanın bugünkü bütün tercihleri anlam ve sorumluluk kazanır.

78:3

ٱلَّذِى هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ

Ellezî hum fîhi muhtelifûn.

Hani üzerinde anlaşamadıkları o haberi.

İnsanlar aynı gerçeğe bakıp farklı sonuçlar çıkarabilir; önemli olan önyargıyı bırakmaktır.

Mekke'de aynı vahyi dinleyenlerden kimisi kalbini açıp inanırken, kimisi de çıkarlarını ve alışkanlıklarını kaybetmemek için şüphe ve inkâr üretiyordu. Hakikat değişmez; değişen, insanların ona karşı taktığı tutumdur.

78:4

كَلَّا سَيَعْلَمُونَ

Kellâ seya'lemûn.

Hayır, yakında gerçeği görecekler!

Gerçeği görmezden gelmek onu ortadan kaldırmaz.

Başta gelen 'kellâ' edatı, 'sakın ha, sizin sandığınız gibi değil!' anlamında sert bir reddiyedir. İnsan dünyada hesap yokmuş gibi yaşasa da ölüm anı geldiğinde hakikat bütün çıplaklığıyla önüne serilecektir.

78:5

ثُمَّ كَلَّا سَيَعْلَمُونَ

Summe kellâ seya'lemûn.

Evet, hayır! Yakında mutlaka öğrenecekler.

Tekrar, durumun ciddiyetini ve kaçınılmazlığını vurgular.

Müfessirlere göre ilk 'yakında bilecekler' ölüm anına, ikinci 'yakında bilecekler' ise kıyamet ve yeniden diriliş gününe işaret eder. Yani yüzleşme tek bir anla sınırlı değildir; hem çıkışta hem varışta gerçekle karşılaşılacaktır.

78:6

أَلَمْ نَجْعَلِ ٱلْأَرْضَ مِهَـٰدًا

Elem nec'alil-arda mihâdâ.

Biz yeryüzünü sizin için bir beşik (yaşanabilir bir yer) yapmadık mı?

İçinde yaşadığımız dünya tesadüfi değil, bize özel hazırlanmış bir yuvadır.

'Mihâd' kelimesi, bir bebeğin rahatça uyuyup büyüyebileceği yumuşak ve güvenli beşik anlamına gelir. Yerçekiminden atmosferin kalınlığına, toprağın verimliliğinden suyun döngüsüne kadar her detayın insan yaşamına göre ayarlanması, yaratılışın arkasındaki şefkati ve bilinci gösterir.

78:7

وَٱلْجِبَالَ أَوْتَادًا

Vel-cibâle evtâdâ.

Dağları da birer kazık (denge unsuru) kılmadık mı?

Doğadaki denge, gözle görünenin ötesinde bir mühendisliğe dayanır.

Çadırı rüzgâra karşı ayakta tutan ve büyük kısmı toprağın altında olan kazıklar ('evtâd') gibi, dağlar da yer kabuğunun sarsıntılarını dengeleyen köklere sahiptir. Kur'an, çöl insanının bildiği çadır kazığı benzetmesiyle hem günlük hayattan seslenir hem de jeolojik bir dengeye işaret eder.

78:8

وَخَلَقْنَـٰكُمْ أَزْوَٰجًا

Ve halaknâkum ezvâcâ.

Sizi de çiftler hâlinde yarattık.

İnsan tek başına değil, birbirini tamamlayan çiftler hâlinde var edilmiştir.

'Ezvâc' kelimesi sadece biyolojik cinsiyeti değil, aynı zamanda eşlik, uyum ve karşılıklı tamamlayıcılığı ifade eder. İnsanın yalnızlığa değil, sevgi, merhamet ve dayanışma üzerine kurulu bir ortaklığa göre tasarlandığını hatırlatır.

78:9

وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا

Ve cealnâ nevmekum subâtâ.

Uykunuzu bir dinlenme yaptık.

Uyku, bedenin ve zihnin her gün yeniden şarj olmasıdır.

'Subât' kelimesi, bütün hareketlerin ve zihinsel gürültünün kesilip tam bir sükûnete geçmesi demektir. Her gece bilincimizi kapatıp sabah yeniden uyanmamız, aslında küçük bir ölüm ve diriliş provasıdır; insanın her gün yaşadığı bu mucizeyi sıradanlaştırmaması gerekir.

78:10

وَجَعَلْنَا ٱلَّيْلَ لِبَاسًا

Ve cealnel-leyle libâsâ.

Geceyi bir örtü yaptık.

Gece, gürültüyü ve yorgunluğu örten bir sığınaktır.

'Libâs' (elbise) benzetmesi çok incedir: elbise insanı soğuktan, dış etkilerden ve bakışlardan nasıl koruyup sararsa, gece de karanlığıyla dünyayı sarıp insana mahremiyet ve dinlenme alanı açar.

78:11

وَجَعَلْنَا ٱلنَّهَارَ مَعَاشًا

Ve cealnen-nehâre meâşâ.

Gündüzü de çalışıp geçim sağlama vakti kıldık.

Gece dinlenmek, gündüz üretmek ve hayata katılmak içindir.

İslam'da dünyadan el etek çekmek değil; geceyle ruhunu ve bedenini dinlendirip gündüzü çalışarak, üreterek ve sorumluluk alarak değerlendirmek esastır. Bu denge bozulduğunda insanın biyolojik ve ruhsal sağlığı da bozulur.

78:12

وَبَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعًا شِدَادًا

Ve beneynâ fevkakum seb'an şidâdâ.

Üstünüzde sapasağlam yedi gök bina ettik.

Başımızı kaldırıp baktığımız gökyüzü, sarsılmaz bir düzenle kurulmuştur.

'Şidâd' kelimesi, hiçbir çatlağı, boşluğu ve zaafı olmayan son derece sağlam yapıyı anlatır. Üzerimizde duran bu devasa kozmik sistemin hiçbir direk olmadan dengede durması, onu kuran kudretin büyüklüğünü gösterir; böyle bir evreni kuran için insanı yeniden diriltmek elbette çok kolaydır.

78:13

وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا

Ve cealnâ sirâcen vehhâcâ.

Ve orada ışıl ışıl parlayan bir kandil (güneş) yerleştirdik.

Güneş, dünyadaki tüm yaşamın enerji kaynağıdır.

Ayette güneş için hem ışık hem de yoğun ısı yayan anlamında 'sirâcen vehhâcâ' ifadesi kullanılır. Dünyaya olan mesafesinin milimetrik bir hassasiyetle ayarlanması sayesinde ne donuyoruz ne de kavruluyoruz; bu hassas ayar, evrendeki şefkatli tasarımın en parlak kanıtıdır.

78:14

وَأَنزَلْنَا مِنَ ٱلْمُعْصِرَٰتِ مَآءً ثَجَّاجًا

Ve enzelnâ minel-mu'sirâti mâen seccâcâ.

Sıkışmış bulutlardan şarıl şarıl yağmur indirdik.

Gökyüzünden inen her damla, ölü toprağa yeniden hayat verir.

'Mu'sirât' kelimesi, rüzgârların sıkıştırdığı, adeta suyla dolup taşmış bulutları; 'seccâc' ise durmaksızın, bolca dökülen suyu anlatır. Denizlerden buharlaşan tuzlu suyun gökyüzünde tatlı suya dönüşüp yeryüzüne inmesi, yoktan var etmenin ve diriltmenin her gün gözümüzün önünde tekrarlanan delilidir.

78:15

لِّنُخْرِجَ بِهِۦ حَبًّا وَنَبَاتًا

Li-nuhrica bihî habben ve nebâtâ.

Onunla taneler ve bitkiler çıkaralım diye.

Toprağa düşen bir tohumun filizlenmesi, dirilişin her bahar tekrarlanan kanıtıdır.

Kur'an, 'kupkuru toprağı suyla nasıl canlandırıyorsak, ölüleri de öyle diriltiriz' mantığını kurar. İnsanların ve hayvanların temel besini olan tahılların ve bitkilerin aynı topraktan, aynı suyla bambaşka tat ve renklerde çıkması, kör bir tesadüfün değil, ilahi bir ilmin eseridir.

78:16

وَجَنَّـٰتٍ أَلْفَافًا

Ve cennâtin elfâfâ.

Ve ağaçları birbirine sarılmış yemyeşil bahçeler.

Doğa sadece ihtiyaçlarımızı karşılamaz, aynı zamanda ruhumuza da estetik bir huzur verir.

'Elfâf', dalları birbirine geçmiş, gür ve gölgelikli bahçeler demektir. Yaratıcı sadece hayatta kalmamızı sağlayacak kadarını değil, gözümüze ve gönlümüze iyi gelecek güzellikleri de yaratmıştır.

78:17

إِنَّ يَوْمَ ٱلْفَصْلِ كَانَ مِيقَـٰتًا

İnne yevmel-fasli kâne mîkâtâ.

Şüphesiz o karar günü, belirlenmiş bir vakittir.

Her şeyin bir zamanı vardır; adaletin tam anlamıyla kurulacağı gün de şaşmaz bir takvime bağlıdır.

'Yevmü'l-Fasl', haklı ile haksızın, samimi olanla sahtekârın kesin olarak birbirinden ayrılacağı gün demektir. Dünyada bazen kötülüklerin yanına kâr kaldığını görüp üzülsek de, o belirlenmiş randevu saati ne bir saniye öne alınır ne de ertelenir.

78:18

يَوْمَ يُنفَخُ فِى ٱلصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا

Yevme yunfehu fis-sûri fe-te'tûne efvâcâ.

Sûr'a üfleneceği gün, bölük bölük geleceksiniz.

O gün kimse saklanamayacak, herkes hesap için toplanacaktır.

Müfessirler 'efvâcâ' (bölük bölük) ifadesini, insanların dünyadaki unvanlarına, zenginliklerine veya milliyetlerine göre değil; aynı ahlakı, aynı inancı ve aynı tercihleri paylaşan gruplar hâlinde toplanacakları şeklinde açıklar. Yani dünyada kiminle aynı değerleri paylaştıysak, orada da aynı safta olacağız.

78:19

وَفُتِحَتِ ٱلسَّمَآءُ فَكَانَتْ أَبْوَٰبًا

Ve futihatis-semâu fe-kânet ebvâbâ.

Gök açılacak ve kapı kapı olacaktır.

Alıştığımız evren düzeni o gün bambaşka bir boyuta geçecektir.

Bugün başımızı kaldırdığımızda gördüğümüz gökyüzü, o gün adeta perdeleri aralanan kapılar gibi açılacak ve meleklerin inişine, yeni âlemin kuruluşuna sahne olacaktır. Fizik kurallarının bile ilahi emre tabi olduğu hatırlatılır.

78:20

وَسُيِّرَتِ ٱلْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا

Ve suyyiretil-cibâlu fe-kânet serâbâ.

Dağlar yürütülecek ve bir serap gibi dağılıp gidecek.

Dünyada en sarsılmaz sandığımız şeyler bile geçicidir.

Az önce 'yeryüzünün kazıkları' diye anlatılan o heybetli dağlar, vakti geldiğinde yerinden sökülüp toz bulutuna dönecek; uzaktan bakan biri onları çölde görünen bir serap sanacaktır. Dağların bile eriyip gittiği bir günde, insanın dünyadaki geçici koltuklarına ve mallarına güvenmesi büyük bir yanılgıdır.

78:21

إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا

İnne cehenneme kânet mirsâdâ.

Şüphesiz cehennem bir gözetleme yeri (pusu) hâlindedir.

Kötülük ve zulüm cezasız kalmaz; adalet sistemi her şeyi kayıt altına alır.

'Mirsâd' kelimesi, gözcünün beklediği ve kimsenin gözden kaçamadığı kontrol noktası anlamına gelir. Bu ifade, Allah'ın adaletinden kaçış olmadığını ve sınırı aşanların kendi tercihlerinin sonucuna doğru yürüdüğünü hatırlatır.

78:22

لِّلطَّـٰغِينَ مَـَٔابًا

Lit-tâgîne meâbâ.

Azgınlık edip sınırı aşanların varacağı yerdir.

Ceza, sebepsiz değil; bile isteye zulmeden ve kibirlenenlerin kendi tercihlerinin sonucudur.

'Tâğîn' kelimesi, sadece hata yapanları değil; hakkı bildiği hâlde kibirle sınırı aşan, başkalarının hakkını çiğneyen ve ilahi ölçüleri tanımayanları ifade eder. 'Meâb' ise insanın dönüp dolaşıp varacağı son durak demektir.

78:23

لَّـٰبِثِينَ فِيهَآ أَحْقَابًا

Lâbisîne fîhâ ahkâbâ.

Orada çağlar boyu kalacaklardır.

Dünyadaki kısa ömürde yapılan büyük haksızlıkların ve inkârın karşılığı uzun süreli bir azaptır.

'Ahkâb', biri bitince diğeri başlayan, sonu gelmeyen uzun zaman dilimleri (çağlar) anlamına gelir. İnsan dünyada 'nasılsa geçer' diye ertelediği sorumlulukların, ahirette bitmek bilmeyen bir pişmanlığa dönüşebileceğini unutmamalıdır.

78:24

لَّا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا

Lâ yezûkûne fîhâ berden ve lâ şerâbâ.

Orada ne bir serinlik ne de içecek bir şey tadarlar.

Dünyada kendilerine verilen sayısız imkâna nankörlük edenler, orada en temel rahatlıktan bile mahrum kalır.

'Berd' kelimesi hem serinlik hem de insanı ferahlatan rahat uyku anlamına gelir. Yani orada ne bedeni serinletecek bir esinti ne de ruhu dinlendirecek bir anlık huzur vardır; bu, dünyada başkalarının huzurunu çalanların yaşadığı manevi yoksunluktur.

78:25

إِلَّا حَمِيمًا وَغَسَّاقًا

İllâ hamîmen ve gassâkâ.

Sadece kaynar su ve irin (dondurucu/iğrenç bir sıvı) vardır.

Rahatlık yerine acı veren karşılıklar, yapılan kötülüklerin manevi karşılığıdır.

'Hamîm' yakıcı sıcaklığı, 'gassâk' ise dondurucu soğuğu ve tiksindirici atıkları ifade eder. Kur'an, iki zıt uçla (aşırı sıcak ve aşırı soğuk) azabın ne kadar tahammül edilmez olduğunu, insanın konfor alanının tamamen yok olacağını anlatır.

78:26

جَزَآءً وِفَاقًا

Cezâen vifâkâ.

Yaptıklarına tam uygun bir karşılık olarak.

Allah kimseye haksızlık etmez; herkes kendi ektiğini biçer.

'Vifâk' kelimesi, bir anahtarın kilide tam oturması gibi, verilen karşılığın işlenen amelle birebir örtüşmesini ifade eder. Ne bir zerre fazla ne bir zerre eksik; ilahi adalet, insanın kendi el emeğinin tam karşılığıdır.

78:27

إِنَّهُمْ كَانُوا۟ لَا يَرْجُونَ حِسَابًا

İnnehum kânû lâ yercûne hisâbâ.

Çünkü onlar bir hesap gününü hiç beklemiyorlardı.

Sorumluluk bilinci olmayan insan, sınır tanımaz.

Arapçada 'recâ' hem umut etmek hem de ciddiye alıp beklemek demektir. Hesap vereceğine inanmamak, insanın içindeki fren mekanizmasını bozar ve onu başkalarının hakkını çiğnemeye açık hâle getirir ve bu sorumluluk bilinciyle hareket etmeyi gerektirir.

78:28

وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا كِذَّابًا

Ve kezzebû bi-âyâtinâ kizzâbâ.

Ve ayetlerimizi tamamen yalanlayıp duruyorlardı.

Gerçeği sadece görmezden gelmediler, ona karşı aktif bir inkâr ve yalanlama içinde oldular.

'Kizzâbâ' mastarı, sıradan bir şüpheyi değil, hakikati bile bile ve ısrarla yalanlamayı vurgular. Hem evrendeki yaratılış ayetlerini hem de indirilen vahyi reddetmek, insanı kendi gerçeğine yabancılaştırır.

78:29

وَكُلَّ شَىْءٍ أَحْصَيْنَـٰهُ كِتَـٰبًا

Ve kulle şey'in ahsaynâhu kitâbâ.

Oysa biz her şeyi tek tek sayıp yazmışızdır.

Hiçbir iyilik de hiçbir kötülük de kaybolmaz.

'Ahsaynâ' fiili, tek bir detayı bile atlamadan sayıp kaydetmek anlamına gelir. İnsan kendi yaptıklarını unutsa bile, evrenin kayıt sistemi unutmaz; bu ayet hem kötülük yapanlara bir uyarı hem de iyiliği kimsenin görmediğini sananlara büyük bir tesellidir.

78:30

فَذُوقُوا۟ فَلَن نَّزِيدَكُمْ إِلَّا عَذَابًا

Fe-zûkû fe-len nezîdekum illâ azâbâ.

Öyleyse tadın bakalım! Bundan sonra size azaptan başka bir şey artırmayacağız.

Fırsatlar tükenip hesap vakti geldiğinde, artık geri dönüş yoktur.

Klasik müfessirler bu ayetin, Kur'an'daki en ağır uyarılardan biri olduğunu söyler; çünkü dünyada verilen onca uyarıya ve zamana rağmen değişmeyi reddedenler için artık sadece sonuçla yüzleşme vakti kalmıştır.

78:31

إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا

İnne lil-muttekîne mefâzâ.

Sorumluluk bilinciyle yaşayanlar için ise büyük bir kurtuluş ve başarı vardır.

Hayatı bir amaç ve sorumlulukla yaşayanlar, sonunda gerçek kazancı elde ederler.

'Mefâz' kelimesi hem tehlikeden kurtulmayı hem de büyük bir zafer ve mutluluğa ermeyi ifade eder. Takva, sadece korkuyla sinmek değil; ne yaptığının farkında olarak, vicdanlı ve dengeli bir duruş sergilemektir.

78:32

حَدَآئِقَ وَأَعْنَـٰبًا

Hadâika ve a'nâbâ.

Bahçeler ve üzüm bağları...

Cennet tasvirleri, insanın ruhunu dinlendiren en güzel doğa imgeleriyle anlatılır.

Çöl sıcağında yaşayan ilk muhataplar için etrafı çevrili, gölgelikli yemyeşil bahçeler ('hadâik') ve bereketli üzüm bağları, huzurun ve bolluğun en somut karşılığıydı. Her dönemin insanı da burada kendi ruhunun özlediği o saf tabiat dinginliğini bulur.

78:33

وَكَوَاعِبَ أَتْرَابًا

Ve kevâibe etrâbâ.

Ve birbirine denk, gençlik ve güzellik dolu eşler...

Ahiret hayatında insanın yalnızlık çekmeyeceği, her yönden uyumlu ve huzurlu bir arkadaşlık ortamı bulunacağı müjdelenir.

'Etrâb' kelimesi yaşça, ruhça ve zevkçe birbirine denk olmayı ifade eder; yani orada kuşak çatışması, uyumsuzluk veya geçimsizlik olmadan yaşanacak saf bir beraberlik vardır.

78:34

وَكَأْسًا دِهَاقًا

Ve ke'sen dihâkâ.

Ve dopdolu kadehler...

Dünyadaki gibi sarhoş edip akıl bulandıran değil, içene saf bir ferahlık ve keyif veren ikramlar sunulacaktır.

'Dihâk' kelimesi, ağzına kadar dolu, berrak ve ardı arkası kesilmeyen ikram anlamına gelir; Allah'ın misafirperverliğinde kısıtlama ve eksiklik yoktur.

78:35

لَّا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا كِذَّٰبًا

Lâ yesmeûne fîhâ lagven ve lâ kizzâbâ.

Orada ne boş bir söz ne de yalan işitirler.

Gerçek huzur, toksik konuşmaların, dedikodunun ve yalanın olmadığı bir ortamda başlar.

Bugün sosyal medyada ve günlük hayatta bizi en çok yoran şey yalanlar, manipülasyonlar ve boş gürültülerdir ('lağv'). Cennetin en büyük nimetlerinden biri, kulakların ve kalbin bu zehirli iletişimden tamamen arınmasıdır.

78:36

جَزَآءً مِّن رَّبِّكَ عَطَآءً حِسَابًا

Cezâen min rabbike atâen hisâbâ.

Rabbinden bir karşılık, fazlasıyla yeterli bir bağış olarak.

Allah'ın ikramı, insanın hak ettiğinin çok ötesinde cömert ve tatmin edicidir.

Ayetteki 'hisâbâ' kelimesi 'yeterli, doyurucu, insanın artık daha fazlasını istemeyeceği kadar bol' anlamına gelir. İnsan dünyada ne kadar kazansa da doymaz; ama ahirette kalbi tamamen tatmin eden o doygunluğa ulaşacaktır.

78:37

رَّبِّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ٱلرَّحْمَـٰنِ ۖ لَا يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا

Rabbis-semâvâti vel-ardi ve mâ beynehumar-rahmâni lâ yemlikûne minhu hitâbâ.

O, göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbidir, Rahmân'dır. O'nun huzurunda kimse izinsiz söz söyleyemez.

Her şeyin sahibi olan Allah'ın azameti karşısında bütün yapay güçler susar.

Ayette hem mutlak otorite ('Rabbü's-semâvât') hem de sonsuz merhamet ('Rahmân') bir arada anılır. O gün ne kadar güçlü görünürse görünsün hiç kimse O'nun izni olmadan söz alamaz, pazarlık yapamaz.

78:38

يَوْمَ يَقُومُ ٱلرُّوحُ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ صَفًّا ۖ لَّا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وَقَالَ صَوَابًا

Yevme yekûmur-rûhu vel-melâiketu saffâ, lâ yetekellemûne illâ men ezine lehur-rahmânu ve kâle savâbâ.

O gün Ruh (Cebrâil) ve melekler saf saf dizilirler. Rahmân'ın izin verdiği ve doğruyu söyleyen dışında kimse konuşamaz.

Hesap gününde torpil veya boş savunma yoktur; sadece hakikat ve Allah'ın izni geçerlidir.

Cebrâil ve bütün meleklerin bile saf hâlinde saygıyla beklediği o atmosferde, ancak Allah'ın izin verdiği ve gerçeği ('savâb') dile getiren kimseler konuşabilecektir.

78:39

ذَٰلِكَ ٱلْيَوْمُ ٱلْحَقُّ ۖ فَمَن شَآءَ ٱتَّخَذَ إِلَىٰ رَبِّهِۦ مَـَٔابًا

Zâlikel-yevmul-hakk, fe-men şâettehaze ilâ rabbihî meâbâ.

İşte o, kesinlikle gelecek olan gerçek gündür. Artık dileyen, Rabbine giden bir yol tutsun.

Seçim tamamen bize ait: ya gerçeği görüp yönümüzü Allah'a döneriz ya da sonuçlarına katlanırız.

Kur'an insanı zorlamaz; gerçeği bütün netliğiyle ortaya koyar ve 'artık karar senin, kendine Rabbine çıkacak bir yol (meâb) seç' diyerek irademize seslenir.

78:40

إِنَّآ أَنذَرْنَـٰكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنظُرُ ٱلْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ ٱلْكَافِرُ يَـٰلَيْتَنِى كُنتُ تُرَٰبًا

İnnâ enzernâkum azâben karîbâ, yevme yanzurul-mer'u mâ kaddemet yedâhu ve yekûlul-kâfiru yâ leytenî kuntu turâbâ.

Biz sizi yakın bir azapla uyardık. O gün kişi kendi elleriyle yaptıklarına bakacak ve inkâr eden, 'Keşke toprak olsaydım!' diyecek.

Pişmanlık fayda vermeden önce bugün harekete geçmek gerekir.

Ölüm her insana nefes kadar yakın olduğu için ayet o günü 'yakın' diye niteler. O gün insan başkalarının ne yaptığını değil, sadece kendi elleriyle gönderdiklerini görecek; inkârcı ise sorumluluktan kaçmak için 'keşke hiç var olmasaydım, toprak olup kalsaydım' diyecek ama artık vakit geçmiş olacaktır.